Απομαγνητοφώνηση
21η Ιανουαρίου – Ήθη και έθιμα του Διδυμοτείχου.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Καλημέρα κύριε Ταραμπουλούς. Έχουμε εδώ τον κύριο Δαβίδ Ταραμπουλούς από το Διδυμότειχο, να μας εξιστορήσει τι θυμάται από τα παιδικά του χρόνια.
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Χαίρομαι που η Θεσσαλονίκη ασχολείται με τα διάφορα, εκτός της περιοχής της. Το Διδυμότειχο πραγματικά ήταν μια πόλη η οποία, εκτός της μεγάλης ιστορίας που έχει, έχει και ιδιαίτερη ιστορία όσον αφορά τους Εβραίους. Οι σχέσεις των Εβραίων του Διδυμοτείχου με τις πόλεις της Τουρκίας και της Βουλγαρίας ήταν πάρα πολύ κοντινές.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Εμπορικές;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Και εμπορικές και οικογενειακές. Δηλαδή, η γιαγιά μου ήταν από την Ανδριανούπολη. Η άλλη γιαγιά μου πήγαινε και παραθέριζε στη Βάρνα, στη Βουλγαρία. Δεν πήγαινε στην Αλεξανδρούπολη — πήγαινε στη Βάρνα.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Λίγο να μας πείτε τα ονόματα της μαμάς σας και του μπαμπά.
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Η μητέρα μου λέγεται Σουλτάνα, ήταν της οικογένειας Αλκαπέζ, και ο πατέρας μου ήταν ο Ζοζέφ Ταραμπουλούς. Εγώ πήρα το όνομα του παππού μου, Δαβίδ Ταραμπουλούς, ο οποίος ήταν έμπορος στο Διδυμότειχο με αγροτικά προϊόντα. Έκανε κυρίως εμπόριο και με την Τουρκία.
Ο πατέρας της κυρίας Άστρω Ταραμπουλούς έφερνε ψάρια από την Κωνσταντινούπολη. Αυτή τη δουλειά την έκανε προπολεμικά και ο παππούς μου. Συγχρόνως είχε την αντιπροσωπεία της Φίνα – της Πουρφίνα. Ήταν αντιπρόσωπος και πουλούσε πετρέλαια στην περιοχή.
Αυτά για την ιστορία των γονιών μου και των προγόνων μου.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Στο σπίτι σας θυμόσαστε να μιλάνε ελληνικά;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Μιλούσαν ελληνικά και όταν ήθελαν να πουν μυστικά, μιλούσαν σεφαραδίτικα. Αυτό ήταν και η αιτία που μάθαμε και εμείς να μιλάμε σεφαραδίτικα. Εγώ τα καλλιέργησα και τα μιλάω καλύτερα πλέον σαν ισπανικά.
Κάποια στιγμή, λόγω δουλειάς, ήρθε κάποιος από το Περού — Εβραίος — στη Θεσσαλονίκη και συνεργαστήκαμε. Έμενε τρεις μήνες στη Θεσσαλονίκη, τρεις μήνες στο Παρίσι και τρεις μήνες στη Λίμα. Κάναμε συμφωνία: για δουλειές μιλούσαμε αγγλικά, όλες τις άλλες ώρες ισπανικά. Έτσι διόρθωσα πολλά από τα λαντίνο που μιλάμε εδώ, τα οποία είναι επηρεασμένα από ελληνικές και τουρκικές λέξεις.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Οι γονείς σας, κατά τη διάρκεια του πολέμου…
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Και η μητέρα μου και ο πατέρας μου ήταν σε στρατόπεδο. Ο πατέρας μου έχασε όλη του την οικογένεια. Αυτός κατάφερε και γλίτωσε. Από την οικογένεια της μητέρας μου, χάθηκαν η μάνα και τα δίδυμα στο στρατόπεδο. Γλίτωσαν οι τρεις αδερφές, που είναι ακόμα εν ζωή.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Ποιο στρατόπεδο;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Στο Μπίρκινάου.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Και ο μπαμπάς;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Και ο πατέρας μου στο Μπίρκινάου. Κατάφερε και έφυγε πιο νωρίς. Είχε κάνει έναν όρκο: αν γλιτώσει και γυρίσει στο Διδυμότειχο, την πρώτη γυναίκα που θα μάθει ότι σώθηκε, θα την παντρευτεί.
Οι τρεις αδερφές γύρισαν στη Θεσσαλονίκη. Ο πατέρας μου έμαθε ότι γύρισαν, τις φώναξε στο Διδυμότειχο και παντρεύτηκε τη μεγαλύτερη — που ήταν η μάνα μου. Αυτό που υποσχέθηκε το έκανε.
