Απομαγνητοφώνηση
Εδώ είναι το δεύτερο μέρος της συνέντευξης σε μορφή απομαγνητοφώνησης στα ελληνικά:
Συνεντευκτής: Ωραία, θα τα βάλουμε τώρα λίγο σε μία σειρά. Γυρίσατε λοιπόν σε ένα σπίτι το οποίο του είχαν κάνει κατάληψη στην ουσία και πότε ακριβώς μετακομίσατε στην Αθήνα;
Ραχήλ Βαρούχ: Στην Αθήνα μετά τους σεισμούς.
Συνεντευκτής: Α, μείνατε δηλαδή μέχρι τους σεισμούς;
Ραχήλ Βαρούχ: Μέχρι τους σεισμούς ήμουν στο Βόλο, ναι.
Συνεντευκτής: Θυμάστε ποια χρονολογία ήτανε;
Ραχήλ Βαρούχ: Νομίζω οι σεισμοί ήταν περίπου το 1955.
Συνεντευκτής: Επομένως αυτό σημαίνει ότι κανονικά αρχίσατε να πηγαίνετε στο σχολείο στο Βόλο;
Ραχήλ Βαρούχ: Δεν άκουσα.
Συνεντευκτής: Αρχίσατε το σχολείο στο Βόλο;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο σχολείο, ναι, όταν γυρίσαμε από την κατοχή γράφηκα στο τρίτο δημοτικό σχολείο του Βόλου. Και μάλιστα στην αρχή δεν ήμουν και καλή μαθήτρια. Τη στιγμή όμως που άρχισα να καταλαβαίνω τον εαυτό μου και λέω γιατί οι άλλοι και όχι εγώ. Τότε άρχισα να διαβάζω και να παίρνω πλέον άριστα. Είχα καλές συμμαθήτριες. Μετά πήγα στο γυμνάσιο και στο λύκειο.
Συνεντευκτής: Σε ποιο γυμνάσιο πήγαινατε;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο δημόσιο πήγαινα. Αλλά επειδή μετά κάποιο διάστημα είχε νοικιάσει ο πατέρας μου σε ένα ιδιωτικό στο λύκειο του Βόλου και ήμουν καλή μαθήτρια, λέγανε μα δεν είναι σωστό η κόρη σου να πηγαίνει στο δημόσιο και ενώ εμείς έχουμε το ιδιωτικό και έτσι με έγραψε μετά στο ιδιωτικό τον Αποστόλου και ένας άλλος συνέταιρος που είχε. Μου διαφεύγει αυτή τη στιγμή το επιθετό του. Ήταν πάρα πολύ καλό σχολείο. Τελικά απεφοίτησα από εκεί.
Συνεντευκτής: Ο πατέρας σας νοικιάζε από το σπίτι.
Συνεντευκτής: Και πού μένατε όταν νοικιάζε το σπίτι;
Ραχήλ Βαρούχ: Μέναμε και εμείς στο σπίτι.
Συνεντευκτής: Α, μένατε. Ωραία.
Συνεντευκτής: Και συνέχισε να δουλεύει η μητέρα σας, τι έκανε;
Ραχήλ Βαρούχ: Η μητέρα μου βοηθούσε στις ανάγκες του σπιτιού. Επίσης βοήθησε πάρα πολύ και κατά τη διάρκεια της κατοχής στη Φανέλα του Στρατιώτου, στον Ελληνικό Ερυθρό σταυρό και στον Αντικαρκινικό. Αλλά και μετά το πόλεμο συνέχισε να ασχολείται με αυτές τις οργανώσεις. Ναι, βοηθούσε.
Συνεντευκτής: Οκ. Τώρα, όταν εσείς πηγαίνατε σχολείο, δημοτικό κτλ, υπήρχε κάποια μέριμνα για την εβραϊκή παιδεία, για εσάς;
Ραχήλ Βαρούχ: Όχι, για την εβραϊκή παιδεία το μόνο που υπήρχε, θυμάμαι ότι όταν ήμουνα μικρή πηγαίναμε στη συναγωγή, τα παιδιά παίζαμε στο προαύλιο, τηρούσαμε τις διάφορες θρησκευτικές γιορτές, το Ρος Ασανά, το Κιπούρ και μάλιστα θυμάμαι τότε δεν ανάβαμε και τα φώτα, δεν επιτρεπόταν να ανάβουμε τα φώτα και φωνάζαμε κάποιο γείτονα εκεί να μας έρθει να ανάψει και να κλείσει τα φώτα. Επίσης, στην περίοδο εκείνη, τα μαγαζιά κλείνανε των Ισραηλιτών το Σάββατο, δεν λειτουργούσαν και ερχόντουσαν στη συναγωγή. Το Πέσαχ πάλι, τηρούσαμε το Πέσαχ τρώγοντας όλη την εβδομάδα την Ματσά και το Κιπούρ πάντα. Ακόμη και ο πατέρας μου και όλοι και σήμερα βέβαια και εγώ πάντα το τηρούμε το Κιπούρ και ο πατέρας μου παρόλο που ήταν μεγάλης ηλικίας και είχε διαβήτη δηλαδή, το τηρούσε.
Συνεντευκτής: Πόσο συχνά πηγαίνατε στη συναγωγή εκείνα τα χρόνια;
Ραχήλ Βαρούχ: Πόσο συχνά πηγαίναμε, μια φορά την εβδομάδα πηγαίναμε.
Συνεντευκτής: Τις Παρασκευές στη λειτουργία;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι.
Συνεντευκτής: Και όταν πηγαίνατε φαντάζομαι στο Γιομ Κιπούρ ή σε κάποια αντίστοιχη γιορτή έχετε κάποια εμπειρία από εκείνα τα χρόνια;
Συνεντευκτής: Πόσος κόσμος ερχόταν, πώς ήταν η ατμόσφαιρα, μας είπατε σήμερα ότι παίζατε με τα παιδιά.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, όχι ερχότανε κόσμος τότε, ερχότανε.
Συνεντευκτής: Και θυμάστε τον Ραββίνο;
Ραχήλ Βαρούχ: Θυμάμαι τον Πέσαχ, ναι. Τον Πέσαχ το θυμάμαι και μου είχε δώσει ένα φυλαχτό το οποίο δυστυχώς το έχασα. Δεν το έχασα. Το κλέψανε με το πορτοφόλι μου, κλέψανε το πορτοφόλι μου και είχα και το φυλαχτό.
Συνεντευκτής: Τι φυλαχτό ήταν;
Ραχήλ Βαρούχ: Δεν ξέρω, εκείνος κάτι είχε γράψει στα εβραϊκά και το είχα πάντα μαζί μου.
Συνεντευκτής: Όταν ήσασταν παιδί έγινε αυτό;
Ραχήλ Βαρούχ: Αυτό έγινε όταν ήμουν πιο μεγάλη, όχι, ναι, λίγο πιο μεγάλη.
Συνεντευκτής: Στο σχολείο είχε και άλλα εβραιόπουλα που πήγαιναν στο δημοτικό ή στο ιδιωτικό;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο δημοτικό δεν θυμάμαι να είχα άλλα εβραιόπουλα, όχι, δεν είχε και δεν έτυχε να συμπέσουμε. Αλλά είχα πολύ καλές συμμαθήτριες και διατηρήθηκε η φιλία και μετά, και με το γυμνάσιο και με το λύκειο και μετά όταν ήρθα στην Αθήνα πάλι βρεθήκαμε μερικές και διατηρούμε ακόμη και σήμερα την επαφή μεταξύ μας. Και το καλό είναι και στο πανεπιστήμιο ακόμη όταν μετά μπήκα δεν συνάντησα καθόλου αντισημιτισμό, τουλάχιστον εγώ. Στο πανεπιστήμιο, δεν λέω μετά, σε φιλικούς κύκλους και τέτοια, μπορεί να υπήρξαν. Αλλά θέλω να πω ότι όλη τη διάρκεια αυτή την εξέλιξη της ζωής μου από το δημοτικό μέχρι και το πανεπιστήμιο, δεν αισθάνθηκα καθόλου αντισημιτισμό.
