Απομαγνητοφώνηση
Είμαστε στη συναγωγή Γιαδ Λεζικαρόν για να μιλήσουμε με τις κυρίες Νταίζη Βαρσάνο και Ρετζίνα Βαρσάνο — πεθερά και νύφη. Παρίσταται και η Σιμόν Γκερσόν, υπεύθυνη του προγράμματος του Ψηφιακού Άτλαντα.
Η Γιαδ Λεζικαρόν ήταν μία από τις 30 συναγωγές της Θεσσαλονίκης. Επιλέχθηκε αυτός ο χώρος γιατί ο Ίνο Βαρσάνο, γιος της κυρίας Νταίζης και σύζυγος της Ρετζίνας, έκανε δωρεά τις καρέκλες της συναγωγής.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Κυρία Νταίζη, εσείς κατάγεστε από τη Λάρισα και η Ρετζίνα από τη Χαλκίδα. Θα μπορούσατε να μας πείτε πώς γιορτάζονταν οι γιορτές, όπως το Ρος Ασανά, το Κιπούρ και το Πουρίμ, στον τόπο που μεγαλώσατε, σε σύγκριση με σήμερα;
ΝΤΑΙΖΗ ΒΑΡΣΑΝΟ: Ο εβραϊκός πληθυσμός ήταν πολύ ενωμένος. Ο ένας ενδιαφερόταν πάντα για τον άλλον. Τις γιορτές τις γιορτάζαμε με ιδιαίτερη έμφαση.
Στο Χανουκά ανάβαμε τα κεράκια και τραγουδούσαμε όλοι μαζί. Στο Ρος Ασανά στέλναμε τα «πλατίκος» σε όλα τα σπίτια. Οι νοικοκυρές έφτιαχναν γλυκά και τα αντάλλασσαν. Εμείς τα παιδιά τρέχαμε να τα μοιράσουμε.
Το Ρος Ασανά ήταν πάντα οικογενειακό. Καθόμασταν σε μεγάλα τραπέζια, διαβάζαμε από τη θρησκεία και υπήρχε μια ξεχωριστή χαρά.
Στο Κιπούρ νηστεύαμε όλοι, ακόμη και τα παιδιά. Ήμασταν όλη μέρα στη συναγωγή. Υπήρχε μεγαλύτερη ζεστασιά και συνοχή.
Θυμάμαι για το κοτόπουλο — μας έδιναν τη ζωντανή κότα και τη πηγαίναμε στον ραββίνο για σφαγή. Μετά τη μαγείρευε η μαμά. Κάναμε και πιτούλες με κιμά.
Κάθε Παρασκευή η μαμά ετοίμαζε το τραπέζι για το Σαμπάτ. Ήταν άγια μέρα, μέρα ξεκούρασης, όπως λέει η Παλαιά Διαθήκη. Τα τηρούσαμε όλα με λεπτομέρεια. Και εδώ γίνονται, αλλά όχι με τη ζεστασιά που υπήρχε τότε.
Πήγαινα στο εβραϊκό σχολείο. Είχαμε δασκάλους, χορωδία, μαθαίναμε εβραϊκά. Ήταν πολύ όμορφα χρόνια. Είχαμε λέσχη, χορεύαμε, ήμασταν μια παρέα σαν αδέλφια.
Παντρεύτηκα 17,5 χρονών. Δεν τελείωσα το λύκειο, αλλά, δόξα τω Θεώ, κάναμε μια πολύ καλή οικογένεια. Έχω εξαιρετικά παιδιά και δύο εξαιρετικές νύφες. Είμαστε σαν φίλες.
Γιορτάζαμε πάντα στο σπίτι μου το Ρος Ασανά και το Πουρίμ. Τώρα μου είναι δύσκολο χωρίς τον Ινάκο, αλλά συνεχίζω.
ΡΕΤΖΙΝΑ ΒΑΡΣΑΝΟ: Η μητέρα μου είναι από τη Θεσσαλονίκη και ο πατέρας μου από τη Χαλκίδα. Η μητέρα μου Σεφαραδίτισσα, ο πατέρας μου Ρωμανιώτης. Διαφορετική κουλτούρα, αλλά η ουσία της θρησκείας είναι μία.
Η μητέρα μου μιλούσε σεφαραδίτικα και έτσι έμαθα κι εγώ λαντίνο. Η κοινότητα της Χαλκίδας ήταν μικρή — περίπου 150 άτομα — αλλά το θρησκευτικό συναίσθημα ήταν έντονο.
