Η ιστορία της εβραϊκής εκπαίδευσης στην Αθήνα ξεκινά το 1920, όταν η Ελληνική Βουλή ψήφισε τον νόμο 2456 "Περί Ισραηλιτικών Κοινοτήτων ως Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου". Το άρθρο 5 του νόμου παρείχε τη δυνατότητα ίδρυσης και συντήρησης εκπαιδευτηρίων για τα εβραιόπουλα, με την προϋπόθεση ότι το πρόγραμμα διδασκαλίας δεν θα αντέκειτο στους γενικούς νόμους του κράτους.

Οι Πρώτες Δεκαετίες (1923-1946)

Τρία χρόνια αργότερα, το 1923, ιδρύθηκε το πρώτο εβραϊκό δημοτικό σχολείο στην Αθήνα. Το σχολείο στεγάστηκε στην αίθουσα της Ρωμανιώτικης συναγωγής της πόλης. Οι Ρωμανιώτες είναι μια ιστορική εβραϊκή κοινότητα που ζει στον ελληνικό χώρο από την αρχαιότητα και διατηρεί ξεχωριστές παραδόσεις και τελετουργικό, διαφορετικό από τους Σεφαραδίτες Εβραίους που κατέφυγαν στην Ελλάδα μετά την εκδίωξή τους από την Ισπανία, το 1492. Το ελληνικό κράτος παραχώρησε έναν δάσκαλο, ενώ την εβραϊκή εκπαίδευση ανέλαβε ο Ραββίνος Αθηνών Χαΐμ Καστέλ και ο δάσκαλος εβραϊκής γλώσσας, Ιωσήφ Ραφαήλ.

Το σχολείο λειτούργησε ως μονοτάξιο μέχρι την περίοδο της Κατοχής. Πριν από τον πόλεμο, η εβραϊκή κοινότητα της Αθήνας αριθμούσε περίπου 3.000 μέλη.

Η Μεταπολεμική Ανασυγκρότηση (1946-1960)

Η μεταπολεμική περίοδος έφερε σημαντικές μεταβολές. Το 1946, η κοινότητα είχε 4.747 μέλη, αριθμός που μειώθηκε σε 2.850 το 1956, καθώς πολλοί Εβραίοι μετανάστευσαν στο Ισραήλ και την Αμερική.

Το δημοτικό σχολείο επαναλειτούργησε το 1946, ενώ το νηπιαγωγείο ακολούθησε το 1953. Σε μια εποχή που τα ελληνικά σχολεία λειτουργούσαν έξι ημέρες την εβδομάδα, το εβραϊκό σχολείο απέκτησε ειδική άδεια να λειτουργεί πέντε ημέρες, καθώς δεν άνοιγε το Σάββατο, λόγω θρησκευτικών υποχρεώσεων. Παρόλα αυτά, τα παιδιά έπρεπε να παρευρίσκονται στην πρωινή λειτουργία του Σαββάτου, στη συναγωγή. Η χρηματοδότηση του σχολείου βασιζόταν σε επιχορηγήσεις και δωρεές από εβραϊκούς οργανισμούς του εξωτερικού.

Το ίδιο έτος, το σχολείο μεταφέρθηκε σε κτίριο στην οδό Ερυσίχθονος 28 στο Θησείο, αποκτώντας καθεστώς δημοσίου, ως 79ο Δημοτικό Σχολείο και εξελίχθηκε σε τριτάξιο. Το νηπιαγωγείο παρέμεινε στον ισόγειο χώρο της συναγωγής. Το 1948, χάρη στην Επιτροπή Κυριών, προσφέρθηκε συσσίτιο στα παιδιά.

Η Δημιουργία Ιδιόκτητου Σχολείου (1957-1960)

Διάφορα προβλήματα, όπως η έλλειψη εκπαιδευτικών με εβραϊκή παιδεία και ο κίνδυνος απώλειας της εβραϊκής ταυτότητας του σχολείου, οδήγησαν τη σχολική επιτροπή στην απόφαση δημιουργίας ιδιόκτητου κοινοτικού σχολείου.

Η προσπάθεια αυτή απαιτούσε σημαντικούς οικονομικούς πόρους, που η κοινότητα δεν διέθετε. Έτσι, το συμβούλιο αναζήτησε βοήθεια από το εξωτερικό. Η Joint Distribution Committee και η Claims Conference ανταποκρίθηκαν θετικά στο αίτημα. Ταυτόχρονα, οργανώθηκε έρανος εντός της κοινότητας, με τον πρόεδρο της σχολικής επιτροπής Σαλτιέλ Κοέν να καλεί τις μητέρες να συνεισφέρουν ό,τι πολύτιμο διέθεταν για την υλοποίηση του οράματος.

Οι προσπάθειες ευοδώθηκαν το 1957, όταν το συμβούλιο, υπό την προεδρία του Μάρκου Οσμού, ενέκρινε την αγορά οικοπέδου στο Παλαιό Ψυχικό.

