Απομαγνητοφώνηση
Συνέντευξη με την κυρία Ραχήλ Αλκαλάη
Σήμερα είναι 13 Νοεμβρίου 2024, ημέρα Τετάρτη, η ώρα είναι 14:24. Βρισκόμαστε στη Συναγωγή Έτς Χαΐμ στην Αθήνα. Ονομάζομαι Μιχάλης Δασκαλάκης Γιόντης και θα πάρω συνέντευξη από την κυρία Ραχήλ Αλκαλάη, γνωστή και ως Λιλή, για τη ζωή της, συμπεριλαμβανομένης και της εμπειρίας της από τον πόλεμο.
Μιχάλης: Αρχικά, μπορείτε να μας πείτε το όνομά σας;
Ραχήλ: Είναι Ραχήλ, Λιλή. Μποτόν είναι του συζύγου και Αλκαλάη είναι του πατέρα μου, και Ζακ το μικρό του.
Μιχάλης: Ποιο ήταν το πλήρες όνομα των γονιών σας;
Ραχήλ: Ζακ Αλκαλάη, Ιάκωβος Αλκαλάη και Εσθήρ Αλκαλάη. Το πατρικό της είναι Γιομτώβ.
Μιχάλης: Ο πατέρας σας ποιο από τα δύο ονόματα χρησιμοποιούσε;
Ραχήλ: Ζακ.
Μιχάλης: Οι γείτονες τον ήξεραν σαν Ζακ;
Ραχήλ: Ζακ, ναι, πολύ.
Μιχάλης: Μπορείτε να μας πείτε πότε γεννηθήκατε;
Ραχήλ: Το 1939, 8 Ιανουαρίου.
Μιχάλης: Πού γεννηθήκατε;
Ραχήλ: Εδώ στην Αθήνα.
Μιχάλης: Ο πατέρας σας πού γεννήθηκε;
Ραχήλ: Στα Γιάννενα.
Μιχάλης: Και η μητέρα σας;
Ραχήλ: Επίσης στα Γιάννενα.
Μιχάλης: Πού παντρεύτηκαν;
Ραχήλ: Παντρεύτηκαν στην Αθήνα, αν δεν κάνω λάθος.
Μιχάλης: Όταν γεννηθήκατε, πόσο χρονών ήταν ο πατέρας σας;
Ραχήλ: [Δεν απαντά]
Μιχάλης: Και η μητέρα σας;
Ραχήλ: [Δεν απαντά]
Μιχάλης: Έχετε αδέλφια;
Ραχήλ: Ναι, μία αδελφή.
Μιχάλης: Άστρω με ωμέγα;
Ραχήλ: Άστρω Ματαθεία. Το όνομα του συζύγου της.
Μιχάλης: Είχε κάποιο άλλο όνομα πέρα από το Άστρω;
Ραχήλ: Όχι.
Μιχάλης: Σε ποια περιοχή της Αθήνας γεννηθήκατε;
Ραχήλ: Στην πλατεία Αττικής.
Μιχάλης: Και πόσα χρόνια μείνατε σε εκείνο το μέρος;
Ραχήλ: Μέχρι την αρχή του πολέμου, μέχρι το 1943. Δηλαδή την δίωξη.
Μιχάλης: Θυμάστε τίποτα από την παιδική σας ηλικία πριν το 1943;
Ραχήλ: Θυμάμαι το σπίτι που μέναμε.
Μιχάλης: Μπορείτε να μας περιγράψετε το σπίτι;
Ραχήλ: Ήταν ένα διώροφο και είχε και ένα ημιυπόγειο. Ήταν στη γωνία Αριστομένους και Λυσάνδρου, στην πλατεία Αττικής, ακριβώς πολύ κοντά στην πλατεία.
Μιχάλης: Όλο το σπίτι ήταν δικό σας;
Ραχήλ: Ήταν διώροφο, ναι. Ήταν νοικιασμένο το κάτω.
Μιχάλης: Θυμάστε να μου περιγράψετε τα δωμάτια του;
Ραχήλ: Λίγο, ναι. Ήταν ένα κεντρικό δωμάτιο, μόλις έμπαινες. Και από εκεί είχε διάφορες πόρτες που πήγαιναν στην κουζίνα, στα υπνοδωμάτια και στο μπάνιο.
Μιχάλης: Αυτό ήταν στο ισόγειο;
Ραχήλ: Όχι, στο δεύτερο όροφο.
Μιχάλης: Και στο πρώτο όροφο τι ήταν;
Ραχήλ: Στο πρώτο όροφο δεν το θυμάμαι καθόλου. Ήταν νοικιασμένο και δεν θυμάμαι αν ήταν το ίδιο. Μπορεί να ήταν το ίδιο ακριβώς.
Μιχάλης: Το ημιυπόγειο το χρησιμοποιούσατε;
Ραχήλ: Ναι, για αποθήκη.
Μιχάλης: Όταν γεννηθήκατε, τι δουλειά έκανε ο πατέρας σας;
Ραχήλ: Ήταν αντιπρόσωπος. Εμπορικός αντιπρόσωπος.
Μιχάλης: Η μητέρα σας;
Ραχήλ: Οικιακά.
Μιχάλης: Θυμάστε πού δούλευε ο πατέρας σας;
Ραχήλ: Ναι, στην Κρατίνου 11. Είχε γραφείο στο δεύτερο, στο τρίτο - δεν θυμάμαι σε ποιον όροφο.