Όταν γύρισαν από τα στρατόπεδα, το σπίτι μας ήταν τόπος συγκέντρωσης για όσους επέστρεφαν. Από εκεί και πέρα ο καθένας ξεκινούσε τη ζωή του.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Βιώσατε μετατραυματικό στρες στο σπίτι;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Ο πατέρας μου ήταν αισιόδοξος άνθρωπος, προσπαθούσε να το ξεπεράσει. Το βιώσαμε περισσότερο από τη μάνα μου. Της άφησε κατάλοιπα μέχρι και σήμερα — είναι 100 χρονών.
Όταν γύρισαν, ο πατέρας μου βρήκε το σπίτι. Είχε κρύψει σε διάφορα σημεία χρυσές λίρες. Στο υπόγειο δεν τις βρήκε, αλλά σε μια κρεβατοκάμαρα είχε βάλει ένα ξύλινο παραβάν και εκεί τις είχε κρύψει. Τις βρήκε. Πήρε και ένα λαχείο και κέρδισε 20.000 δραχμές. Έλεγε πάντα ότι ο Θεός δεν σε αφήνει.
Μετά άρχισε πάλι το εμπόριο.
Από τις εβραϊκές γιορτές — Πέσσαχ, Ρος Ασανά, Κιπούρ — τις γιορτάζαμε όλες. Ήμασταν 5–6 οικογένειες στο Διδυμότειχο, δεμένοι μεταξύ μας γιατί όλοι είχαμε κοινές ιστορίες από τα στρατόπεδα. Μαζευόμασταν σε ένα σπίτι και γιορτάζαμε.
Το Χανουκά δεν θα το ξεχάσω. Η Θεσσαλονίκη μας έδινε Χανουκίες και εμείς σαν παιδιά τις περιμέναμε.
Η θεία μου, η μικρή αδερφή της μητέρας μου, η Τζούλια Σασόν, παντρεύτηκε στο σπίτι μας. Ήρθε ραβίνος από τη Θεσσαλονίκη και έγινε ο γάμος στο Διδυμότειχο.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Κάποια άλλη ανάμνηση από τα παιδικά σας χρόνια;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Ήταν ωραία χρόνια. Είχαμε φίλους, και Εβραίους και Χριστιανούς. Ήμασταν σαν αδέρφια. Είχα φίλο τον Δημήτρη Χατζηπουλίδη. Τη μητέρα του την έλεγα Θεία και εκείνος τη μάνα μου Θεία Σουλτάνα.
Πριν τον πόλεμο υπήρχε κανονική εβραϊκή κοινότητα, με σχολείο και συναγωγή. Η συναγωγή ήταν ιστορική, αλλά δυστυχώς γκρεμίστηκε και έγινε το μνημείο του Ολοκαυτώματος. Λυπήθηκα που γκρεμίστηκε — είχε εξαιρετικό μωσαϊκό.
Οι Εβραίοι στο Διδυμότειχο έχουν ρίζες από τον 15ο αιώνα. Υπήρχε οργανωμένη κοινότητα και πολύ καλές σχέσεις με την Αδριανούπολη.
Υπάρχουν δύο νεκροταφεία. Στο ένα είδα πρόσφατα τάφο του 1930 με το όνομα Ταραμπουλούς — ήταν ο αδερφός του παππού μου.
Υπάρχει όμως και ένα άλλο, πολύ παλιό νεκροταφείο. Γίνεται προσπάθεια να προβληθεί παγκοσμίως. Θεωρείται ένα από τα τέσσερα σπουδαιότερα εβραϊκά νεκροταφεία της Ευρώπης. Έχει τάφους που σώζονται ακόμα.
Μέσα στην Άνοιξη θα γίνει ένα οδοιπορικό στο Διδυμότειχο, ξεκινώντας από το νεκροταφείο, σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος και το Holocaust Museum της Ουάσινγκτον.
Χαίρομαι πάρα πολύ που ασχολείστε με το Διδυμότειχο. Είναι ακριτική περιοχή και έχουμε υποχρέωση να τη στηρίζουμε με κάθε τρόπο.
Μια προσωπική μαρτυρία του Δαβίδ Ταραμπουλούς για την εβραϊκή ζωή στο Διδυμότειχο. Αναφέρεται στις οικογενειακές ρίζες με δεσμούς στην Αδριανούπολη και τη Βάρνα, στις εμπορικές δραστηριότητες των προγόνων του και στη χρήση των σεφαραδίτικων στο σπίτι. Περιγράφει την τραυματική εμπειρία των γονιών του στο Auschwitz-Birkenau, τις απώλειες της οικογένειας και την επιστροφή στο Διδυμότειχο, όπου το σπίτι τους έγινε σημείο συνάντησης για όσους επέζησαν. Θυμάται τις γιορτές που τελούνταν από λίγες οικογένειες, το Χανουκά, τους γάμους και τη στενή συνύπαρξη με τους χριστιανούς συμπολίτες. Κάνει επίσης αναφορά στη χαμένη συναγωγή, στα ιστορικά εβραϊκά νεκροταφεία της πόλης και στις προσπάθειες ανάδειξης της μακραίωνης παρουσίας των Εβραίων στο Διδυμότειχο. Μια αφήγηση για τη μνήμη, την αντοχή και τη διατήρηση της ταυτότητας σε μια ακριτική περιοχή με βαθιές ιστορικές ρίζες.