Συνεντευκτής: Όταν αποφοιτήσατε λοιπόν από το ιδιωτικό Αποστόλου, τι κάνετε μετά, πού πηγαίνετε;
Ραχήλ Βαρούχ: Μετά είχαμε έρθει στην Αθήνα, έκανα ένα διάστημα το καλοκαίρι στο φροντιστήριο Κανέλος για να δώσω εξετάσεις, μία προετοιμασία. Μετά είχα δώσει εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και είχα δώσει και στο Πολυτεχνείο γιατί με ενδιαφέρει η αρχιτεκτονική. Αλλά δυστυχώς κόπηκα εκεί για μία μισή μονάδα και είχα πετύχει εν τω μεταξύ στη φυσικομαθηματική σχολή στο τμήμα μαθηματικών, μου άρεσαν τα μαθηματικά. Και έτσι συνέχισα εκεί.
Συνεντευκτής: Πού μένατε στην Αθήνα με τους γονείς σας;
Ραχήλ Βαρούχ: Όταν ήρθαμε εδώ μέναμε στην πλατεία Αμερικής. Στην αρχή επί της Λίμνου 31. Μετά πήγαμε επί της Πατησίων 188 και μετά πάλι απέναντι στο νομίζω 234. Πάντως εκεί στην περιοχή της πλατείας Αμερικής. Και όταν ήρθαμε πλέον εδώ πήγαινα πολύ, υπήρχε τότε η Λέσχη στην Καρνεάδου και εκεί κάναμε πολύ μεγάλη παρέα μεταξύ μας. Ήταν η Νικέτη Ταμπάχ, ήταν ο Έλλιος ο Χασίδ, ο ξάδελφός μου Ματαθίας που έκανε και τον καβαλιέρο μου κατά κάποιο τρόπο. Τέλος πάντων είχαμε πολύ μεγάλο κύκλο και πηγαίναμε συνέχεια εκδρομές, χορούς μεταξύ μας και αυτά και στη Λέσχη.
Συνεντευκτής: Επομένως διατηρήσατε στενές σχέσεις με την κοινότητα εκεί στην Αθήνα;
Ραχήλ Βαρούχ: Αλλά είχε και πολλοί κόσμο από το Βόλο ήδη, έτσι. Είχαν έρθει και αρκετοί.
Συνεντευκτής: Πόσες γυναίκες υπήρχαν στη σχολή σας όταν μπήκατε;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο πανεπιστήμιο;
Ραχήλ Βαρούχ: Ελάχιστες. Εμείς όταν μπήκαμε πετύχαμε μόνον 100 άτομα. Και από τα 100 βγήκαμε γύρω και μπήκανε πολλοί άνευ εξετάσεων. Από Κύπρο που ήταν κάποιοι και τα λοιπά. Και από τους 100 βγήκαμε στο τέλος κάπου 30 όταν αποφοιτήσαμε. Γυναίκες ελάχιστες. Θα ήμασταν κάπου 5-6.
Συνεντευκτής: Γιατί όντως είναι κάπως σπάνιο για την εποχή έτσι.
Συνεντευκτής: Πότε αποφοιτήσατε από το πανεπιστήμιο;
Ραχήλ Βαρούχ: Όταν αποφοίτησα θα ήταν το 1961. Δεν θυμάμαι ακριβώς τώρα.
Συνεντευκτής: Και ποιο ήταν το επόμενο βήμα μετά;
Ραχήλ Βαρούχ: Διορίστηκα. Παρόλο που ήμουν κάπου τα τελευταία χρόνια παρόλο που ήμουν στο πανεπιστήμιο και βοηθός καθηγητού στο πανεπιστήμιο. Του κυρίου Παπαγιωάννου που ήταν στη μηχανική. Είχα πάρει και υποτροφία για έξω αλλά δεν θέλησε ο πατέρας μου λέει εγώ ήθελα να έχεις μία εξασφάλιση για τη ζωή σου. Δεν ήθελα να γίνεις λέει ο Άινστάιν της οικογένειας. Τέλος πάντων μετά διορίστηκα στην Λαμία όπου πρώτα υπηρέτησα.
Ραχήλ Βαρούχ: Από εκεί αφού έμεινα δύο χρόνια μετά απεσπάστηκα.
Συνεντευκτής: Ως καθηγήτρια.
Ραχήλ Βαρούχ: Ως καθηγήτρια ναι.
Συνεντευκτής: Στην Λαμία.
Ραχήλ Βαρούχ: Μετά απεσπάστηκα στην Αυλώνα. Όχι πήρα μετάθεση μετά για την Αυλώνα κανονικά. Και από εκεί είχα διάφορες αποσπάσεις στην Αθήνα. Μετά στην Αθήνα ήμουν σε διάφορα πάλι σχολεία... Στο 8ο, στο 17ο γιατί τότε με κάθε προαγωγή είχαμε και μετακίνηση σε μας. Και γύρισα σε πάρα πολλά σχολεία. Μετά ήρθα στο Λύκειο Τερψιάς εδώ στη Γλυφάδα ως υποδιευθύντρια. Υπηρέτησα και στο Αγρίνιο και πήγα και στο Βόλο για κάποιο διάστημα. Στο τέλος το 1988 επειδή γέννησα στο μεταξύ και την κόρη μου δεν ήθελα να την αφήνω συνέχεια σε ξένα χέρια και υπέβαλα την παραίτησή μου. Αφού υπηρέτησα γύρω στα 26 χρόνια περίπου. Και έγινα γυμνασιάρχης, λυκειάρχης.
Ραχήλ Βαρούχ: Συμμετείχα σε διάφορες επιτροπές που μου είχε ορίσει το Υπουργείο Παιδείας. Επίσης αντιπροσώπευσα την Ελλάδα σε δύο συνέδρια του εξωτερικού. Στη Λιέγη. Στα Μαθηματικά, σχετικά με τα Μαθηματικά. Ήμουν επίσης στην Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία στο Δέλτα Σίγμα κάποιο χρονικό διάστημα. Ως έφορος βιβλιοθήκης. Υπηρέτησα από διάφορες θέσεις σε διάφορα βαθμολογικά και εξεταστικά κέντρα. Μου είχαν ορίσει επίσης κάποιους ελέγχους σε φροντιστήρια.
Ραχήλ Βαρούχ: Και μετά στους διάφορους εβραϊκούς οργανισμούς. Για πολλά χρόνια ήμουν μέλος σχολικής επιτροπής του Εβραϊκού Δημοτικού Σχολείου. Ήμουν μέλος κοινοτικής επιτροπής στην Αθήνα. Του πνευματικού κέντρου που είμαι ακόμη και τώρα. Και από την πλευρά της ελληνικής πολιτείας είχα βραβευτεί από τη Βασίλισσα Φρειδερίκη. Με το Χάλκινο Σταυρό. Για τις υπηρεσίες οι οποίες προσέφερα στη φανέλα του στρατιώτου. Και έχω πάρει διπλώματα από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό. Και από την Αντικαρκινική Εταιρεία.