Μιχάλης: Είχε συνεργάτες;
Ραχήλ: Συνεργάτες είχε. Τον κύριο Μαυρογιάννη, αν θυμάμαι καλά.
Μιχάλης: Έχετε γνωρίσει τον παππού και τη γιαγιά σας;
Ραχήλ: Όχι.
Μιχάλης: Πού βρίσκονταν όταν γεννηθήκατε;
Ραχήλ: Στη Βόρειο Ήπειρο. Ήταν στην Αυλώνα.
Μιχάλης: Είχατε πολλούς συγγενείς στην Αυλώνα;
Ραχήλ: Ναι. Μεγάλη οικογένεια είχε η μητέρα μου.
Μιχάλης: Η μητέρα σας είχε καταγωγή από την Αυλώνα;
Ραχήλ: Αφού γεννήθηκε ο παππούς μου, μετακόμισε στην Αυλώνα και άνοιξε εκεί εμπορικό κατάστημα.
Μιχάλης: Και η μητέρα σας γεννήθηκε στα Γιάννενα;
Ραχήλ: Στα Γιάννενα, ναι, μετά.
Μιχάλης: Ξέρετε, έχετε γνωρίσει κάποιους συγγενείς από την Αυλώνα;
Ραχήλ: Μόνο το 1989 που άνοιξαν τα σύνορα, ήρθαν μόνο δύο ξαδέρφια - πολλά ξαδέρφια, τα οποία πήγαν και ορισμένα στο Ισραήλ. Δύο ξαδέρφια μείνανε εδώ στην Αθήνα.
Μιχάλης: Και υπάρχουν ακόμα;
Ραχήλ: Είναι ακόμα. Ο ένας είναι εν ζωή. Δηλαδή, είναι και οι δύο εν ζωή. Ο ένας είναι εδώ, άλλος μεταξύ Μαϊάμι και Αθήνας.
Μιχάλης: Και πώς ονομάζονται;
Ραχήλ: Τώρα, τα ονόματά τους - εγώ τους θυμάμαι ως Νόνη, Ρένος και Νόνης. Έτσι τους θυμάμαι.
Μιχάλης: Πότε γεννήθηκε η Άστρω;
Ραχήλ: Η Άστρω γεννήθηκε το 1928.
Μιχάλης: Μπορείτε να μας περιγράψετε μία μέρα στο σπίτι, στη πλατεία Αττικής, πριν το 1943;
Ραχήλ: Πριν το 1943... Ήμασταν πολύ αγαπημένη οικογένεια. Εγώ βέβαια ήμουν πολύ μικρή τότε για να θυμάμαι κάτι. Θυμάμαι πάντως ότι τρώγαμε στο κεντρικό δωμάτιο, σε αυτό που σας είπα ότι όλες οι πόρτες άνοιγαν σ' αυτό, και ότι εκτός από τη μητέρα μου, ανακατευόταν πολύ στην κουζίνα και ο πατέρας μου. Του άρεσε πολύ.
Μιχάλης: Ποια γλώσσα μιλούσαν;
Ραχήλ: Είχαμε και πολλούς αγαπημένους γείτονες. Μερικοί πάρα πολλοί ήμασταν στη μία γωνία και στην άλλη γωνία ήταν δύο κυρίες οι οποίες έπαιζαν πιάνο και με τις οποίες ήμασταν πάρα πολύ συνδεδεμένοι.
Μιχάλης: Και θυμάστε αυτές τις κυρίες από τότε;
Ραχήλ: Τις θυμάμαι, ναι βέβαια.
Μιχάλης: Θυμάστε τα ονόματά τους;
Ραχήλ: Καθόλου. Η αδελφή μου έκανε μαθήματα πιάνου και ίσως τα θυμόταν, αλλά δεν ζει πια.
Μιχάλης: Ποια ήταν η γλώσσα που μιλούσατε στο σπίτι;
Ραχήλ: Ελληνικά.
Μιχάλης: Οι γονείς σας ήξεραν κάποια άλλη γλώσσα;
Ραχήλ: Βέβαια, τα παλιά εβραϊκά. Δηλαδή όχι τα Λαντίνο, γιατί τα Λαντίνο είναι από άλλους. Αλλά ο πατέρας μου ήξερε πολύ καλά. Διάβαζε όλες τις γιορτές μας. Διάβαζε όλα τα παλιά εβραϊκά. Όλα. Εβραϊκά. Και μιλούσε και πολύ καλά γαλλικά βέβαια, γιατί ήταν Γάλλος υπήκοος.
Μιχάλης: Πήγε και στο στρατό;
Ραχήλ: Είχε κάνει το γαλλικό. Είχε υπηρετήσει στο στρατό. Ήταν 17 ετών στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Πρέπει να έχω και το... Είχε πάρει παράσημο. Και πρέπει να έχω και τη φωτογραφία και το παράσημο. Α, εκτός αν τα έδωσα στον... Ίσως τα πήρε ο ανιψιός μου από την αδελφή μου γιατί έχει το ίδιο όνομα.
Μιχάλης: Πώς και είχε ο πατέρας σας γαλλική υπηκοότητα;
Ραχήλ: Από τα Γιάννενα είχε... Είχαν έρθει... Δηλαδή το ψάξαμε μετά γιατί δεν ξέραμε κι εμείς από πώς βρήκαμε την υπηκοότητα. Και ψάξαμε... Είχε έρθει από το Αλγέρι. Και εκεί για να σώσουν τους Εβραίους κάποια στιγμή, τους έδωσαν τη γαλλική υπηκοότητα. Οι Γάλλοι.