Δαβίδ Ταραμπουλούς
Απομαγνητοφώνηση
21η Ιανουαρίου – Ήθη και έθιμα του Διδυμοτείχου.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Καλημέρα κύριε Ταραμπουλούς. Έχουμε εδώ τον κύριο Δαβίδ Ταραμπουλούς από το Διδυμότειχο, να μας εξιστορήσει τι θυμάται από τα παιδικά του χρόνια.
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Χαίρομαι που η Θεσσαλονίκη ασχολείται με τα διάφορα, εκτός της περιοχής της. Το Διδυμότειχο πραγματικά ήταν μια πόλη η οποία, εκτός της μεγάλης ιστορίας που έχει, έχει και ιδιαίτερη ιστορία όσον αφορά τους Εβραίους. Οι σχέσεις των Εβραίων του Διδυμοτείχου με τις πόλεις της Τουρκίας και της Βουλγαρίας ήταν πάρα πολύ κοντινές.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Εμπορικές;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Και εμπορικές και οικογενειακές. Δηλαδή, η γιαγιά μου ήταν από την Ανδριανούπολη. Η άλλη γιαγιά μου πήγαινε και παραθέριζε στη Βάρνα, στη Βουλγαρία. Δεν πήγαινε στην Αλεξανδρούπολη — πήγαινε στη Βάρνα.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Λίγο να μας πείτε τα ονόματα της μαμάς σας και του μπαμπά.
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Η μητέρα μου λέγεται Σουλτάνα, ήταν της οικογένειας Αλκαπέζ, και ο πατέρας μου ήταν ο Ζοζέφ Ταραμπουλούς. Εγώ πήρα το όνομα του παππού μου, Δαβίδ Ταραμπουλούς, ο οποίος ήταν έμπορος στο Διδυμότειχο με αγροτικά προϊόντα. Έκανε κυρίως εμπόριο και με την Τουρκία.
Ο πατέρας της κυρίας Άστρω Ταραμπουλούς έφερνε ψάρια από την Κωνσταντινούπολη. Αυτή τη δουλειά την έκανε προπολεμικά και ο παππούς μου. Συγχρόνως είχε την αντιπροσωπεία της Φίνα – της Πουρφίνα. Ήταν αντιπρόσωπος και πουλούσε πετρέλαια στην περιοχή.
Αυτά για την ιστορία των γονιών μου και των προγόνων μου.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Στο σπίτι σας θυμόσαστε να μιλάνε ελληνικά;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Μιλούσαν ελληνικά και όταν ήθελαν να πουν μυστικά, μιλούσαν σεφαραδίτικα. Αυτό ήταν και η αιτία που μάθαμε και εμείς να μιλάμε σεφαραδίτικα. Εγώ τα καλλιέργησα και τα μιλάω καλύτερα πλέον σαν ισπανικά.
Κάποια στιγμή, λόγω δουλειάς, ήρθε κάποιος από το Περού — Εβραίος — στη Θεσσαλονίκη και συνεργαστήκαμε. Έμενε τρεις μήνες στη Θεσσαλονίκη, τρεις μήνες στο Παρίσι και τρεις μήνες στη Λίμα. Κάναμε συμφωνία: για δουλειές μιλούσαμε αγγλικά, όλες τις άλλες ώρες ισπανικά. Έτσι διόρθωσα πολλά από τα λαντίνο που μιλάμε εδώ, τα οποία είναι επηρεασμένα από ελληνικές και τουρκικές λέξεις.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Οι γονείς σας, κατά τη διάρκεια του πολέμου…
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Και η μητέρα μου και ο πατέρας μου ήταν σε στρατόπεδο. Ο πατέρας μου έχασε όλη του την οικογένεια. Αυτός κατάφερε και γλίτωσε. Από την οικογένεια της μητέρας μου, χάθηκαν η μάνα και τα δίδυμα στο στρατόπεδο. Γλίτωσαν οι τρεις αδερφές, που είναι ακόμα εν ζωή.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Ποιο στρατόπεδο;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Στο Μπίρκινάου.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Και ο μπαμπάς;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Και ο πατέρας μου στο Μπίρκινάου. Κατάφερε και έφυγε πιο νωρίς. Είχε κάνει έναν όρκο: αν γλιτώσει και γυρίσει στο Διδυμότειχο, την πρώτη γυναίκα που θα μάθει ότι σώθηκε, θα την παντρευτεί.
