Απομαγνητοφώνηση
Συνέντευξη με τον Ιωσήφ Γκέρσον
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Σε ποια συνοικία της Θεσσαλονίκης μεγαλώσατε;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Σε μια συνοικία της Θεσσαλονίκης που παλαιότερα ήταν εβραϊκή, αλλά την εποχή τη δική μου ήταν ελάχιστα εβραϊκή και περισσότερο ελληνική.
Το πρώτο μας σπίτι ήταν στο κτίριο της Εβραϊκής Κοινότητας, Σαρανταπόρου 19. Από μόνο του αυτό ήταν ένα ερέθισμα για να γνωρίσουμε το παρελθόν της κοινότητας.
Στην ίδια οικοδομή έμεναν κι άλλες εβραϊκές οικογένειες, με τις οποίες κάναμε παρέα.
Η κατάσταση ήταν μικροαστική. Τα παιδιά ζούσαν όλα μαζί, έπαιζαν μαζί, αλλά γενικά αποφεύγαμε να εκδηλωνόμαστε ως Εβραίοι, γιατί η γειτονιά είχε αρκετούς φανατικούς θρησκευόμενους χριστιανούς.
Η μητέρα μας μάς είχε δώσει παρατσούκλια, ονόματα που έμοιαζαν ελληνικά. Δηλαδή ο Ιωσήφ γινόταν Ιωσυφάκος Φάκος, η Παλόμπα Νένα και η Εστρέα Στέλλα.
Από εκεί ξεκινούσε η εβραϊκή μας οντότητα. Και ως παιδιά πατέρα που είχε επιζήσει από στρατόπεδο, προσπαθούσαμε να κρατάμε ζωντανές τις αναμνήσεις, γιατί ο πατέρας μας το ήθελε πάρα πολύ.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Άρα κρατούσατε τα έθιμα του εβραϊσμού στο σπίτι;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Κρατούσαμε τα έθιμα, αλλά επειδή ζούσαμε σε μικτή συνοικία, προσπαθούσαμε να προσαρμοζόμαστε και στην ελληνική πραγματικότητα.
Δεν υπήρχε ακριβώς ρατσισμός, αλλά στα παιδιά υπήρχε μια μνήμη ότι οι Εβραίοι είναι «λίγο περίεργοι». Έτσι υπήρχε μια προσεκτικότητα.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Τι σχέσεις είχε η οικογένειά σας με την Κοινότητα;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Ο πατέρας μου ήταν υπάλληλος της Κοινότητας, οπότε είχαμε καλή σχέση.
Επισκεπτόμασταν την Κοινότητα στη Βασιλέως Ηρακλείου 24, που τότε ήταν το κέντρο του εβραϊσμού της Θεσσαλονίκης. Κάτω υπήρχε συναγωγή, όπως και σήμερα.
Γύρω υπήρχαν εβραϊκά καταστήματα, από όπου προμηθευόμασταν διάφορα πράγματα, και φυσικά προσπαθούσαμε κι εμείς να στηρίζουμε τους συμπατριώτες μας.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Θυμάστε κάποια σημαντικά γεγονότα της Κοινότητας; Κατασκήνωση, Καμπαλάτ Σαμπάτ;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Συμμετείχαμε στις εκδηλώσεις του παιδικού κέντρου και στην κατασκήνωση.
Μάλιστα, την πρώτη φορά που πήγα, ανακηρύχθηκα καλύτερος κατασκηνωτής. Το βραβείο ήταν ένα ιστορικό βιβλίο για το πώς ξεκίνησε το Ισραήλ, στα εβραϊκά. Παρουσίαζε τους ήρωες του Ισραήλ — τον Μπεν Γκουριόν, τον Μοσέ Νταγιάν και όσους πολέμησαν για την ανεξαρτησία.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Θεωρείτε ότι τότε υπήρχε μεγαλύτερη συμμετοχή στην Κοινότητα σε σχέση με σήμερα;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Ναι, πιστεύω ότι υπήρχε μεγαλύτερη συμμετοχή.
Όχι μόνο επειδή υπήρχε πιο έντονο δέσιμο με τη θρησκεία, αλλά και επειδή ο πληθυσμός των Εβραίων της Θεσσαλονίκης ήταν μεγαλύτερος.
Πριν τον πόλεμο, υπήρχε μεγαλύτερη ένταση του εβραϊκού γίγνεσθαι. Σε κάθε εβραϊκή συνοικία υπήρχε συναγωγή. Οι άνθρωποι ήταν περισσότερο δεμένοι.