Μιχάλης: Θυμάστε πού πολέμησε στον πρώτο παγκόσμιο;
Ραχήλ: Μας είπε ότι έφτασε μέχρι την Οδησσό. Μας είχε πει. Αλλά γεννήθηκε στα Γιάννενα.
Μιχάλης: Γεννήθηκε στα Γιάννενα. Άρα έμαθε τα γαλλικά από τους γονείς του;
Ραχήλ: Ναι γιατί μιλούσαν γαλλικά στην οικογένεια. Ο παππούς ή η γιαγιά της οποίας δεν γνώρισα. Η γιαγιά, η αδελφή μου την γνώρισα, εγώ όχι.
Μιχάλης: Ποια ήταν τα ονόματα των γονέων του πατέρα σας;
Ραχήλ: Για να θυμηθώ... Άστρω δεν ήταν. Ήταν το όνομα... Ίσως Ραχήλ. Ίσως, δεν είμαι σίγουρη. Όχι, ούτε αυτό όχι. Η μητέρα μου έδωσε και τα δύο ονόματα από τη μεριά της. Η Ραχήλ είναι η γιαγιά μου. Η γιαγιά μου από τη μητέρα.
Μιχάλης: Θυμάστε πού πήγε σχολείο ο πατέρας σας;
Ραχήλ: Μας είχε πει... Alliance μας. Μήπως την Alliance μας. Ίσως. Δεν είμαι σίγουρη.
Μιχάλης: Θυμάστε κάποιες από τις γιορτές στο σπίτι πριν το '43;
Ραχήλ: Θυμάμαι ότι ήταν πολύ τυπικοί και οι δύο οι γονείς μου. Όλες τις γιορτές τις κάναμε κατά γράμμα. Δηλαδή από τον καιρό που έφυγαν δεν το ακολουθώ πια εγώ.
Μιχάλης: Η οικογένειά σας πήγαινε στη συναγωγή πριν το '43;
Ραχήλ: Ναι βέβαια. Ασφαλώς. Ήταν απέναντι.
Μιχάλης: Θυμάστε να έρχεστε στη συναγωγή πριν το '43;
Ραχήλ: Ναι. Πολύ συχνά.
Μιχάλης: Θυμάστε ας πούμε να έχετε έρθει το Γιομ Κιπούρ;
Ραχήλ: Ναι, σε όλες τις γιορτές δεν χάναμε καμία. Με τη μητέρα μου πηγαίναμε πάνω στο γυναικωνίτη.
Μιχάλης: Θέλετε να περιγράψετε έτσι μια μέρα που έρχονταν πολλοί άνθρωποι στη συναγωγή; Και πώς το θυμάστε;
Ραχήλ: Θυμάμαι ότι εμείς τα παιδιά που ήμασταν μικρά, ας πούμε, κατεβαίναμε κάτω και παίζαμε στην αυλή. Και οπότε δεν μπορώ να σας πω και πολλά πράγματα.
Μιχάλης: Πόσος κόσμος θα λέγατε ότι ερχόταν τότε;
Ραχήλ: Να σας πω, η θεία της μητέρας μου, αδελφή της γιαγιάς μου, έμενε στη γωνία, εδώ στη Σωμάτων. Και οπότε πηγαίναμε στο σπίτι της και πηγαίναμε όλοι μαζί και μετά που τελειώναμε πάλι στο σπίτι της πηγαίναμε.
Μιχάλης: Θυμάστε το όνομά της;
Ραχήλ: Ξέρω ότι οι ξαδέλφες οι οποίες θα θυμούνται το όνομά της ήταν αδελφές της γιαγιάς μου και πολύ αγαπημένες κιόλας γιατί είχαν μείνει ορφανές.
Μιχάλης: Της γιαγιάς σας της Ραχήλ;
Ραχήλ: Ναι.
Μιχάλης: Θυμάστε το όνομα του πατέρα της μητέρας σας;
Ραχήλ: Γιομτώβ. Το μικρό. Α, του πατέρα. Μεναχέμ.
Μιχάλης: Μεναχέμ. Αυτούς τους παππούδες τους γνωρίσατε;
Ραχήλ: Όχι, ποτέ.
Μιχάλης: Οι παππούδες από την πλευρά του πατέρα ξέρετε πώς έφυγαν από τη ζωή;
Ραχήλ: Η γιαγιά μου πρέπει να ήταν εδώ στην Αθήνα. Την είχαμε στο σπίτι για τα τελευταία της χρόνια. Ο παππούς, έχω φωτογραφίες του, αλλά δεν ξέρω πότε πέθανε και πού.
Μιχάλης: Μιλάμε για τους Αλκαλάι, ε;
Ραχήλ: Ναι, ναι. Ωραία.
Μιχάλης: Ο Μεναχέμ και η Ραχήλ, η Γιομτώβ;
Ραχήλ: Και οι δύο ή η μία, η γιαγιά μου δηλαδή, πέθανε αρκετά νέα στα 72 της, στον Αυλώνα μάλλον. Και ο παππούς μου πέθανε πολύ αργότερα, στα 93 του. Από όταν γεννήθηκαν, όμως δεν θυμάμαι.
Μιχάλης: Θυμάστε πότε πέθανε ο παππούς;
Ραχήλ: Ήταν 72 ετών η γιαγιά μου. Δεν θυμάμαι καθόλου τις ημερομηνίες. Αν το βρω κάπου γραμμένο, μπορεί.