Συνεντευκτής: Για να γυρίσω λιγάκι στη ζωή σας με τους γονείς σας πριν φύγετε από το σπίτι. Θα λέγατε ότι οι γονείς σας ήταν θρήσκοι;
Ραχήλ Βαρούχ: Κοιτάξτε, δεν ήταν θρήσκοι με την έννοια ότι θα τηρούν τα πάντα. Όπως κάνουν οι Χαμπάντ παραδείγματος χάρη. Όχι, όχι. Στα λογικά πλαίσια νομίζω.
Συνεντευκτής: Προσεύχονταν οι γονείς σας;
Ραχήλ Βαρούχ: Δηλαδή ξέρω παραδείγματος, ναι προσεύχονταν. Αλλά ξέρω επίσης που στεναχώρησε κατά κάποιο τρόπο στον πατέρα μου το γεγονός ότι δεν παντρεύτηκα Εβραίο. Παρά το γεγονός που... Ήταν καταπληκτικός άνθρωπος και ήδη τον γνώρισαν. Και άνθρωπος και επιστήμων. Ήταν γιατρός εκείνος. Και... Γι' αυτό και αργήσαμε να παντρευτούμε. Διότι περιμέναμε μήπως υπάρξει ο πολιτικός γάμος. Αλλά δυστυχώς δεν υπήρξε ο πολιτικός γάμος επί της εποχής μας. Και έτσι αναγκάστηκα να αλλάξω εγώ θρησκεία. Αλλά μετά επανήλθα στο δικό μου θρήσκευμα. Διότι το ήξερε και εκείνος ότι στην ουσία δεν είναι πρόκειτο να αλλάξω. Και επανήλθα πάλι στη δική μου θρησκεία μετά. Αυτό όμως που μου έκανε εντύπωση. Και βέβαια και οι γονείς μου τον είχαν αποδεχθεί σαν άνθρωπο. Το μόνο που θέλανε. Αλλά αυτό που μου έκανε εντύπωση στη δική μας θρησκεία. Είναι πόσο σωστό ήταν που όταν ζήτησα πάλι από τον αρχιραβίνο που ήταν αρχιραβίνος τότε. Να επανέλθω πάλι. Μου λέει θα πρέπει να έχω την έγκριση του αντρός σου.
Συνεντευκτής: Πότε παντρευθήκατε;
Ραχήλ Βαρούχ: Το 1977.
Συνεντευκτής: Και πότε γνωριστήκατε;
Ραχήλ Βαρούχ: Ουυυ! Μια δεκαετία πριν. Περίπου. Κοντεύαμε να πάρουμε επίδομα πολυετίας.
Συνεντευκτής: Ήταν μέσα στα πλαίσια κάποιας επαγγελματικής;
Ραχήλ Βαρούχ: Ήταν κάποιου επαγγελματικού περιβάλλοντος. Όχι έτυχε να γνωριστούμε από φίλους. Αλλά εκείνος ήταν πολλά χρόνια στην Αμερική. Δηλαδή αφού τελείωσε η ιατρική εδώ. Είχε πάει και στην Αμερική. Και συναναστρεφόταν πολύ με Ισραηλίτες εκεί. Ο κύκλος του δηλαδή περισσότερο ήταν με Ισραηλίτες.
Συνεντευκτής: Πού ήταν στην Αμερική;
Ραχήλ Βαρούχ: Στη Νέα Υόρκη και σε πολλές άλλες πόλεις. Και έτσι δηλαδή και που παντρευτήκαμε. Εγώ συνέχισα να έχω τα έθιμα τα δικά μας. Να τηρώ το Κιπούρ, να τηρώ το Πέσαχ, να τηρώ αυτές τις γιορτές. Και συμμετείχε και εκείνος. Δηλαδή και τα μνημόσυνα που έκανα μετά στο σπίτι για τους γονείς μου. Ήταν πάντα και εκείνος παρόν και πάντα με στήριζε. Δηλαδή μπορεί να είχαμε διαφορετικές θρησκείες. Αλλά ο ένας τηρούσε του άλλου. Δηλαδή ήταν... Ήταν πολύ open-minded δηλαδή μπορώ να πω σε αυτά.
Συνεντευκτής: Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον πάντως που είπατε. Δηλαδή περάσατε μέσα από βάπτισμα για να γίνετε τυπικά χριστιανή ορθόδοξη;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, χρειάστηκε.
Συνεντευκτής: Και παντρευτήκατε το 1977 και πότε γυρίσατε πίσω;
Ραχήλ Βαρούχ: Τώρα δεν το θυμάμαι αυτό. Ήταν σύντομα. Ναι, ήταν σύντομα. Αλλά σύντομα δεν έγινε μετά από πολύ καιρό.
Συνεντευκτής: Τώρα μας είπατε για την αντίδραση ας πούμε του πατέρα σας περισσότερο όχι της μητέρας σας.
Ραχήλ Βαρούχ: Και της μητέρας μου και της μητέρας μου και οι δύο το στεναχωρήθηκαν.
Συνεντευκτής: Με τα πεθερικά;
Ραχήλ Βαρούχ: Δεν υπήρχε η πεθερά είχε πεθάνει από πολύ νωρίτερα. Ο πεθερός μου υπήρχε μόνο. Και ο οποίος και εκείνος πιστεύω θα ήθελε να παντρευτεί κάποια ομόθρησκή του αλλά τηρούσαμε τυπικές σχέσεις είχαμε.
Συνεντευκτής: Δεν μας είπατε ακόμα το όνομα του συζύγου σας.
Ραχήλ Βαρούχ: Ευάγγελος.
Συνεντευκτής: Ευάγγελος.
Συνεντευκτής: Έχετε πάνω από ένα παιδί;
Ραχήλ Βαρούχ: Όχι ένα. Του '87.
Συνεντευκτής: Και μεγαλώνοντας τηρούσατε, συνεχίζατε να τηρείτε ας πούμε το Πέσαχ και όλες αυτές τις γιορτές. Στο δικό σας σπίτι, την οικογένειά σας.
Συνεντευκτής: Ποιες γιορτές τηρούσατε ας πούμε ετησίως;
Ραχήλ Βαρούχ: Ετησίως. Ναι, έτσι που ήταν οι σημαντικές. Ε, τηρούσαμε το Ρος Ασανά το Κιπούρ, το Πέσαχ, το Χανουκά, το Τουμπισβάτ, το Πουρίμ.
Συνεντευκτής: Μαγειρεύατε κιόλας πράγματα συστηματικά;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, κάποια πράγματα κάνουμε.
Συνεντευκτής: Υπάρχει κάτι παραδοσιακό που ξέρετε να κάνετε ή που κάνετε;
Ραχήλ Βαρούχ: Ε, βασικά αυτό που αρέσει και στην κόρη μου είναι τα μπουμέλες που κάνουμε.
Συνεντευκτής: Και πείτε μου. Με δυο λόγια, τι είναι τα μπουμέλες;
Ραχήλ Βαρούχ: Τα μπουμέλες είναι σαν λουκουμάδες, είναι γλυκό. Είναι λουκουμάδες με ματσά που γίνεται. Με ματσά, με λάδι, νερό. Και τα βάζουμε στο, εγώ τα βάζω στο φούρνο, δεν τα κάνω στο τηγάνι. Και μετά τα μελώνουμε.
Συνεντευκτής: Μετά εσείς, όταν φύγατε από το σπίτι των γονιών σας και περάσατε πολλά χρόνια που ήσασταν μία γυναίκα ανεξάρτητη, μόνη σας. Πριν παντρευτείτε.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι.
Συνεντευκτής: Αρχικά στην Αθήνα, πού μένατε;
Συνεντευκτής: Όταν ήσασταν φοιτήτρια, μένατε ακόμη με τους γονείς σας;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, σας είπα προηγουμένως ότι όταν φύγαμε από το Βόλο, ήρθα μαζί με τη μητέρα μου στην Αθήνα. Και μετά ήρθε και ο πατέρας μου αργότερα. Και μέναμε όλοι μαζί. Μέναμε μέχρι να παντρευτώ. Μαζί.
