Καθημερινές Συνήθειες και Έθιμα των Εβραϊκών Κοινοτήτων στην Ελλάδα

Σε κάθε Κοινότητα, οι Εβραίοι δημιούργησαν τοπικές συνήθειες, διασώζοντας την καθημερινή σοφία, και την ένωση της θρησκευτικότητας με την κοινωνική πραγματικότητα.

Η Νεομηνία και ο Σεληνιακός Χρόνος

Ο ερχομός του νέου μήνα, γνωστός ως “Ρος Χόντες”, αποτελούσε ιδιαίτερη ημέρα.

Στα Γιάννενα λεγόταν “Ρις Χόντες” και αναγγελλόταν επίσημα στη συναγωγή από τον Ραββίνο. Το βράδυ, ο Χαχάμ και οι πιστοί έβγαιναν κάτω από τον έναστρο ουρανό για να πουν την προσευχή του καινούργιου φεγγαριού, την “Μπιρκάτ Λεβανά”.

Στη Θεσσαλονίκη, συνήθιζαν να πιάνουν ένα νόμισμα από χρυσό, εκφράζοντας ευχές για να πάει καλά ο μήνας.

Στα Γιάννενα και την Καστοριά, όταν η νεομηνία συνέπιπτε με αλλαγή εποχής, ο Σαμάς διέσχιζε τα σοκάκια φωνάζοντας πως (δεν έπρεπε να πιούν νερό): “Από τις 4 μέχρι τις 5 είναι ώρα για Τεκουά!”

Η “Τεκουφά” (Τεκουά) αντιπροσωπεύει το αέναο γύρισμα του χρόνου και συμπίπτει με τις χρονικές στιγμές των ηλιοστασίων – ισημεριών, στους μήνες Τισρέϊ - Σεπτέμβιο, Οκτώβριο, Τεβέτ - Ιανουάριο, Νισάν - Απρίλιο, Ταμούζ - Ιούνιο Ιούλιο.

Πιστεύονταν ότι ο ουρανός "έσταζε αίμα", γι’ αυτό απέφευγαν κάθε δραστηριότητα, όπως το πλύσιμο, το μαγείρεμα ή το άπλωμα ρούχων.

Υπήρχε δε, η συνήθεια να ετοιμάζουν από πριν, μπουγίκος, μπόγιος, τυροψωμάκια (στην Καστοριά τα έλεγαν κουλάτσια ή κολατσιό), για φαγητό.

Τοπικές συνήθειες ανά περιοχή

Οι παραδόσεις των Κοινοτήτων συνδέονταν με κάθε μικρή και μεγάλη στιγμή της καθημερινότητας. Σε όλες τις κοινότητες του κόσμου, όλες οι σοβαρές δουλειές και συμφωνίες ακόμη και αρραβώνες και γάμοι, γίνονταν με βάση το σεληνιακό ημερολόγιο, όσο το φεγγάρι γέμιζε, μεγάλωνε.

Στην Καστοριά, όταν πρωτοέμπαιναν σε καινούριο σπίτι, έκρυβαν σε δοχείο ένα σιδερένιο αντικείμενο (μια μασιά-την τσιμπίδα για ξύλα), βαμβάκι, αυγό και ρύζι, ως ευχή “για το καλό”.

Στα Γιάννενα, όταν έβγαινε ουράνιο τόξο, έλεγαν στα παιδιά να μην ουρήσουν έως ότου εξαφανιστεί. Στα Γιάννενα, σε περίπτωση βαριάς ασθένειας, το όνομα του ασθενούς άλλαζε σε "Χαϊμ" (ζωή), "Χαϊρλής" (τυχερός) ή "Νισήμ" (θαύμα).

Στη Θεσσαλία, όταν κάποιος αναχωρούσε για ταξίδι, του έριχναν νερό πίσω του και δεν ξέστρωναν το κρεβάτι του ώσπου να φτάσουν καλά νέα.

Θεσσαλονίκη, πρακτικές με ιδιαίτερη ατμόσφαιρα

Δεν άπλωναν ρούχα το βράδυ, ειδικά μωρουδιακά.

Για να βρουν κάτι χαμένο, έδεναν κόμπο σε μαντήλι.

Σε νεαρές κοπέλες έδιναν να φάνε την άκρη του ψωμιού, για να τις αγαπήσει η πεθερά “λα σχουέγρα”.

Δεν έδειχναν τα αστέρια με το δάχτυλο, από φόβο για μυρμηγκιές.

Όταν τα παιδιά είχαν πυρετό, τους έβαζαν αγγουρόφλουδες ή κομπρέσες με ξύδι.

Το Σάββατο και οι Λατρευτικές Συνήθειες

Οι προετοιμασίες του νοικοκυριού έπρεπε να ολοκληρώνονται πριν τη δύση του ήλιου, ώστε να στρώνεται το τραπέζι για το βραδινό, με την επιστροφή του πατέρα. Το Σάββατο ήταν ημέρα ανάπαυσης “Σαμπάτ Μενουχά” και:

Δεν έκοβαν νύχια ή μαλλιά, ούτε έραβαν ή κεντούσαν.

Δεν πετούσαν νύχια σε οποιοδήποτε σημείο, μόνο σε τρεχούμενο νερό.

Οι γυναίκες κατά τη διάρκεια ρύσης δεν φιλούσαν τη Μεζουζά.

Έθιμα για τα Παιδιά

Το πρώτο κούρεμα των αγοριών γινόταν σε ηλικία τριών ετών: Στους Σεφαραδίτες λεγόταν "Χαλακαχ", Στους Ασκεναζίτες στα γίντις "Upsherin- chalakah ". Σύμφωνα με τη Βίβλο, όπως απαγορεύεται να φας τον καρπό δέντρου πριν περάσουν τα τρία χρόνια, έτσι και το παιδάκι αγόρι πρέπει να περάσει από τη βρεφική ηλικία στην παιδική με συμβολικό κουρεμα.

Και με χιουμοριστική διάσταση

Κοριτσάκια που τα κούρευαν άτσαλα οι μητέρες τους λέγονταν “αραπαδίκας ντε λα μάμα”, κουρεμένες από τη μαμά.

Τα πιο ευτραφή κορίτσια αποκαλούνταν “αλεβανταδίκας ντελ φρί», υπονοώντας πως "ανάρρωσαν" από αρρώστια και πρέπει να τρώνε.

Υγεία

Η λαϊκή ιατρική είχε τις δικές της συνταγές:

Φλούδες αγγουριού για τον πυρετό στο μέτωπο και τα μάγουλα ή κομπρέσες με νερό και ξύδι.

Κάτω από το στρώμα έβαζαν ναφθαλίνη για τους κοριούς και και τον σκώρο, αλλά και καμφορά για την υγεία της οικογένειας.

Ευχές Καθ’ Οδόν, ο αποχαιρετισμός

“Καμίνος μπουένος”, καλό δρόμο.

Η μητέρα ευχόταν στα παιδιά της με μια ευγενική και βαθιά ευχή:

“Ρεγρασιάδος ντελ Ντιό ι ντε λα τζέντε ι κον λα καβέσα άλτα”,

να είναι τιμημένα από τον Θεό και τον κόσμο και να προχωρούν με το κεφάλι ψηλά.