Μιχάλης: Στο σπίτι λέτε ότι κρατάτε, τηρούσατε τις γιορτές;
Ραχήλ: Ναι, κατά γράμμα.
Μιχάλης: Και θυμάστε να τηρείτε κάποια γιορτή πριν το '43 ή δεν...
Ραχήλ: Πάντοτε, όλες τις γιορτές.
Μιχάλης: Δηλαδή στο Σέντερ;
Ραχήλ: Α, στο Σέντερ, στο σπίτι, ναι.
Μιχάλης: Θυμάστε να κάνετε...
Ραχήλ: Βεβαίως, και όλη τη διαδικασία με τις λεκάνες, τις δέκα πληγές που έχουμε όλοι. Ο πατέρας μου ήταν πολύ τυπικός.
Μιχάλης: Πριν το '43;
Ραχήλ: Ναι, πριν το '43, βέβαια, πάντοτε.
Μιχάλης: Είχατε επισκέπτες τότε;
Ραχήλ: Η θεία μου και ο θείος μου, οι οποίοι ήταν οι αδελφοί της μητέρας μου, οι οποίοι έμεναν σε πόλεις, στη Βηρυτό 79, τους είχαμε πάντοτε μαζί μας.
Μιχάλης: Και πώς λεγόταν...
Ραχήλ: Ευτυχία και Ρίκος Σίλμπερμαν ήταν ο άνδρας της.
Μιχάλης: Ρίκος...
Ραχήλ: Σίλμπερμαν.
Μιχάλης: Σίλμπερμαν. Δεν ξέρω από πού ήταν η καταγωγή.
Μιχάλης: Και η Ευτυχία Σίλμπερμαν γεννήθηκε πού;
Ραχήλ: Και εκείνη πρέπει να ήταν στα Γιάννενα και εκείνη, γιατί ήταν μικρότερη από τη μητέρα μου. Αλλά πρέπει στα Γιάννενα να γεννήθηκε εκείνη. Το 1906 γεννήθηκε.
Μιχάλης: Πότε πήγατε πρώτη φορά σε κάποιο σχολείο, παιδικό σταθμό...
Ραχήλ: Σε κάποιο νηπιαγωγείο πήγα πρώτα, που ήταν κοντά στο σπίτι που... Αλλά το σπίτι μας, δεν ξαναγυρίσαμε στο σπίτι αυτό μετά τον πόλεμο. Θα σας πω μετά. Πήγαμε και μείναμε για ένα διάστημα με τη θεία μου, γιατί το σπίτι κτυπήθηκε από βόμβα.
Μιχάλης: Θυμάστε τίποτα από το νηπιαγωγείο;
Ραχήλ: Θυμάμαι, εκείνο που είναι χαρακτηριστικό, γιατί μου το λέγαν μετά και οι γονείς μου, είναι ότι δεν ήθελα με τίποτε. Ήμουν αρκετά ευαίσθητη και δεν ήθελα με τίποτε να πάω. Έκλαιγα τρομερά δηλαδή και κάτι μου είχαν τάξει για να μπω στο... γιατί περνούσε λεωφορείο και μας έπαιρνε και θυμάμαι ότι κάτι μου είπαν ότι... Α, ήρθε ο πατέρας μου μαζί μου την πρώτη μέρα. Μπήκε εκείνος στο λεωφορείο και ήρθε και κάθισε δίπλα στο θρανίο για να πάρω θάρρος και έτσι είναι που τελικά μπόρεσα και πήγα. Ήμουν και πολύ μικρή βέβαια.
Μιχάλης: Τι σας άρεσε να κάνετε στο σπίτι σε εκείνη την ηλικία;
Ραχήλ: Τι μου άρεσε να κάνω όταν ήμουν μικρή. Παίζαμε με τις κούκλες. Σπιτάκια.
Μιχάλης: Ο πατέρας σας μιλούσε ποτέ στα γαλλικά;
Ραχήλ: Πολύ λίγο. Με έστειλε βέβαια στο Ινστιτούτο. Αμέσως μόλις υπήρχε ένα Ινστιτούτο στην Αγίου Μελετίου.
Μιχάλης: Μετά τον Πόλεμο;
Ραχήλ: Στην Αγίου Μελετίου ήταν το νηπιαγωγείο.
Μια συγκινητική μαρτυρία! Αφήγηση της ιστορία μιας εβραϊκής οικογένειας, που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι της στην Πλατεία Αττικής, το 1943, για να ξεφύγει από τους ναζιστικούς διωγμούς. Η οικογένεια κρύβονταν σε διάφορες τοποθεσίες γύρω από την Αθήνα (Διόνυσο, Ρέα, Κηφισιά, Καλύβια), βοηθούμενη από τολμηρούς Έλληνες πολίτες, ενώ προδόθηκε επανειλημμένα. Παρά τους κινδύνους, τον φόβο και τις συνεχείς μετακινήσεις, η οικογένεια κατάφερε να επιβιώσει μέχρι την απελευθέρωση, ενώ το αρχικό τους σπίτι καταστράφηκε από βομβαρδισμό των συμμάχων.