Γιορτάζαμε όλες τις γιορτές με τα έθιμα. Μαζευόμασταν στη λέσχη, τη δεύτερη μέρα του Πέσαχ τραγουδούσαμε όλοι μαζί. Κάθε οικογένεια έφερνε τον δικό της δίσκο του Σέντερ.
Οι γιορτές για εμάς ήταν χαρά, παιχνίδι, οικογένεια. Το Κιπούρ, το Σουκώτ, όλα τα θυμάμαι με όμορφες εικόνες.
Τώρα στη Θεσσαλονίκη το συναίσθημα το κρατάμε περισσότερο με συγγενείς και πολύ κοντινούς φίλους. Δεν είναι τόσο έντονο όσο στη Χαλκίδα.
Η WIZO τότε μας έφερνε κοντά. Όλες οι γυναίκες συμμετείχαν, χωρίς διακρίσεις. Αποφασίζαμε μαζί. Ήταν πολύ ζεστό και αγκαλιασμένο.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Να μιλήσουμε για τη φιλανθρωπία στον εβραϊσμό, με αφορμή τον Ίνο.
ΝΤΑΙΖΗ ΒΑΡΣΑΝΟ: Ο άντρας μου ήταν πάρα πολύ φιλάνθρωπος. Για τον εαυτό του δεν ήθελε τίποτα. Βοηθούσε συνεχώς.
Σε κάποιον που δεν είχε χρήματα για εργαλείο έλεγε: «Έλα, πάμε στην τράπεζα, θα σου δώσω και όποτε μπορείς μου τα δίνεις». Το ίδιο και σε κάποιον χωρίς αυτοκίνητο.
Ο Ινάκος έμαθε από αυτό. Μετά τη δουλειά πήγαινε στον Δενδροπόταμο και μάθαινε μαθηματικά στα παιδιά. Δεν μιλούσε για τις αγαθοεργίες του. Μετά που έφυγε, έμαθα πόσα είχε κάνει.
ΡΕΤΖΙΝΑ ΒΑΡΣΑΝΟ: Τον γνώρισα στα 17 μου. Οι γονείς μου με έφεραν στη ζωή, αλλά ο Ίνο έπλασε τον χαρακτήρα μου. Είμαι ευγνώμων που ο Θεός τον έστειλε σε μένα.
Δεν στάθηκε μόνο στον νόμο της Τορά, αλλά στην πνευματικότητα της θρησκείας. Μας δίδαξε ότι όλοι είμαστε παιδιά ενός Θεού.
Οι φίλοι μας ήταν μουσουλμάνοι, χριστιανοί. Οι αγαθοεργίες γίνονταν παντού, χωρίς διακρίσεις.
Μου δίδαξε να έχω ανοιχτή καρδιά και νου. Να μην κρίνω. Να μπαίνω στη θέση του άλλου.
Πρώτη εντολή στην εβραϊκή θρησκεία είναι να είμαστε χαρούμενοι. Έλεγε πάντα: «Να κρατάμε το φως της ψυχής μας αναμμένο».
Είμαι σίγουρη ότι μας βλέπει, μας βοηθά και μας καθοδηγεί.
ΝΤΑΙΖΗ ΒΑΡΣΑΝΟ: Δεν υπάρχουν λόγια να περιγράψεις έναν τέτοιο άνθρωπο. Η ταπεινότητά του, η δικαιοσύνη του…
ΡΕΤΖΙΝΑ ΒΑΡΣΑΝΟ: Ήταν δίκαιος, με υπομονή. Και αυτό προσπαθούμε να ακολουθήσουμε.
Έτσι, μέσα από τις μνήμες και τις αξίες, η παράδοση, η φιλανθρωπία και η ενότητα συνεχίζουν να περνούν από γενιά σε γενιά.
Μια συγκινητική συζήτηση στη Συναγωγή Γιαντ Λεζικαρόν στη Θεσσαλονίκη με τη Νταίζη Βαρσάνο και τη Ρεγγίνα Βαρσάνο, μητέρα και νύφη, που μοιράζονται μνήμες από την εβραϊκή ζωή στη Λάρισα και τη Χαλκίδα. Η συναγωγή, μία από τις τριάντα που υπήρχαν παλαιότερα στη Θεσσαλονίκη, έχει ιδιαίτερη σημασία για την οικογένεια, καθώς ο Ινώ Βαρσάνο προσέφερε τις καρέκλες της. Ανακαλούν τον τρόπο με τον οποίο γιορτάζονταν το Ρος Ασανά, το Γιομ Κιπούρ, το Χανουκά, το Πουρίμ και το Πέσαχ, με έντονο το στοιχείο της κοινότητας, της φιλοξενίας και της θρησκευτικής συνέπειας. Από τα λαντίνο που ακούγονταν στο σπίτι μέχρι τις μικρές αλλά δεμένες κοινότητες, οι αναμνήσεις τους αναδεικνύουν τη ζεστασιά, τη συνοχή και τη συνέχεια της παράδοσης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη φιλανθρωπία και στις αξίες ζωής, μέσα από το παράδειγμα του Ινώ Βαρσάνο, ενός ανθρώπου που πρόσφερε αθόρυβα και ουσιαστικά. Η μαρτυρία φωτίζει μια εκδοχή του Ιουδαϊσμού που δεν περιορίζεται μόνο στον Νόμο, αλλά εκφράζεται μέσα από την καλοσύνη, τη χαρά και τον σεβασμό προς όλους. Μια αφήγηση για τη μνήμη, την οικογένεια, την πίστη και το φως που περνά από γενιά σε γενιά.