Η Νέα Εποχή στο Ψυχικό (1960-1980)

Το 1960 το σχολείο άνοιξε τις πύλες του στο νέο κτίριο με 190 μαθητές. Πρώτη διευθύντρια ήταν η Λιλή Σακκή, που ήρθε από την Αμερική για τον σκοπό αυτό, ενώ πρώτος δάσκαλος εβραϊκών μαθημάτων ήταν ο Σόλων Μπεναρδούτ. Το νηπιαγωγείο διηύθυνε η Ιφιγένεια Μαζλουμίδου-Αντωνίου.

Εκείνη την εποχή, το νηπιαγωγείο έφερε το όνομα "Σολ Μασλίαχ Αμαρίλιο" (Γκαν Γελαδίμ). Ψυχή του σχολείου υπήρξε ο Σαλτιέλ Κοέν, ο πρώην πρόεδρος της σχολικής επιτροπής, που έγινε γνωστός στα παιδιά ως ο αγαπητός "παππούς" που τα κέρναγε λιχουδιές.

Διαχρονικές Προκλήσεις και Εξελίξεις

Στο πέρασμα των χρόνων, οι σχολικές επιτροπές αντιμετώπισαν σημαντικές προκλήσεις και αναγκάστηκαν να πάρουν τολμηρές αποφάσεις για τη συνέχιση της λειτουργίας του σχολείου. Ένα διαχρονικό πρόβλημα παρέμεινε η μετακίνηση μαθητών προς άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ενώ το εβραϊκό προσωπικό σε όλες τις θέσεις παρέμεινε ποσοτικά μικρό.

Η εβραϊκή θρησκευτική εκπαίδευση παρεχόταν αρχικά από Ραββίνους και μορίμ (εκπαιδευτικούς εβραϊκών θρησκευτικών μαθημάτων) που έρχονταν από το Ισραήλ. Αργότερα υιοθετήθηκε ο θεσμός των σλιχίμ, δηλαδή των μορίμ που παρέμεναν για συγκεκριμένη χρονική περίοδο, μέχρι το 1993, όταν η κοινότητα έστειλε για εκπαίδευση στο Ισραήλ δασκάλες από την ίδια την κοινότητα της Αθήνας.

Το 1980 αποφασίστηκε η δημιουργία ειδικής θέσης για την αποκλειστική διδασκαλία της εβραϊκής ιστορίας, των παραδόσεων και των βασικών αρχών του εβραϊσμού. Η θέση αυτή κατοχυρώθηκε προσωποπαγώς και υπηρετήθηκε από τον ίδιο εκπαιδευτικό επί 45 χρόνια.

Η Σύγχρονη Εποχή: Από το Εβραϊκό Σχολείο στο Lauder School

Η μακροχρόνια παρουσία εκπαιδευτικών και προσωπικού αποτέλεσε διακριτικό χαρακτηριστικό του σχολείου, δημιουργώντας συνθήκες σταθερότητας και συνέχειας. Το 2014 γιορτάστηκε το ιστορικό ορόσημο των 54 χρόνων λειτουργίας με την έκδοση του βιβλίου "54 χρόνια Εβραϊκό Σχολείο Ψυχικού", που περιελάμβανε έρευνα και κείμενα του Άρη Εμμανουήλ.

Το 2019 σηματοδότησε μια καθοριστική στροφή στην ιστορία του σχολείου. Το Ιδιωτικό Δημοτικό και Νηπιαγωγείο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών μετονομάστηκε σε Lauder School of Athens και ενσωματώθηκε στο διεθνές εκπαιδευτικό δίκτυο του ιδρύματος Ronald Lauder Foundation.

Από το 2022 το εκπαιδευτικό έργο διευρύνθηκε με τη λειτουργία βρεφονηπιακού σταθμού που υποδέχεται βρέφη από την ηλικία των πέντε μηνών. Στη συνέχεια το τμήμα οργανώθηκε σε ξεχωριστές μονάδες για προνήπια και νήπια.

Το Παρόν και το Μέλλον

Σήμερα, το Lauder δημοτικό σχολείο προσφέρει υψηλή εκπαίδευση στα παιδιά, με έργο της εκάστοτε σχολικής επιτροπής τη διατήρηση υψηλού επιπέδου ελληνικής και εβραϊκής εκπαίδευσης.

Το 2023, στα 63 χρόνια λειτουργίας στο Ψυχικό, οργανώθηκε μια συγκινητική αναμνηστική συνάντηση που έφερε κοντά δασκάλους και μαθητές από όλες τις δεκαετίες του σχολείου. Με την επιμέλεια της δασκάλας Εβραϊκής Ιστορίας και Παράδοσης, που υπηρέτησε το σχολείο από το 1980 έως το 2020, δημιουργήθηκε ένας ψηφιακός θησαυρός αναμνήσεων, βασισμένος σε εργασίες παιδιών και φωτογραφικό υλικό. Η Ισραηλιτική Κοινότητα Αθηνών εξέδωσε επίσης βιβλίο με σχολικές αναμνήσεις των αποφοίτων.

Από τα θρανία του σχολείου έχουν περάσει μέχρι το 2023, πάνω από 1.300 παιδιά, φέροντας μαζί τους την πολύτιμη κληρονομιά μιας εκπαίδευσης που συνδυάζει την ελληνική παιδεία με τις εβραϊκές αξίες και παραδόσεις.