Μια πολύτιμη μαρτυρία από την κυρία Ραχήλ Αλκαλάη (γνωστή ως Λιλί), η οποία μοιράζεται αναμνήσεις από τη ζωή της πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Γεννημένη το 1939 στην Αθήνα από γονείς Γιαννιώτικης καταγωγής. Περιγράφει τη ζωή της οικογένειάς της στη πλατεία Αττικής, όπου έμεναν σε ένα διώροφο σπίτι, μαζί με την αδελφή της Άστρω. Ο πατέρας της, Ζακ Αλκαλάη, ήταν εμπορικός αντιπρόσωπος με γαλλική υπηκοότητα και είχε υπηρετήσει στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, ενώ η οικογένεια διατηρούσε στενούς δεσμούς με την εβραϊκή κοινότητα της Αθήνας. Η κυρία Αλκαλάη αναφέρεται στις εβραϊκές παραδόσεις που τηρούσαν αυστηρά, στις επισκέψεις στη συναγωγή και στις οικογενειακές συναθροίσεις για τις γιορτές, παρέχοντας μια ζωντανή εικόνα της ζωής στην εβραϊκή κοινότητα, στην Αθήνα, πριν από το Ολοκαύτωμα.
Ραχήλ Αλκαλάη (Μποττόν)
Απομαγνητοφώνηση
Συνέντευξη με την κυρία Ραχήλ Αλκαλάη
Σήμερα είναι 13 Νοεμβρίου 2024, ημέρα Τετάρτη, η ώρα είναι 14:24. Βρισκόμαστε στη Συναγωγή Έτς Χαΐμ στην Αθήνα. Ονομάζομαι Μιχάλης Δασκαλάκης Γιόντης και θα πάρω συνέντευξη από την κυρία Ραχήλ Αλκαλάη, γνωστή και ως Λιλή, για τη ζωή της, συμπεριλαμβανομένης και της εμπειρίας της από τον πόλεμο.
Μιχάλης: Αρχικά, μπορείτε να μας πείτε το όνομά σας;
Ραχήλ: Είναι Ραχήλ, Λιλή. Μποτόν είναι του συζύγου και Αλκαλάη είναι του πατέρα μου, και Ζακ το μικρό του.
Μιχάλης: Ποιο ήταν το πλήρες όνομα των γονιών σας;
Ραχήλ: Ζακ Αλκαλάη, Ιάκωβος Αλκαλάη και Εσθήρ Αλκαλάη. Το πατρικό της είναι Γιομτώβ.
Μιχάλης: Ο πατέρας σας ποιο από τα δύο ονόματα χρησιμοποιούσε;
Ραχήλ: Ζακ.
Μιχάλης: Οι γείτονες τον ήξεραν σαν Ζακ;
Ραχήλ: Ζακ, ναι, πολύ.
Μιχάλης: Μπορείτε να μας πείτε πότε γεννηθήκατε;
Ραχήλ: Το 1939, 8 Ιανουαρίου.
Μιχάλης: Πού γεννηθήκατε;
Ραχήλ: Εδώ στην Αθήνα.
Μιχάλης: Ο πατέρας σας πού γεννήθηκε;
Ραχήλ: Στα Γιάννενα.
Μιχάλης: Και η μητέρα σας;
Ραχήλ: Επίσης στα Γιάννενα.
Μιχάλης: Πού παντρεύτηκαν;
Ραχήλ: Παντρεύτηκαν στην Αθήνα, αν δεν κάνω λάθος.
Μιχάλης: Όταν γεννηθήκατε, πόσο χρονών ήταν ο πατέρας σας;
Ραχήλ: [Δεν απαντά]
Μιχάλης: Και η μητέρα σας;
Ραχήλ: [Δεν απαντά]
Μιχάλης: Έχετε αδέλφια;
Ραχήλ: Ναι, μία αδελφή.
Μιχάλης: Άστρω με ωμέγα;
Ραχήλ: Άστρω Ματαθεία. Το όνομα του συζύγου της.
Μιχάλης: Είχε κάποιο άλλο όνομα πέρα από το Άστρω;
Ραχήλ: Όχι.
Μιχάλης: Σε ποια περιοχή της Αθήνας γεννηθήκατε;
Ραχήλ: Στην πλατεία Αττικής.
Μιχάλης: Και πόσα χρόνια μείνατε σε εκείνο το μέρος;
Ραχήλ: Μέχρι την αρχή του πολέμου, μέχρι το 1943. Δηλαδή την δίωξη.
Μιχάλης: Θυμάστε τίποτα από την παιδική σας ηλικία πριν το 1943;
Ραχήλ: Θυμάμαι το σπίτι που μέναμε.
Μιχάλης: Μπορείτε να μας περιγράψετε το σπίτι;
Ραχήλ: Ήταν ένα διώροφο και είχε και ένα ημιυπόγειο. Ήταν στη γωνία Αριστομένους και Λυσάνδρου, στην πλατεία Αττικής, ακριβώς πολύ κοντά στην πλατεία.
Μιχάλης: Όλο το σπίτι ήταν δικό σας;
Ραχήλ: Ήταν διώροφο, ναι. Ήταν νοικιασμένο το κάτω.
Μιχάλης: Θυμάστε να μου περιγράψετε τα δωμάτια του;
Ραχήλ: Λίγο, ναι. Ήταν ένα κεντρικό δωμάτιο, μόλις έμπαινες. Και από εκεί είχε διάφορες πόρτες που πήγαιναν στην κουζίνα, στα υπνοδωμάτια και στο μπάνιο.
Μιχάλης: Αυτό ήταν στο ισόγειο;
Ραχήλ: Όχι, στο δεύτερο όροφο.