Συνεντευκτής: Ναι, αλλά πιο πριν είχατε δουλέψει στη Λαμία και σε όλα αυτά τα μέρη.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, ναι, ναι. Εκεί ήμουν μόνη μου βέβαια.
Συνεντευκτής: Ωραία.
Συνεντευκτής: Και παντρευτήκατε σε χριστιανική εκκλησία, έτσι;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι.
Συνεντευκτής: Πού;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο Ψυχικό. Στον Άγιο Δημήτρη.
Συνεντευκτής: Ο ιερέας εκεί, πώς το πήρε που θέλατε να...
Ραχήλ Βαρούχ: Νομίζω στην αρχή κάποια στιγμή μου είχαν πει ότι πρέπει να μάθω, ξέρω εγώ, τη λειτουργία, αυτά, τα διάφορα. Εγώ δεν μπορώ να μάθω τίποτα από όλα αυτά. Αλλά παρενέβη ένας συγγενής του αντρός μου, ο οποίος φρόντισε να μην γίνει τίποτα από όλα αυτά. Δεν έγινε καμία κατήχηση, δηλαδή, ή κάτι τέτοιο, θέλω να πω.
Συνεντευκτής: Μπορείτε να γίνετε λίγο πιο συγκεκριμένη στο τι κάνατε εντός της κοινότητας. Δηλαδή, είπατε πριν, για παράδειγμα, ότι ήσασταν στη σχολική επιτροπή του σχολείου. Από πότε μέχρι πότε;
Ραχήλ Βαρούχ: Ήμουν πολλά χρόνια, δεν θυμάμαι τώρα.
Συνεντευκτής: Και ποια ήταν η αρμοδιότητα της επιτροπής;
Ραχήλ Βαρούχ: Στις επιτροπές είναι η οργάνωση του σχολείου, γενικά. Ό,τι έχει σχέση με το εβραϊκό σχολείο. Για τους δασκάλους, για την πορεία των παιδιών, για τις προσλήψεις, όλα αυτά. Ό,τι έχει σχέση με το σχολείο.
Συνεντευκτής: Μέχρι ποια τάξη έφτανε το σχολείο σας;
Ραχήλ Βαρούχ: Είχα κάνει και κάποιες ομιλίες, επίσης, στο εβραϊκό σχολείο τότε, θυμάμαι. Μία σχετικά με τα νέα μαθηματικά. Και δεν θυμάμαι, και κάποια άλλη. Είχα κάνει κάποιες ομιλίες.
Συνεντευκτής: Θυμάστε ποιος ήταν ο διευθυντής όταν σταματήσατε να σχολειάζεστε;
Ραχήλ Βαρούχ: Ήταν ο Γιώργος Κανέλος;
Ραχήλ Βαρούχ: Ο Κανέλος, επίσης, ήταν, θυμάμαι, κάποιο διάστημα. Ναι, ήταν πολλά χρόνια όταν ήταν ο Κανέλος και ήμουν κι εγώ στην επιτροπή. Και, μάλιστα, εγώ είχα φροντίσει, θυμάμαι, διότι η κόρη μου πήγε στο Πιρς. Και είχα φροντίσει να έρθουν σε επαφή. Το γυμνάσιο τότε, υπεύθυνοι του Πιρς, για να κάνουμε συνεργασία με το Εβραϊκό Δημοτικό Σχολείο.
Συνεντευκτής: Α, εσείς ήσασταν υπεύθυνη για αυτό.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, είχα φέρει. Εγώ τους είχα φέρει.
Συνεντευκτής: Ωραία, πείτε μας λίγο παραπάνω.
Ραχήλ Βαρούχ: Είχα φέρει τότε και τους γυμνασιάρχες που ήταν εκεί και τους υπευθύνους για να δουν το χώρο. Και είδαν όλους τους χώρους και λέγαμε πως μπορεί να πάρει κάποια συνεργασία μεταξύ των δύο. Ώστε τα παιδιά να κατευθύνονται προς τα εκεί. Αλλά εκείνο το διάστημα, κάποια εποχή, το θεώρησαν ότι δεν είναι εύκολο. Ότι ίσως θεωρείται σαν γκέτο, δηλαδή, αν είναι τα εβραιόπουλα χωριστά και κάτι τέτοιο. Και έτσι ναυάγησε τότε εκείνη την περίοδο. Πάντως την πρώτη επαφή την είχα κάνει εγώ.
Συνεντευκτής: Ωραία.
Συνεντευκτής: Επίσης, το Πνευματικό Κέντρο με το οποίο ασχολείστε μέχρι σήμερα εσείς.
Συνεντευκτής: Επίσης, πόσα χρόνια ασχολείστε με το Πνευματικό Κέντρο;
Συνεντευκτής: Και τι έχετε κάνει. Πείτε μας μερικά πράγματα.
Ραχήλ Βαρούχ: Τι έχουμε κάνει. Παραδείγματος χάρη, κάνουμε όλες τις εκδηλώσεις. Όσες εκδηλώσεις γίνονται από το Πνευματικό Κέντρο, είτε θέατρα, είτε εκδρομές, είτε εβραϊκού περιεχομένου, είτε παρουσιάσεις βιβλίων. Όλες αυτές γίνονται από το Πνευματικό Κέντρο. Παρουσίασα και εγώ πολλές φορές την κοινότητα του Βόλου. Τελευταία είχα παρουσιάσει την ιστορία της κοινότητας του Βόλου και στο Πνευματικό Κέντρο. Δεν θυμάμαι τώρα. Παρουσιάσεις βιβλίων. Επίσης, είχα κάνει κάποιες άλλες εκδηλώσεις. Μαζί με την κυρία Καπόν είχαμε κάνει κάποια άλλη εκδήλωση από κοινού. Αυτά είναι.
Συνεντευκτής: Έχετε συμμετάσχει σε κάποια άλλα σωματεία;
Ραχήλ Βαρούχ: Όπως Βίζο, Μπενόντ Μπερίτ, τέτοια πράγματα.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, βέβαια. Με τη Νααμάτ. Που κάναμε συγκεντρώσεις συνήθως κάθε... Τώρα έχουμε λίγο ατονίσει γιατί πολλές φύγανε από τα νότια και έχουν πάει στα βόρεια. Κάναμε συνήθως κάθε Πέμπτη είχαμε Νααμάτ.
Συνεντευκτής: Και τι κάνατε συνήθως ως ομάδα;
Ραχήλ Βαρούχ: Πρώτον, να βρισκόμαστε μεταξύ μας. Δεύτερον, να ανταλλάσσουμε απόψεις. Και γενικά να βρισκόμαστε και να βοηθήσουμε. Και να διατηρούμε κάπως και τα ήθη-έθιμα τα δικά μας.
Στο δεύτερο μέρος της συνέντευξης, η κυρία Παπανδριανού περιγράφει τη ζωή της μετά την επιστροφή από τα βουνά στον Βόλο και τη μετακόμισή της στην Αθήνα μετά τους σεισμούς του 1955. Αναλύει τη σπουδαία εκπαιδευτική της πορεία από το Δημοτικό στον Βόλο μέχρι τη Φυσικομαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου ήταν μία από τις ελάχιστες γυναίκες φοιτήτριες της εποχής. Περιγράφει την 26χρονη καριέρα της ως μαθηματικός και εκπαιδευτικός, φτάνοντας μέχρι τη θέση της διευθύντριας γυμνασίου και λυκείου. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το μέρος όπου αφηγείται την ιστορία του γάμου της με τον γιατρό Ευάγγελο Παπανδριανού το 1977, που απαίτησε προσωρινή θρησκευτική μεταβολή από την πλευρά της λόγω της νομοθεσίας της εποχής. Η συνέντευξη καταγράφει επίσης τη συνεχή συμμετοχή της στην εβραϊκή κοινότητα Αθηνών, την εργασία της στη σχολική επιτροπή του Εβραϊκού Δημοτικού, στο Πολιτιστικό Κέντρο και σε οργανώσεις όπως η Na'amat, καθώς και τη διατήρηση των εβραϊκών παραδόσεων στην οικογένειά της.