Νταίζη & Ρετζίνα Βαρσάνο
Απομαγνητοφώνηση
Είμαστε στη συναγωγή Γιαδ Λεζικαρόν για να μιλήσουμε με τις κυρίες Νταίζη Βαρσάνο και Ρετζίνα Βαρσάνο — πεθερά και νύφη. Παρίσταται και η Σιμόν Γκερσόν, υπεύθυνη του προγράμματος του Ψηφιακού Άτλαντα.
Η Γιαδ Λεζικαρόν ήταν μία από τις 30 συναγωγές της Θεσσαλονίκης. Επιλέχθηκε αυτός ο χώρος γιατί ο Ίνο Βαρσάνο, γιος της κυρίας Νταίζης και σύζυγος της Ρετζίνας, έκανε δωρεά τις καρέκλες της συναγωγής.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Κυρία Νταίζη, εσείς κατάγεστε από τη Λάρισα και η Ρετζίνα από τη Χαλκίδα. Θα μπορούσατε να μας πείτε πώς γιορτάζονταν οι γιορτές, όπως το Ρος Ασανά, το Κιπούρ και το Πουρίμ, στον τόπο που μεγαλώσατε, σε σύγκριση με σήμερα;
ΝΤΑΙΖΗ ΒΑΡΣΑΝΟ: Ο εβραϊκός πληθυσμός ήταν πολύ ενωμένος. Ο ένας ενδιαφερόταν πάντα για τον άλλον. Τις γιορτές τις γιορτάζαμε με ιδιαίτερη έμφαση.
Στο Χανουκά ανάβαμε τα κεράκια και τραγουδούσαμε όλοι μαζί. Στο Ρος Ασανά στέλναμε τα «πλατίκος» σε όλα τα σπίτια. Οι νοικοκυρές έφτιαχναν γλυκά και τα αντάλλασσαν. Εμείς τα παιδιά τρέχαμε να τα μοιράσουμε.
Το Ρος Ασανά ήταν πάντα οικογενειακό. Καθόμασταν σε μεγάλα τραπέζια, διαβάζαμε από τη θρησκεία και υπήρχε μια ξεχωριστή χαρά.
Στο Κιπούρ νηστεύαμε όλοι, ακόμη και τα παιδιά. Ήμασταν όλη μέρα στη συναγωγή. Υπήρχε μεγαλύτερη ζεστασιά και συνοχή.
Θυμάμαι για το κοτόπουλο — μας έδιναν τη ζωντανή κότα και τη πηγαίναμε στον ραββίνο για σφαγή. Μετά τη μαγείρευε η μαμά. Κάναμε και πιτούλες με κιμά.
Κάθε Παρασκευή η μαμά ετοίμαζε το τραπέζι για το Σαμπάτ. Ήταν άγια μέρα, μέρα ξεκούρασης, όπως λέει η Παλαιά Διαθήκη. Τα τηρούσαμε όλα με λεπτομέρεια. Και εδώ γίνονται, αλλά όχι με τη ζεστασιά που υπήρχε τότε.
Πήγαινα στο εβραϊκό σχολείο. Είχαμε δασκάλους, χορωδία, μαθαίναμε εβραϊκά. Ήταν πολύ όμορφα χρόνια. Είχαμε λέσχη, χορεύαμε, ήμασταν μια παρέα σαν αδέλφια.
Παντρεύτηκα 17,5 χρονών. Δεν τελείωσα το λύκειο, αλλά, δόξα τω Θεώ, κάναμε μια πολύ καλή οικογένεια. Έχω εξαιρετικά παιδιά και δύο εξαιρετικές νύφες. Είμαστε σαν φίλες.
Γιορτάζαμε πάντα στο σπίτι μου το Ρος Ασανά και το Πουρίμ. Τώρα μου είναι δύσκολο χωρίς τον Ινάκο, αλλά συνεχίζω.