Μιχάλης: Και στο πρώτο όροφο τι ήταν;
Ραχήλ: Στο πρώτο όροφο δεν το θυμάμαι καθόλου. Ήταν νοικιασμένο και δεν θυμάμαι αν ήταν το ίδιο. Μπορεί να ήταν το ίδιο ακριβώς.
Μιχάλης: Το ημιυπόγειο το χρησιμοποιούσατε;
Ραχήλ: Ναι, για αποθήκη.
Μιχάλης: Όταν γεννηθήκατε, τι δουλειά έκανε ο πατέρας σας;
Ραχήλ: Ήταν αντιπρόσωπος. Εμπορικός αντιπρόσωπος.
Μιχάλης: Η μητέρα σας;
Ραχήλ: Οικιακά.
Μιχάλης: Θυμάστε πού δούλευε ο πατέρας σας;
Ραχήλ: Ναι, στην Κρατίνου 11. Είχε γραφείο στο δεύτερο, στο τρίτο - δεν θυμάμαι σε ποιον όροφο.
Μιχάλης: Είχε συνεργάτες;
Ραχήλ: Συνεργάτες είχε. Τον κύριο Μαυρογιάννη, αν θυμάμαι καλά.
Μιχάλης: Έχετε γνωρίσει τον παππού και τη γιαγιά σας;
Ραχήλ: Όχι.
Μιχάλης: Πού βρίσκονταν όταν γεννηθήκατε;
Ραχήλ: Στη Βόρειο Ήπειρο. Ήταν στην Αυλώνα.
Μιχάλης: Είχατε πολλούς συγγενείς στην Αυλώνα;
Ραχήλ: Ναι. Μεγάλη οικογένεια είχε η μητέρα μου.
Μιχάλης: Η μητέρα σας είχε καταγωγή από την Αυλώνα;
Ραχήλ: Αφού γεννήθηκε ο παππούς μου, μετακόμισε στην Αυλώνα και άνοιξε εκεί εμπορικό κατάστημα.
Μιχάλης: Και η μητέρα σας γεννήθηκε στα Γιάννενα;
Ραχήλ: Στα Γιάννενα, ναι, μετά.
Μιχάλης: Ξέρετε, έχετε γνωρίσει κάποιους συγγενείς από την Αυλώνα;
Ραχήλ: Μόνο το 1989 που άνοιξαν τα σύνορα, ήρθαν μόνο δύο ξαδέρφια - πολλά ξαδέρφια, τα οποία πήγαν και ορισμένα στο Ισραήλ. Δύο ξαδέρφια μείνανε εδώ στην Αθήνα.
Μιχάλης: Και υπάρχουν ακόμα;
Ραχήλ: Είναι ακόμα. Ο ένας είναι εν ζωή. Δηλαδή, είναι και οι δύο εν ζωή. Ο ένας είναι εδώ, άλλος μεταξύ Μαϊάμι και Αθήνας.
Μιχάλης: Και πώς ονομάζονται;
Ραχήλ: Τώρα, τα ονόματά τους - εγώ τους θυμάμαι ως Νόνη, Ρένος και Νόνης. Έτσι τους θυμάμαι.
Μιχάλης: Πότε γεννήθηκε η Άστρω;
Ραχήλ: Η Άστρω γεννήθηκε το 1928.
Μιχάλης: Μπορείτε να μας περιγράψετε μία μέρα στο σπίτι, στη πλατεία Αττικής, πριν το 1943;
Ραχήλ: Πριν το 1943... Ήμασταν πολύ αγαπημένη οικογένεια. Εγώ βέβαια ήμουν πολύ μικρή τότε για να θυμάμαι κάτι. Θυμάμαι πάντως ότι τρώγαμε στο κεντρικό δωμάτιο, σε αυτό που σας είπα ότι όλες οι πόρτες άνοιγαν σ' αυτό, και ότι εκτός από τη μητέρα μου, ανακατευόταν πολύ στην κουζίνα και ο πατέρας μου. Του άρεσε πολύ.
Μιχάλης: Ποια γλώσσα μιλούσαν;
Ραχήλ: Είχαμε και πολλούς αγαπημένους γείτονες. Μερικοί πάρα πολλοί ήμασταν στη μία γωνία και στην άλλη γωνία ήταν δύο κυρίες οι οποίες έπαιζαν πιάνο και με τις οποίες ήμασταν πάρα πολύ συνδεδεμένοι.
Μιχάλης: Και θυμάστε αυτές τις κυρίες από τότε;
Ραχήλ: Τις θυμάμαι, ναι βέβαια.
Μιχάλης: Θυμάστε τα ονόματά τους;
Ραχήλ: Καθόλου. Η αδελφή μου έκανε μαθήματα πιάνου και ίσως τα θυμόταν, αλλά δεν ζει πια.
Μιχάλης: Ποια ήταν η γλώσσα που μιλούσατε στο σπίτι;
Ραχήλ: Ελληνικά.
Μιχάλης: Οι γονείς σας ήξεραν κάποια άλλη γλώσσα;
Ραχήλ: Βέβαια, τα παλιά εβραϊκά. Δηλαδή όχι τα Λαντίνο, γιατί τα Λαντίνο είναι από άλλους. Αλλά ο πατέρας μου ήξερε πολύ καλά. Διάβαζε όλες τις γιορτές μας. Διάβαζε όλα τα παλιά εβραϊκά. Όλα. Εβραϊκά. Και μιλούσε και πολύ καλά γαλλικά βέβαια, γιατί ήταν Γάλλος υπήκοος.