Ραχήλ Βαρούχ
Απομαγνητοφώνηση
Εδώ είναι το δεύτερο μέρος της συνέντευξης σε μορφή απομαγνητοφώνησης στα ελληνικά:
Συνεντευκτής: Ωραία, θα τα βάλουμε τώρα λίγο σε μία σειρά. Γυρίσατε λοιπόν σε ένα σπίτι το οποίο του είχαν κάνει κατάληψη στην ουσία και πότε ακριβώς μετακομίσατε στην Αθήνα;
Ραχήλ Βαρούχ: Στην Αθήνα μετά τους σεισμούς.
Συνεντευκτής: Α, μείνατε δηλαδή μέχρι τους σεισμούς;
Ραχήλ Βαρούχ: Μέχρι τους σεισμούς ήμουν στο Βόλο, ναι.
Συνεντευκτής: Θυμάστε ποια χρονολογία ήτανε;
Ραχήλ Βαρούχ: Νομίζω οι σεισμοί ήταν περίπου το 1955.
Συνεντευκτής: Επομένως αυτό σημαίνει ότι κανονικά αρχίσατε να πηγαίνετε στο σχολείο στο Βόλο;
Ραχήλ Βαρούχ: Δεν άκουσα.
Συνεντευκτής: Αρχίσατε το σχολείο στο Βόλο;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο σχολείο, ναι, όταν γυρίσαμε από την κατοχή γράφηκα στο τρίτο δημοτικό σχολείο του Βόλου. Και μάλιστα στην αρχή δεν ήμουν και καλή μαθήτρια. Τη στιγμή όμως που άρχισα να καταλαβαίνω τον εαυτό μου και λέω γιατί οι άλλοι και όχι εγώ. Τότε άρχισα να διαβάζω και να παίρνω πλέον άριστα. Είχα καλές συμμαθήτριες. Μετά πήγα στο γυμνάσιο και στο λύκειο.
Συνεντευκτής: Σε ποιο γυμνάσιο πήγαινατε;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο δημόσιο πήγαινα. Αλλά επειδή μετά κάποιο διάστημα είχε νοικιάσει ο πατέρας μου σε ένα ιδιωτικό στο λύκειο του Βόλου και ήμουν καλή μαθήτρια, λέγανε μα δεν είναι σωστό η κόρη σου να πηγαίνει στο δημόσιο και ενώ εμείς έχουμε το ιδιωτικό και έτσι με έγραψε μετά στο ιδιωτικό τον Αποστόλου και ένας άλλος συνέταιρος που είχε. Μου διαφεύγει αυτή τη στιγμή το επιθετό του. Ήταν πάρα πολύ καλό σχολείο. Τελικά απεφοίτησα από εκεί.
Συνεντευκτής: Ο πατέρας σας νοικιάζε από το σπίτι.
Συνεντευκτής: Και πού μένατε όταν νοικιάζε το σπίτι;
Ραχήλ Βαρούχ: Μέναμε και εμείς στο σπίτι.
Συνεντευκτής: Α, μένατε. Ωραία.
Συνεντευκτής: Και συνέχισε να δουλεύει η μητέρα σας, τι έκανε;
Ραχήλ Βαρούχ: Η μητέρα μου βοηθούσε στις ανάγκες του σπιτιού. Επίσης βοήθησε πάρα πολύ και κατά τη διάρκεια της κατοχής στη Φανέλα του Στρατιώτου, στον Ελληνικό Ερυθρό σταυρό και στον Αντικαρκινικό. Αλλά και μετά το πόλεμο συνέχισε να ασχολείται με αυτές τις οργανώσεις. Ναι, βοηθούσε.
Συνεντευκτής: Οκ. Τώρα, όταν εσείς πηγαίνατε σχολείο, δημοτικό κτλ, υπήρχε κάποια μέριμνα για την εβραϊκή παιδεία, για εσάς;
Ραχήλ Βαρούχ: Όχι, για την εβραϊκή παιδεία το μόνο που υπήρχε, θυμάμαι ότι όταν ήμουνα μικρή πηγαίναμε στη συναγωγή, τα παιδιά παίζαμε στο προαύλιο, τηρούσαμε τις διάφορες θρησκευτικές γιορτές, το Ρος Ασανά, το Κιπούρ και μάλιστα θυμάμαι τότε δεν ανάβαμε και τα φώτα, δεν επιτρεπόταν να ανάβουμε τα φώτα και φωνάζαμε κάποιο γείτονα εκεί να μας έρθει να ανάψει και να κλείσει τα φώτα. Επίσης, στην περίοδο εκείνη, τα μαγαζιά κλείνανε των Ισραηλιτών το Σάββατο, δεν λειτουργούσαν και ερχόντουσαν στη συναγωγή. Το Πέσαχ πάλι, τηρούσαμε το Πέσαχ τρώγοντας όλη την εβδομάδα την Ματσά και το Κιπούρ πάντα. Ακόμη και ο πατέρας μου και όλοι και σήμερα βέβαια και εγώ πάντα το τηρούμε το Κιπούρ και ο πατέρας μου παρόλο που ήταν μεγάλης ηλικίας και είχε διαβήτη δηλαδή, το τηρούσε.
Συνεντευκτής: Πόσο συχνά πηγαίνατε στη συναγωγή εκείνα τα χρόνια;
Ραχήλ Βαρούχ: Πόσο συχνά πηγαίναμε, μια φορά την εβδομάδα πηγαίναμε.
Συνεντευκτής: Τις Παρασκευές στη λειτουργία;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι.
Συνεντευκτής: Και όταν πηγαίνατε φαντάζομαι στο Γιομ Κιπούρ ή σε κάποια αντίστοιχη γιορτή έχετε κάποια εμπειρία από εκείνα τα χρόνια;
Συνεντευκτής: Πόσος κόσμος ερχόταν, πώς ήταν η ατμόσφαιρα, μας είπατε σήμερα ότι παίζατε με τα παιδιά.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, όχι ερχότανε κόσμος τότε, ερχότανε.
Συνεντευκτής: Και θυμάστε τον Ραββίνο;
Ραχήλ Βαρούχ: Θυμάμαι τον Πέσαχ, ναι. Τον Πέσαχ το θυμάμαι και μου είχε δώσει ένα φυλαχτό το οποίο δυστυχώς το έχασα. Δεν το έχασα. Το κλέψανε με το πορτοφόλι μου, κλέψανε το πορτοφόλι μου και είχα και το φυλαχτό.
Συνεντευκτής: Τι φυλαχτό ήταν;
Ραχήλ Βαρούχ: Δεν ξέρω, εκείνος κάτι είχε γράψει στα εβραϊκά και το είχα πάντα μαζί μου.
Συνεντευκτής: Όταν ήσασταν παιδί έγινε αυτό;
Ραχήλ Βαρούχ: Αυτό έγινε όταν ήμουν πιο μεγάλη, όχι, ναι, λίγο πιο μεγάλη.