ΡΕΤΖΙΝΑ ΒΑΡΣΑΝΟ: Η μητέρα μου είναι από τη Θεσσαλονίκη και ο πατέρας μου από τη Χαλκίδα. Η μητέρα μου Σεφαραδίτισσα, ο πατέρας μου Ρωμανιώτης. Διαφορετική κουλτούρα, αλλά η ουσία της θρησκείας είναι μία.
Η μητέρα μου μιλούσε σεφαραδίτικα και έτσι έμαθα κι εγώ λαντίνο. Η κοινότητα της Χαλκίδας ήταν μικρή — περίπου 150 άτομα — αλλά το θρησκευτικό συναίσθημα ήταν έντονο.
Γιορτάζαμε όλες τις γιορτές με τα έθιμα. Μαζευόμασταν στη λέσχη, τη δεύτερη μέρα του Πέσαχ τραγουδούσαμε όλοι μαζί. Κάθε οικογένεια έφερνε τον δικό της δίσκο του Σέντερ.
Οι γιορτές για εμάς ήταν χαρά, παιχνίδι, οικογένεια. Το Κιπούρ, το Σουκώτ, όλα τα θυμάμαι με όμορφες εικόνες.
Τώρα στη Θεσσαλονίκη το συναίσθημα το κρατάμε περισσότερο με συγγενείς και πολύ κοντινούς φίλους. Δεν είναι τόσο έντονο όσο στη Χαλκίδα.
Η WIZO τότε μας έφερνε κοντά. Όλες οι γυναίκες συμμετείχαν, χωρίς διακρίσεις. Αποφασίζαμε μαζί. Ήταν πολύ ζεστό και αγκαλιασμένο.
ΑΝΙΤΤΑ ΠΙΝΤΟ: Να μιλήσουμε για τη φιλανθρωπία στον εβραϊσμό, με αφορμή τον Ίνο.
ΝΤΑΙΖΗ ΒΑΡΣΑΝΟ: Ο άντρας μου ήταν πάρα πολύ φιλάνθρωπος. Για τον εαυτό του δεν ήθελε τίποτα. Βοηθούσε συνεχώς.
Σε κάποιον που δεν είχε χρήματα για εργαλείο έλεγε: «Έλα, πάμε στην τράπεζα, θα σου δώσω και όποτε μπορείς μου τα δίνεις». Το ίδιο και σε κάποιον χωρίς αυτοκίνητο.
Ο Ινάκος έμαθε από αυτό. Μετά τη δουλειά πήγαινε στον Δενδροπόταμο και μάθαινε μαθηματικά στα παιδιά. Δεν μιλούσε για τις αγαθοεργίες του. Μετά που έφυγε, έμαθα πόσα είχε κάνει.
ΡΕΤΖΙΝΑ ΒΑΡΣΑΝΟ: Τον γνώρισα στα 17 μου. Οι γονείς μου με έφεραν στη ζωή, αλλά ο Ίνο έπλασε τον χαρακτήρα μου. Είμαι ευγνώμων που ο Θεός τον έστειλε σε μένα.
Δεν στάθηκε μόνο στον νόμο της Τορά, αλλά στην πνευματικότητα της θρησκείας. Μας δίδαξε ότι όλοι είμαστε παιδιά ενός Θεού.
Οι φίλοι μας ήταν μουσουλμάνοι, χριστιανοί. Οι αγαθοεργίες γίνονταν παντού, χωρίς διακρίσεις.
Μου δίδαξε να έχω ανοιχτή καρδιά και νου. Να μην κρίνω. Να μπαίνω στη θέση του άλλου.
Πρώτη εντολή στην εβραϊκή θρησκεία είναι να είμαστε χαρούμενοι. Έλεγε πάντα: «Να κρατάμε το φως της ψυχής μας αναμμένο».
Είμαι σίγουρη ότι μας βλέπει, μας βοηθά και μας καθοδηγεί.
ΝΤΑΙΖΗ ΒΑΡΣΑΝΟ: Δεν υπάρχουν λόγια να περιγράψεις έναν τέτοιο άνθρωπο. Η ταπεινότητά του, η δικαιοσύνη του…
ΡΕΤΖΙΝΑ ΒΑΡΣΑΝΟ: Ήταν δίκαιος, με υπομονή. Και αυτό προσπαθούμε να ακολουθήσουμε.
Έτσι, μέσα από τις μνήμες και τις αξίες, η παράδοση, η φιλανθρωπία και η ενότητα συνεχίζουν να περνούν από γενιά σε γενιά.