Μιχάλης: Πήγε και στο στρατό;
Ραχήλ: Είχε κάνει το γαλλικό. Είχε υπηρετήσει στο στρατό. Ήταν 17 ετών στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Πρέπει να έχω και το... Είχε πάρει παράσημο. Και πρέπει να έχω και τη φωτογραφία και το παράσημο. Α, εκτός αν τα έδωσα στον... Ίσως τα πήρε ο ανιψιός μου από την αδελφή μου γιατί έχει το ίδιο όνομα.
Μιχάλης: Πώς και είχε ο πατέρας σας γαλλική υπηκοότητα;
Ραχήλ: Από τα Γιάννενα είχε... Είχαν έρθει... Δηλαδή το ψάξαμε μετά γιατί δεν ξέραμε κι εμείς από πώς βρήκαμε την υπηκοότητα. Και ψάξαμε... Είχε έρθει από το Αλγέρι. Και εκεί για να σώσουν τους Εβραίους κάποια στιγμή, τους έδωσαν τη γαλλική υπηκοότητα. Οι Γάλλοι.
Μιχάλης: Θυμάστε πού πολέμησε στον πρώτο παγκόσμιο;
Ραχήλ: Μας είπε ότι έφτασε μέχρι την Οδησσό. Μας είχε πει. Αλλά γεννήθηκε στα Γιάννενα.
Μιχάλης: Γεννήθηκε στα Γιάννενα. Άρα έμαθε τα γαλλικά από τους γονείς του;
Ραχήλ: Ναι γιατί μιλούσαν γαλλικά στην οικογένεια. Ο παππούς ή η γιαγιά της οποίας δεν γνώρισα. Η γιαγιά, η αδελφή μου την γνώρισα, εγώ όχι.
Μιχάλης: Ποια ήταν τα ονόματα των γονέων του πατέρα σας;
Ραχήλ: Για να θυμηθώ... Άστρω δεν ήταν. Ήταν το όνομα... Ίσως Ραχήλ. Ίσως, δεν είμαι σίγουρη. Όχι, ούτε αυτό όχι. Η μητέρα μου έδωσε και τα δύο ονόματα από τη μεριά της. Η Ραχήλ είναι η γιαγιά μου. Η γιαγιά μου από τη μητέρα.
Μιχάλης: Θυμάστε πού πήγε σχολείο ο πατέρας σας;
Ραχήλ: Μας είχε πει... Alliance μας. Μήπως την Alliance μας. Ίσως. Δεν είμαι σίγουρη.
Μιχάλης: Θυμάστε κάποιες από τις γιορτές στο σπίτι πριν το '43;
Ραχήλ: Θυμάμαι ότι ήταν πολύ τυπικοί και οι δύο οι γονείς μου. Όλες τις γιορτές τις κάναμε κατά γράμμα. Δηλαδή από τον καιρό που έφυγαν δεν το ακολουθώ πια εγώ.
Μιχάλης: Η οικογένειά σας πήγαινε στη συναγωγή πριν το '43;
Ραχήλ: Ναι βέβαια. Ασφαλώς. Ήταν απέναντι.
Μιχάλης: Θυμάστε να έρχεστε στη συναγωγή πριν το '43;
Ραχήλ: Ναι. Πολύ συχνά.
Μιχάλης: Θυμάστε ας πούμε να έχετε έρθει το Γιομ Κιπούρ;
Ραχήλ: Ναι, σε όλες τις γιορτές δεν χάναμε καμία. Με τη μητέρα μου πηγαίναμε πάνω στο γυναικωνίτη.
Μιχάλης: Θέλετε να περιγράψετε έτσι μια μέρα που έρχονταν πολλοί άνθρωποι στη συναγωγή; Και πώς το θυμάστε;
Ραχήλ: Θυμάμαι ότι εμείς τα παιδιά που ήμασταν μικρά, ας πούμε, κατεβαίναμε κάτω και παίζαμε στην αυλή. Και οπότε δεν μπορώ να σας πω και πολλά πράγματα.
Μιχάλης: Πόσος κόσμος θα λέγατε ότι ερχόταν τότε;
Ραχήλ: Να σας πω, η θεία της μητέρας μου, αδελφή της γιαγιάς μου, έμενε στη γωνία, εδώ στη Σωμάτων. Και οπότε πηγαίναμε στο σπίτι της και πηγαίναμε όλοι μαζί και μετά που τελειώναμε πάλι στο σπίτι της πηγαίναμε.
Μιχάλης: Θυμάστε το όνομά της;
Ραχήλ: Ξέρω ότι οι ξαδέλφες οι οποίες θα θυμούνται το όνομά της ήταν αδελφές της γιαγιάς μου και πολύ αγαπημένες κιόλας γιατί είχαν μείνει ορφανές.
Μιχάλης: Της γιαγιάς σας της Ραχήλ;
Ραχήλ: Ναι.
Μιχάλης: Θυμάστε το όνομα του πατέρα της μητέρας σας;
Ραχήλ: Γιομτώβ. Το μικρό. Α, του πατέρα. Μεναχέμ.
Μιχάλης: Μεναχέμ. Αυτούς τους παππούδες τους γνωρίσατε;
Ραχήλ: Όχι, ποτέ.