Συνεντευκτής: Στο σχολείο είχε και άλλα εβραιόπουλα που πήγαιναν στο δημοτικό ή στο ιδιωτικό;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο δημοτικό δεν θυμάμαι να είχα άλλα εβραιόπουλα, όχι, δεν είχε και δεν έτυχε να συμπέσουμε. Αλλά είχα πολύ καλές συμμαθήτριες και διατηρήθηκε η φιλία και μετά, και με το γυμνάσιο και με το λύκειο και μετά όταν ήρθα στην Αθήνα πάλι βρεθήκαμε μερικές και διατηρούμε ακόμη και σήμερα την επαφή μεταξύ μας. Και το καλό είναι και στο πανεπιστήμιο ακόμη όταν μετά μπήκα δεν συνάντησα καθόλου αντισημιτισμό, τουλάχιστον εγώ. Στο πανεπιστήμιο, δεν λέω μετά, σε φιλικούς κύκλους και τέτοια, μπορεί να υπήρξαν. Αλλά θέλω να πω ότι όλη τη διάρκεια αυτή την εξέλιξη της ζωής μου από το δημοτικό μέχρι και το πανεπιστήμιο, δεν αισθάνθηκα καθόλου αντισημιτισμό.
Συνεντευκτής: Όταν αποφοιτήσατε λοιπόν από το ιδιωτικό Αποστόλου, τι κάνετε μετά, πού πηγαίνετε;
Ραχήλ Βαρούχ: Μετά είχαμε έρθει στην Αθήνα, έκανα ένα διάστημα το καλοκαίρι στο φροντιστήριο Κανέλος για να δώσω εξετάσεις, μία προετοιμασία. Μετά είχα δώσει εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και είχα δώσει και στο Πολυτεχνείο γιατί με ενδιαφέρει η αρχιτεκτονική. Αλλά δυστυχώς κόπηκα εκεί για μία μισή μονάδα και είχα πετύχει εν τω μεταξύ στη φυσικομαθηματική σχολή στο τμήμα μαθηματικών, μου άρεσαν τα μαθηματικά. Και έτσι συνέχισα εκεί.
Συνεντευκτής: Πού μένατε στην Αθήνα με τους γονείς σας;
Ραχήλ Βαρούχ: Όταν ήρθαμε εδώ μέναμε στην πλατεία Αμερικής. Στην αρχή επί της Λίμνου 31. Μετά πήγαμε επί της Πατησίων 188 και μετά πάλι απέναντι στο νομίζω 234. Πάντως εκεί στην περιοχή της πλατείας Αμερικής. Και όταν ήρθαμε πλέον εδώ πήγαινα πολύ, υπήρχε τότε η Λέσχη στην Καρνεάδου και εκεί κάναμε πολύ μεγάλη παρέα μεταξύ μας. Ήταν η Νικέτη Ταμπάχ, ήταν ο Έλλιος ο Χασίδ, ο ξάδελφός μου Ματαθίας που έκανε και τον καβαλιέρο μου κατά κάποιο τρόπο. Τέλος πάντων είχαμε πολύ μεγάλο κύκλο και πηγαίναμε συνέχεια εκδρομές, χορούς μεταξύ μας και αυτά και στη Λέσχη.
Συνεντευκτής: Επομένως διατηρήσατε στενές σχέσεις με την κοινότητα εκεί στην Αθήνα;
Ραχήλ Βαρούχ: Αλλά είχε και πολλοί κόσμο από το Βόλο ήδη, έτσι. Είχαν έρθει και αρκετοί.
Συνεντευκτής: Πόσες γυναίκες υπήρχαν στη σχολή σας όταν μπήκατε;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο πανεπιστήμιο;
Ραχήλ Βαρούχ: Ελάχιστες. Εμείς όταν μπήκαμε πετύχαμε μόνον 100 άτομα. Και από τα 100 βγήκαμε γύρω και μπήκανε πολλοί άνευ εξετάσεων. Από Κύπρο που ήταν κάποιοι και τα λοιπά. Και από τους 100 βγήκαμε στο τέλος κάπου 30 όταν αποφοιτήσαμε. Γυναίκες ελάχιστες. Θα ήμασταν κάπου 5-6.
Συνεντευκτής: Γιατί όντως είναι κάπως σπάνιο για την εποχή έτσι.
Συνεντευκτής: Πότε αποφοιτήσατε από το πανεπιστήμιο;
Ραχήλ Βαρούχ: Όταν αποφοίτησα θα ήταν το 1961. Δεν θυμάμαι ακριβώς τώρα.
Συνεντευκτής: Και ποιο ήταν το επόμενο βήμα μετά;
Ραχήλ Βαρούχ: Διορίστηκα. Παρόλο που ήμουν κάπου τα τελευταία χρόνια παρόλο που ήμουν στο πανεπιστήμιο και βοηθός καθηγητού στο πανεπιστήμιο. Του κυρίου Παπαγιωάννου που ήταν στη μηχανική. Είχα πάρει και υποτροφία για έξω αλλά δεν θέλησε ο πατέρας μου λέει εγώ ήθελα να έχεις μία εξασφάλιση για τη ζωή σου. Δεν ήθελα να γίνεις λέει ο Άινστάιν της οικογένειας. Τέλος πάντων μετά διορίστηκα στην Λαμία όπου πρώτα υπηρέτησα.
Ραχήλ Βαρούχ: Από εκεί αφού έμεινα δύο χρόνια μετά απεσπάστηκα.
Συνεντευκτής: Ως καθηγήτρια.
Ραχήλ Βαρούχ: Ως καθηγήτρια ναι.
Συνεντευκτής: Στην Λαμία.
Ραχήλ Βαρούχ: Μετά απεσπάστηκα στην Αυλώνα. Όχι πήρα μετάθεση μετά για την Αυλώνα κανονικά. Και από εκεί είχα διάφορες αποσπάσεις στην Αθήνα. Μετά στην Αθήνα ήμουν σε διάφορα πάλι σχολεία... Στο 8ο, στο 17ο γιατί τότε με κάθε προαγωγή είχαμε και μετακίνηση σε μας. Και γύρισα σε πάρα πολλά σχολεία. Μετά ήρθα στο Λύκειο Τερψιάς εδώ στη Γλυφάδα ως υποδιευθύντρια. Υπηρέτησα και στο Αγρίνιο και πήγα και στο Βόλο για κάποιο διάστημα. Στο τέλος το 1988 επειδή γέννησα στο μεταξύ και την κόρη μου δεν ήθελα να την αφήνω συνέχεια σε ξένα χέρια και υπέβαλα την παραίτησή μου. Αφού υπηρέτησα γύρω στα 26 χρόνια περίπου. Και έγινα γυμνασιάρχης, λυκειάρχης.
Ραχήλ Βαρούχ: Συμμετείχα σε διάφορες επιτροπές που μου είχε ορίσει το Υπουργείο Παιδείας. Επίσης αντιπροσώπευσα την Ελλάδα σε δύο συνέδρια του εξωτερικού. Στη Λιέγη. Στα Μαθηματικά, σχετικά με τα Μαθηματικά. Ήμουν επίσης στην Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία στο Δέλτα Σίγμα κάποιο χρονικό διάστημα. Ως έφορος βιβλιοθήκης. Υπηρέτησα από διάφορες θέσεις σε διάφορα βαθμολογικά και εξεταστικά κέντρα. Μου είχαν ορίσει επίσης κάποιους ελέγχους σε φροντιστήρια.
