Παραδοσιακές συνταγές σε ελληνικές εβραϊκές κοινότητες

Στην Καστοριά, τη Φλώρινα, την Καβάλα, την Κομοτηνή

Συνταγή με φασόλια και κρεμμύδια καραμελωμένα, τσιγαρισμένα, βρασμένα μαζί με κόκαλα μοσχαρίσια και μεδούλι, «ΦΙΖΟΝ ΚΟΝ ΓΟΥΕΣΟΣ ΝΤΕ ΒΑΚΑ ΚΟΝ ΤΟΥΤΑΝΟ».

Στο Μοναστήρι

Έφτιαχναν τα φναρό, γλύκισμα με αμύγδαλα, ζάχαρη και ασπράδια αυγού, για το καλό.

Για την τελετή της περιτομής «Μπερίθ Μιλά», έκαναν την ίδια συνταγή, σε σχήμα παλάμης (προστασία Θεού), με επικάλυψη φλύδας χρυσού, και στις ρωμανιώτικες και στις σεφαραδίτικες κοινότητες.

Στη Κομοτηνή

Τα αντίστοιχα γλυκά τα έλεγαν Μαζαπάνα, και για το Ρος Α Σανά έφτιαχναν «λας ροδάντσας» ή ροδαντίκες (μπουρεκάκια) από φύλλο γεμιστό με κόκκινη κολοκύθα γλυκιά ή με κολοκυθάκια και τυρί, σε σχήμα σαλιγκαριού.

Στις Σέρρες

Βρίσκουμε την ίδια συνταγή, που σε πολλές σεφαραδίτικες αλλά και ρωμανιώτικες κοινότητες τα έλεγαν Λος Τραβάδος (τα ψημένα).

Τους κουραμπιέδες τους έφεραν οι Εβραίοι, που ήρθαν από Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη.

Στην Κομοτηνή

Εκλεκτό πιάτο ήταν η νουγάδα, τηγανιτές παναρισμένες κροκέτες μοσχάρι, σβησμένες σε κρασί, αλλά και το παστέλι.

Σε Άρτα, Πρέβεζα και Πάτρα

Έχουμε το πανασπάνα, το παν ντε εσπάνια (παντεσπάνι) που έφεραν οι σεφαραδίτες.

Το χαρόσετ είχε και έχει πολλές παραλλαγές και ποικίλλει σε κάθε Κοινότητα.

Για τη καθεμιά νοικοκυρά, το δικό της χαρόσετ, είναι το καλύτερο και για τις νεότερες, το καλύτερο είναι αυτό της μαμάς.

Στη Δράμα

Ονομαστό Πεσαχίτικο φαγητό ήταν οι αγκινάρες, που αργότερα μπήκαν και στη σαλονικιώτικη κουζίνα.

Στην Κέρκυρα

Λέγεται πικαντίνιο το αντίστοιχο πιάτο με αγκινάρες.

Σε Σμύρνη, Λάρισα και Αθήνα

Η Πεσαχίτικη πίτα με κομμάτια αρνί και ματσά, λέγεται μίνα.

Στη Θεσσαλία

Για το Σαβουώτ έφτιαχναν τις κεζαδίκες, παραφθορά της λέξης κέζο στα λαντίνο, δηλαδή τυροπιτάκια με τυρί.

Στα Χανιά

Το σφουγγάτο, ήταν φαγητό στην κατσαρόλα με σπανάκι και ματσά, καθώς και η πεσαχίτικη πίτα με σπανάκι ματσά αυγά και κομματάκια αρνιού.

Στην Κέρκυρα

Βρίσκουμε τις πολπέτες με σπανάκι και κρέας αλλά και το σοφρίτο. Και για γλυκό ο μπακλαβάς του Πέσαχ, με φύλλα ματσά και οι Μαρτσαπάδες με αμύγδαλα και ζάχαρη καθώς και οι Πεσαχίτικες τηγανίτες.

Στην Κομοτηνή και στη Χαλκίδα

Για το Σαβουώθ έφτιαχναν ψωμί σε σχήμα σκάλας, που το έλεγαν «λος σιέτε σιέλος», οι εφτά ουρανοί, ή σε σχήμα των δέκα εντολών.

Στην Κομοτηνή, Ξάνθη, Καβάλα

Έφτιαχναν, μπορεκίτας με «μάσα φίνα» άβραστη λεπτή ζύμη, γεμισμένες με τυρί αυγά και πατάτα λιωμένη, κατά τη συνήθεια των Σεφαραδιτών. Έφτιαχναν και μακαρόνια με τυρί κι αυγά και γάλα στον φούρνο. «Μακαρόν κον κέζο μπλάνκο, γούεβος, ι λέτσε», όπως και την περίφημη μπουγάτσα με κρέμα ή τυρί.

Στην Κέρκυρα

Ήταν γνωστή η στραπατσάδα «ιταλικό: Στραπατζάρε, σπάνω» αλλιώς καγιανά, ή κοσκοσέλα ή «γούεβος κον τομάτ», δηλαδή αυγά με τυρί άσπρο και χυμό φρέσκιας ντομάτας σε βαθύ τηγάνι.

Στην Κω

Την συνταγή στραπατσάδα τη λένε η Οβρέικη.

Το φθινόπωρο ήταν η εποχή του κυδωνιού, έτσι οι νοικοκυρές έφτιαχαν πελτέ «ζελέ ή τζάμι» από τον χυμό κυδωνιού με ζάχαρη, που έπαιρνε βαθύ ροζ χρώμα, αλλά και κυδωνόπαστο κομμένο σε ρόμβους ή στρογγυλό, πασπαλισμένα με ζάχαρη.