Οι τρεις αδερφές γύρισαν στη Θεσσαλονίκη. Ο πατέρας μου έμαθε ότι γύρισαν, τις φώναξε στο Διδυμότειχο και παντρεύτηκε τη μεγαλύτερη — που ήταν η μάνα μου. Αυτό που υποσχέθηκε το έκανε.
Όταν γύρισαν από τα στρατόπεδα, το σπίτι μας ήταν τόπος συγκέντρωσης για όσους επέστρεφαν. Από εκεί και πέρα ο καθένας ξεκινούσε τη ζωή του.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Βιώσατε μετατραυματικό στρες στο σπίτι;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Ο πατέρας μου ήταν αισιόδοξος άνθρωπος, προσπαθούσε να το ξεπεράσει. Το βιώσαμε περισσότερο από τη μάνα μου. Της άφησε κατάλοιπα μέχρι και σήμερα — είναι 100 χρονών.
Όταν γύρισαν, ο πατέρας μου βρήκε το σπίτι. Είχε κρύψει σε διάφορα σημεία χρυσές λίρες. Στο υπόγειο δεν τις βρήκε, αλλά σε μια κρεβατοκάμαρα είχε βάλει ένα ξύλινο παραβάν και εκεί τις είχε κρύψει. Τις βρήκε. Πήρε και ένα λαχείο και κέρδισε 20.000 δραχμές. Έλεγε πάντα ότι ο Θεός δεν σε αφήνει.
Μετά άρχισε πάλι το εμπόριο.
Από τις εβραϊκές γιορτές — Πέσσαχ, Ρος Ασανά, Κιπούρ — τις γιορτάζαμε όλες. Ήμασταν 5–6 οικογένειες στο Διδυμότειχο, δεμένοι μεταξύ μας γιατί όλοι είχαμε κοινές ιστορίες από τα στρατόπεδα. Μαζευόμασταν σε ένα σπίτι και γιορτάζαμε.
Το Χανουκά δεν θα το ξεχάσω. Η Θεσσαλονίκη μας έδινε Χανουκίες και εμείς σαν παιδιά τις περιμέναμε.
Η θεία μου, η μικρή αδερφή της μητέρας μου, η Τζούλια Σασόν, παντρεύτηκε στο σπίτι μας. Ήρθε ραβίνος από τη Θεσσαλονίκη και έγινε ο γάμος στο Διδυμότειχο.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Κάποια άλλη ανάμνηση από τα παιδικά σας χρόνια;
ΔΑΒΙΔ ΤΑΡΑΜΠΟΥΛΟΥΣ: Ήταν ωραία χρόνια. Είχαμε φίλους, και Εβραίους και Χριστιανούς. Ήμασταν σαν αδέρφια. Είχα φίλο τον Δημήτρη Χατζηπουλίδη. Τη μητέρα του την έλεγα Θεία και εκείνος τη μάνα μου Θεία Σουλτάνα.
Πριν τον πόλεμο υπήρχε κανονική εβραϊκή κοινότητα, με σχολείο και συναγωγή. Η συναγωγή ήταν ιστορική, αλλά δυστυχώς γκρεμίστηκε και έγινε το μνημείο του Ολοκαυτώματος. Λυπήθηκα που γκρεμίστηκε — είχε εξαιρετικό μωσαϊκό.
Οι Εβραίοι στο Διδυμότειχο έχουν ρίζες από τον 15ο αιώνα. Υπήρχε οργανωμένη κοινότητα και πολύ καλές σχέσεις με την Αδριανούπολη.
Υπάρχουν δύο νεκροταφεία. Στο ένα είδα πρόσφατα τάφο του 1930 με το όνομα Ταραμπουλούς — ήταν ο αδερφός του παππού μου.
Υπάρχει όμως και ένα άλλο, πολύ παλιό νεκροταφείο. Γίνεται προσπάθεια να προβληθεί παγκοσμίως. Θεωρείται ένα από τα τέσσερα σπουδαιότερα εβραϊκά νεκροταφεία της Ευρώπης. Έχει τάφους που σώζονται ακόμα.
Μέσα στην Άνοιξη θα γίνει ένα οδοιπορικό στο Διδυμότειχο, ξεκινώντας από το νεκροταφείο, σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος και το Holocaust Museum της Ουάσινγκτον.
Χαίρομαι πάρα πολύ που ασχολείστε με το Διδυμότειχο. Είναι ακριτική περιοχή και έχουμε υποχρέωση να τη στηρίζουμε με κάθε τρόπο.