Ραχήλ Βαρούχ: Και μετά στους διάφορους εβραϊκούς οργανισμούς. Για πολλά χρόνια ήμουν μέλος σχολικής επιτροπής του Εβραϊκού Δημοτικού Σχολείου. Ήμουν μέλος κοινοτικής επιτροπής στην Αθήνα. Του πνευματικού κέντρου που είμαι ακόμη και τώρα. Και από την πλευρά της ελληνικής πολιτείας είχα βραβευτεί από τη Βασίλισσα Φρειδερίκη. Με το Χάλκινο Σταυρό. Για τις υπηρεσίες οι οποίες προσέφερα στη φανέλα του στρατιώτου. Και έχω πάρει διπλώματα από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό. Και από την Αντικαρκινική Εταιρεία.
Συνεντευκτής: Για να γυρίσω λιγάκι στη ζωή σας με τους γονείς σας πριν φύγετε από το σπίτι. Θα λέγατε ότι οι γονείς σας ήταν θρήσκοι;
Ραχήλ Βαρούχ: Κοιτάξτε, δεν ήταν θρήσκοι με την έννοια ότι θα τηρούν τα πάντα. Όπως κάνουν οι Χαμπάντ παραδείγματος χάρη. Όχι, όχι. Στα λογικά πλαίσια νομίζω.
Συνεντευκτής: Προσεύχονταν οι γονείς σας;
Ραχήλ Βαρούχ: Δηλαδή ξέρω παραδείγματος, ναι προσεύχονταν. Αλλά ξέρω επίσης που στεναχώρησε κατά κάποιο τρόπο στον πατέρα μου το γεγονός ότι δεν παντρεύτηκα Εβραίο. Παρά το γεγονός που... Ήταν καταπληκτικός άνθρωπος και ήδη τον γνώρισαν. Και άνθρωπος και επιστήμων. Ήταν γιατρός εκείνος. Και... Γι' αυτό και αργήσαμε να παντρευτούμε. Διότι περιμέναμε μήπως υπάρξει ο πολιτικός γάμος. Αλλά δυστυχώς δεν υπήρξε ο πολιτικός γάμος επί της εποχής μας. Και έτσι αναγκάστηκα να αλλάξω εγώ θρησκεία. Αλλά μετά επανήλθα στο δικό μου θρήσκευμα. Διότι το ήξερε και εκείνος ότι στην ουσία δεν είναι πρόκειτο να αλλάξω. Και επανήλθα πάλι στη δική μου θρησκεία μετά. Αυτό όμως που μου έκανε εντύπωση. Και βέβαια και οι γονείς μου τον είχαν αποδεχθεί σαν άνθρωπο. Το μόνο που θέλανε. Αλλά αυτό που μου έκανε εντύπωση στη δική μας θρησκεία. Είναι πόσο σωστό ήταν που όταν ζήτησα πάλι από τον αρχιραβίνο που ήταν αρχιραβίνος τότε. Να επανέλθω πάλι. Μου λέει θα πρέπει να έχω την έγκριση του αντρός σου.
Συνεντευκτής: Πότε παντρευθήκατε;
Ραχήλ Βαρούχ: Το 1977.
Συνεντευκτής: Και πότε γνωριστήκατε;
Ραχήλ Βαρούχ: Ουυυ! Μια δεκαετία πριν. Περίπου. Κοντεύαμε να πάρουμε επίδομα πολυετίας.
Συνεντευκτής: Ήταν μέσα στα πλαίσια κάποιας επαγγελματικής;
Ραχήλ Βαρούχ: Ήταν κάποιου επαγγελματικού περιβάλλοντος. Όχι έτυχε να γνωριστούμε από φίλους. Αλλά εκείνος ήταν πολλά χρόνια στην Αμερική. Δηλαδή αφού τελείωσε η ιατρική εδώ. Είχε πάει και στην Αμερική. Και συναναστρεφόταν πολύ με Ισραηλίτες εκεί. Ο κύκλος του δηλαδή περισσότερο ήταν με Ισραηλίτες.
Συνεντευκτής: Πού ήταν στην Αμερική;
Ραχήλ Βαρούχ: Στη Νέα Υόρκη και σε πολλές άλλες πόλεις. Και έτσι δηλαδή και που παντρευτήκαμε. Εγώ συνέχισα να έχω τα έθιμα τα δικά μας. Να τηρώ το Κιπούρ, να τηρώ το Πέσαχ, να τηρώ αυτές τις γιορτές. Και συμμετείχε και εκείνος. Δηλαδή και τα μνημόσυνα που έκανα μετά στο σπίτι για τους γονείς μου. Ήταν πάντα και εκείνος παρόν και πάντα με στήριζε. Δηλαδή μπορεί να είχαμε διαφορετικές θρησκείες. Αλλά ο ένας τηρούσε του άλλου. Δηλαδή ήταν... Ήταν πολύ open-minded δηλαδή μπορώ να πω σε αυτά.
Συνεντευκτής: Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον πάντως που είπατε. Δηλαδή περάσατε μέσα από βάπτισμα για να γίνετε τυπικά χριστιανή ορθόδοξη;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, χρειάστηκε.
Συνεντευκτής: Και παντρευτήκατε το 1977 και πότε γυρίσατε πίσω;
Ραχήλ Βαρούχ: Τώρα δεν το θυμάμαι αυτό. Ήταν σύντομα. Ναι, ήταν σύντομα. Αλλά σύντομα δεν έγινε μετά από πολύ καιρό.
Συνεντευκτής: Τώρα μας είπατε για την αντίδραση ας πούμε του πατέρα σας περισσότερο όχι της μητέρας σας.
Ραχήλ Βαρούχ: Και της μητέρας μου και της μητέρας μου και οι δύο το στεναχωρήθηκαν.
Συνεντευκτής: Με τα πεθερικά;
Ραχήλ Βαρούχ: Δεν υπήρχε η πεθερά είχε πεθάνει από πολύ νωρίτερα. Ο πεθερός μου υπήρχε μόνο. Και ο οποίος και εκείνος πιστεύω θα ήθελε να παντρευτεί κάποια ομόθρησκή του αλλά τηρούσαμε τυπικές σχέσεις είχαμε.
Συνεντευκτής: Δεν μας είπατε ακόμα το όνομα του συζύγου σας.
Ραχήλ Βαρούχ: Ευάγγελος.
Συνεντευκτής: Ευάγγελος.
Συνεντευκτής: Έχετε πάνω από ένα παιδί;
Ραχήλ Βαρούχ: Όχι ένα. Του '87.
Συνεντευκτής: Και μεγαλώνοντας τηρούσατε, συνεχίζατε να τηρείτε ας πούμε το Πέσαχ και όλες αυτές τις γιορτές. Στο δικό σας σπίτι, την οικογένειά σας.
Συνεντευκτής: Ποιες γιορτές τηρούσατε ας πούμε ετησίως;
Ραχήλ Βαρούχ: Ετησίως. Ναι, έτσι που ήταν οι σημαντικές. Ε, τηρούσαμε το Ρος Ασανά το Κιπούρ, το Πέσαχ, το Χανουκά, το Τουμπισβάτ, το Πουρίμ.
Συνεντευκτής: Μαγειρεύατε κιόλας πράγματα συστηματικά;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, κάποια πράγματα κάνουμε.
Συνεντευκτής: Υπάρχει κάτι παραδοσιακό που ξέρετε να κάνετε ή που κάνετε;
Ραχήλ Βαρούχ: Ε, βασικά αυτό που αρέσει και στην κόρη μου είναι τα μπουμέλες που κάνουμε.
Συνεντευκτής: Και πείτε μου. Με δυο λόγια, τι είναι τα μπουμέλες;
Ραχήλ Βαρούχ: Τα μπουμέλες είναι σαν λουκουμάδες, είναι γλυκό. Είναι λουκουμάδες με ματσά που γίνεται. Με ματσά, με λάδι, νερό. Και τα βάζουμε στο, εγώ τα βάζω στο φούρνο, δεν τα κάνω στο τηγάνι. Και μετά τα μελώνουμε.