Μιχάλης: Οι παππούδες από την πλευρά του πατέρα ξέρετε πώς έφυγαν από τη ζωή;
Ραχήλ: Η γιαγιά μου πρέπει να ήταν εδώ στην Αθήνα. Την είχαμε στο σπίτι για τα τελευταία της χρόνια. Ο παππούς, έχω φωτογραφίες του, αλλά δεν ξέρω πότε πέθανε και πού.
Μιχάλης: Μιλάμε για τους Αλκαλάι, ε;
Ραχήλ: Ναι, ναι. Ωραία.
Μιχάλης: Ο Μεναχέμ και η Ραχήλ, η Γιομτώβ;
Ραχήλ: Και οι δύο ή η μία, η γιαγιά μου δηλαδή, πέθανε αρκετά νέα στα 72 της, στον Αυλώνα μάλλον. Και ο παππούς μου πέθανε πολύ αργότερα, στα 93 του. Από όταν γεννήθηκαν, όμως δεν θυμάμαι.
Μιχάλης: Θυμάστε πότε πέθανε ο παππούς;
Ραχήλ: Ήταν 72 ετών η γιαγιά μου. Δεν θυμάμαι καθόλου τις ημερομηνίες. Αν το βρω κάπου γραμμένο, μπορεί.
Μιχάλης: Στο σπίτι λέτε ότι κρατάτε, τηρούσατε τις γιορτές;
Ραχήλ: Ναι, κατά γράμμα.
Μιχάλης: Και θυμάστε να τηρείτε κάποια γιορτή πριν το '43 ή δεν...
Ραχήλ: Πάντοτε, όλες τις γιορτές.
Μιχάλης: Δηλαδή στο Σέντερ;
Ραχήλ: Α, στο Σέντερ, στο σπίτι, ναι.
Μιχάλης: Θυμάστε να κάνετε...
Ραχήλ: Βεβαίως, και όλη τη διαδικασία με τις λεκάνες, τις δέκα πληγές που έχουμε όλοι. Ο πατέρας μου ήταν πολύ τυπικός.
Μιχάλης: Πριν το '43;
Ραχήλ: Ναι, πριν το '43, βέβαια, πάντοτε.
Μιχάλης: Είχατε επισκέπτες τότε;
Ραχήλ: Η θεία μου και ο θείος μου, οι οποίοι ήταν οι αδελφοί της μητέρας μου, οι οποίοι έμεναν σε πόλεις, στη Βηρυτό 79, τους είχαμε πάντοτε μαζί μας.
Μιχάλης: Και πώς λεγόταν...
Ραχήλ: Ευτυχία και Ρίκος Σίλμπερμαν ήταν ο άνδρας της.
Μιχάλης: Ρίκος...
Ραχήλ: Σίλμπερμαν.
Μιχάλης: Σίλμπερμαν. Δεν ξέρω από πού ήταν η καταγωγή.
Μιχάλης: Και η Ευτυχία Σίλμπερμαν γεννήθηκε πού;
Ραχήλ: Και εκείνη πρέπει να ήταν στα Γιάννενα και εκείνη, γιατί ήταν μικρότερη από τη μητέρα μου. Αλλά πρέπει στα Γιάννενα να γεννήθηκε εκείνη. Το 1906 γεννήθηκε.
Μιχάλης: Πότε πήγατε πρώτη φορά σε κάποιο σχολείο, παιδικό σταθμό...
Ραχήλ: Σε κάποιο νηπιαγωγείο πήγα πρώτα, που ήταν κοντά στο σπίτι που... Αλλά το σπίτι μας, δεν ξαναγυρίσαμε στο σπίτι αυτό μετά τον πόλεμο. Θα σας πω μετά. Πήγαμε και μείναμε για ένα διάστημα με τη θεία μου, γιατί το σπίτι κτυπήθηκε από βόμβα.
Μιχάλης: Θυμάστε τίποτα από το νηπιαγωγείο;
Ραχήλ: Θυμάμαι, εκείνο που είναι χαρακτηριστικό, γιατί μου το λέγαν μετά και οι γονείς μου, είναι ότι δεν ήθελα με τίποτε. Ήμουν αρκετά ευαίσθητη και δεν ήθελα με τίποτε να πάω. Έκλαιγα τρομερά δηλαδή και κάτι μου είχαν τάξει για να μπω στο... γιατί περνούσε λεωφορείο και μας έπαιρνε και θυμάμαι ότι κάτι μου είπαν ότι... Α, ήρθε ο πατέρας μου μαζί μου την πρώτη μέρα. Μπήκε εκείνος στο λεωφορείο και ήρθε και κάθισε δίπλα στο θρανίο για να πάρω θάρρος και έτσι είναι που τελικά μπόρεσα και πήγα. Ήμουν και πολύ μικρή βέβαια.
Μιχάλης: Τι σας άρεσε να κάνετε στο σπίτι σε εκείνη την ηλικία;
Ραχήλ: Τι μου άρεσε να κάνω όταν ήμουν μικρή. Παίζαμε με τις κούκλες. Σπιτάκια.
Μιχάλης: Ο πατέρας σας μιλούσε ποτέ στα γαλλικά;
Ραχήλ: Πολύ λίγο. Με έστειλε βέβαια στο Ινστιτούτο. Αμέσως μόλις υπήρχε ένα Ινστιτούτο στην Αγίου Μελετίου.
Μιχάλης: Μετά τον Πόλεμο;
Ραχήλ: Στην Αγίου Μελετίου ήταν το νηπιαγωγείο.