Συνεντευκτής: Μετά εσείς, όταν φύγατε από το σπίτι των γονιών σας και περάσατε πολλά χρόνια που ήσασταν μία γυναίκα ανεξάρτητη, μόνη σας. Πριν παντρευτείτε.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι.
Συνεντευκτής: Αρχικά στην Αθήνα, πού μένατε;
Συνεντευκτής: Όταν ήσασταν φοιτήτρια, μένατε ακόμη με τους γονείς σας;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, σας είπα προηγουμένως ότι όταν φύγαμε από το Βόλο, ήρθα μαζί με τη μητέρα μου στην Αθήνα. Και μετά ήρθε και ο πατέρας μου αργότερα. Και μέναμε όλοι μαζί. Μέναμε μέχρι να παντρευτώ. Μαζί.
Συνεντευκτής: Ναι, αλλά πιο πριν είχατε δουλέψει στη Λαμία και σε όλα αυτά τα μέρη.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, ναι, ναι. Εκεί ήμουν μόνη μου βέβαια.
Συνεντευκτής: Ωραία.
Συνεντευκτής: Και παντρευτήκατε σε χριστιανική εκκλησία, έτσι;
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι.
Συνεντευκτής: Πού;
Ραχήλ Βαρούχ: Στο Ψυχικό. Στον Άγιο Δημήτρη.
Συνεντευκτής: Ο ιερέας εκεί, πώς το πήρε που θέλατε να...
Ραχήλ Βαρούχ: Νομίζω στην αρχή κάποια στιγμή μου είχαν πει ότι πρέπει να μάθω, ξέρω εγώ, τη λειτουργία, αυτά, τα διάφορα. Εγώ δεν μπορώ να μάθω τίποτα από όλα αυτά. Αλλά παρενέβη ένας συγγενής του αντρός μου, ο οποίος φρόντισε να μην γίνει τίποτα από όλα αυτά. Δεν έγινε καμία κατήχηση, δηλαδή, ή κάτι τέτοιο, θέλω να πω.
Συνεντευκτής: Μπορείτε να γίνετε λίγο πιο συγκεκριμένη στο τι κάνατε εντός της κοινότητας. Δηλαδή, είπατε πριν, για παράδειγμα, ότι ήσασταν στη σχολική επιτροπή του σχολείου. Από πότε μέχρι πότε;
Ραχήλ Βαρούχ: Ήμουν πολλά χρόνια, δεν θυμάμαι τώρα.
Συνεντευκτής: Και ποια ήταν η αρμοδιότητα της επιτροπής;
Ραχήλ Βαρούχ: Στις επιτροπές είναι η οργάνωση του σχολείου, γενικά. Ό,τι έχει σχέση με το εβραϊκό σχολείο. Για τους δασκάλους, για την πορεία των παιδιών, για τις προσλήψεις, όλα αυτά. Ό,τι έχει σχέση με το σχολείο.
Συνεντευκτής: Μέχρι ποια τάξη έφτανε το σχολείο σας;
Ραχήλ Βαρούχ: Είχα κάνει και κάποιες ομιλίες, επίσης, στο εβραϊκό σχολείο τότε, θυμάμαι. Μία σχετικά με τα νέα μαθηματικά. Και δεν θυμάμαι, και κάποια άλλη. Είχα κάνει κάποιες ομιλίες.
Συνεντευκτής: Θυμάστε ποιος ήταν ο διευθυντής όταν σταματήσατε να σχολειάζεστε;
Ραχήλ Βαρούχ: Ήταν ο Γιώργος Κανέλος;
Ραχήλ Βαρούχ: Ο Κανέλος, επίσης, ήταν, θυμάμαι, κάποιο διάστημα. Ναι, ήταν πολλά χρόνια όταν ήταν ο Κανέλος και ήμουν κι εγώ στην επιτροπή. Και, μάλιστα, εγώ είχα φροντίσει, θυμάμαι, διότι η κόρη μου πήγε στο Πιρς. Και είχα φροντίσει να έρθουν σε επαφή. Το γυμνάσιο τότε, υπεύθυνοι του Πιρς, για να κάνουμε συνεργασία με το Εβραϊκό Δημοτικό Σχολείο.
Συνεντευκτής: Α, εσείς ήσασταν υπεύθυνη για αυτό.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, είχα φέρει. Εγώ τους είχα φέρει.
Συνεντευκτής: Ωραία, πείτε μας λίγο παραπάνω.
Ραχήλ Βαρούχ: Είχα φέρει τότε και τους γυμνασιάρχες που ήταν εκεί και τους υπευθύνους για να δουν το χώρο. Και είδαν όλους τους χώρους και λέγαμε πως μπορεί να πάρει κάποια συνεργασία μεταξύ των δύο. Ώστε τα παιδιά να κατευθύνονται προς τα εκεί. Αλλά εκείνο το διάστημα, κάποια εποχή, το θεώρησαν ότι δεν είναι εύκολο. Ότι ίσως θεωρείται σαν γκέτο, δηλαδή, αν είναι τα εβραιόπουλα χωριστά και κάτι τέτοιο. Και έτσι ναυάγησε τότε εκείνη την περίοδο. Πάντως την πρώτη επαφή την είχα κάνει εγώ.
Συνεντευκτής: Ωραία.
Συνεντευκτής: Επίσης, το Πνευματικό Κέντρο με το οποίο ασχολείστε μέχρι σήμερα εσείς.
Συνεντευκτής: Επίσης, πόσα χρόνια ασχολείστε με το Πνευματικό Κέντρο;
Συνεντευκτής: Και τι έχετε κάνει. Πείτε μας μερικά πράγματα.
Ραχήλ Βαρούχ: Τι έχουμε κάνει. Παραδείγματος χάρη, κάνουμε όλες τις εκδηλώσεις. Όσες εκδηλώσεις γίνονται από το Πνευματικό Κέντρο, είτε θέατρα, είτε εκδρομές, είτε εβραϊκού περιεχομένου, είτε παρουσιάσεις βιβλίων. Όλες αυτές γίνονται από το Πνευματικό Κέντρο. Παρουσίασα και εγώ πολλές φορές την κοινότητα του Βόλου. Τελευταία είχα παρουσιάσει την ιστορία της κοινότητας του Βόλου και στο Πνευματικό Κέντρο. Δεν θυμάμαι τώρα. Παρουσιάσεις βιβλίων. Επίσης, είχα κάνει κάποιες άλλες εκδηλώσεις. Μαζί με την κυρία Καπόν είχαμε κάνει κάποια άλλη εκδήλωση από κοινού. Αυτά είναι.
Συνεντευκτής: Έχετε συμμετάσχει σε κάποια άλλα σωματεία;
Ραχήλ Βαρούχ: Όπως Βίζο, Μπενόντ Μπερίτ, τέτοια πράγματα.
Ραχήλ Βαρούχ: Ναι, βέβαια. Με τη Νααμάτ. Που κάναμε συγκεντρώσεις συνήθως κάθε... Τώρα έχουμε λίγο ατονίσει γιατί πολλές φύγανε από τα νότια και έχουν πάει στα βόρεια. Κάναμε συνήθως κάθε Πέμπτη είχαμε Νααμάτ.
Συνεντευκτής: Και τι κάνατε συνήθως ως ομάδα;
Ραχήλ Βαρούχ: Πρώτον, να βρισκόμαστε μεταξύ μας. Δεύτερον, να ανταλλάσσουμε απόψεις. Και γενικά να βρισκόμαστε και να βοηθήσουμε. Και να διατηρούμε κάπως και τα ήθη-έθιμα τα δικά μας.