Ο πατέρας μου έλεγε ένα απλό παράδειγμα: πολλοί Εβραίοι δούλευαν στο λιμάνι με βάρδιες. Αν κάποιος έβγαζε αρκετά χρήματα για το φαγητό της ημέρας — που τότε σήμαινε μια κατσαρόλα φασόλια και λίγο ψωμί — έδινε τη σειρά του σε άλλον, για να βοηθήσει και μια άλλη οικογένεια.
Μετά τον πόλεμο, τα πράγματα άλλαξαν. Η κοινότητα είχε διαλυθεί και οι σχέσεις ήταν πιο χαλαρές.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Κάνατε παρέα κυρίως με Εβραίους ή και με Έλληνες;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Μετά τον πόλεμο, η Κοινότητα προσπάθησε να συγκεντρώσει τα εβραιόπουλα σε συγκεκριμένα σχολεία.
Εγώ και οι αδελφές μου πηγαίναμε στο ιδιωτικό σχολείο της κυρίας Αγλαΐας Σκηνά. Μαζί με το σχολείο Κοραής, ήταν τα δύο σχολεία που δέχονταν τα εβραιόπουλα της Θεσσαλονίκης.
Εκεί, πέρα από τα κανονικά μαθήματα, είχαμε και μαθήματα εβραϊκών τρεις φορές την εβδομάδα, γιατί η Κοινότητα φρόντιζε να υπάρχει δάσκαλος.
Στη γειτονιά μας, όμως, δεν υπήρχαν εβραιόπουλα. Παίζαμε με τα παιδιά της γειτονιάς και είχαμε εξαιρετικές σχέσεις.
Οι οικογένειες ήταν της ίδιας κοινωνικής τάξης. Τα παιδιά τότε δεν είχαν πολλά παιχνίδια. Παίζαμε όλοι μαζί, δημιουργώντας τα δικά μας παιχνίδια.
Ήταν μια εποχή φτώχειας, αλλά και ανθρώπινης επαφής.
Μια προσωπική αφήγηση του Ιωσήφ Γκέρσον για τα παιδικά του χρόνια στη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη. Μεγαλωμένος σε μια γειτονιά που είχε υπάρξει εβραϊκή αλλά πλέον ήταν κυρίως ελληνική, θυμάται την προσεκτική ισορροπία ανάμεσα στη διατήρηση της εβραϊκής ταυτότητας στο σπίτι και την προσαρμογή στη μικτή κοινωνική πραγματικότητα της εποχής. Αναφέρεται στη ζωή στο κτίριο της Εβραϊκής Κοινότητας, στη σχέση της οικογένειάς του με την Κοινότητα — όπου ο πατέρας του εργαζόταν — και στη σημασία του κέντρου της εβραϊκής ζωής στη Βασιλέως Ηρακλείου. Θυμάται τις κατασκηνώσεις, τις παιδικές εκδηλώσεις και το έντονο αίσθημα συλλογικότητας που χαρακτήριζε την κοινότητα πριν και μετά τον πόλεμο. Παρά τη φτώχεια της εποχής, περιγράφει μια καθημερινότητα γεμάτη ανθρώπινη επαφή, παιχνίδι και συντροφικότητα, τόσο με εβραιόπουλα όσο και με παιδιά της γειτονιάς. Μια μαρτυρία για τη διατήρηση της μνήμης, την επιβίωση της ταυτότητας και τη σταδιακή αλλαγή της εβραϊκής ζωής στη Θεσσαλονίκη μετά τον πόλεμο.
Γκερσόν Ιωσήφ
Απομαγνητοφώνηση
Συνέντευξη με τον Ιωσήφ Γκέρσον
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Σε ποια συνοικία της Θεσσαλονίκης μεγαλώσατε;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Σε μια συνοικία της Θεσσαλονίκης που παλαιότερα ήταν εβραϊκή, αλλά την εποχή τη δική μου ήταν ελάχιστα εβραϊκή και περισσότερο ελληνική.
Το πρώτο μας σπίτι ήταν στο κτίριο της Εβραϊκής Κοινότητας, Σαρανταπόρου 19. Από μόνο του αυτό ήταν ένα ερέθισμα για να γνωρίσουμε το παρελθόν της κοινότητας.
Στην ίδια οικοδομή έμεναν κι άλλες εβραϊκές οικογένειες, με τις οποίες κάναμε παρέα.
Η κατάσταση ήταν μικροαστική. Τα παιδιά ζούσαν όλα μαζί, έπαιζαν μαζί, αλλά γενικά αποφεύγαμε να εκδηλωνόμαστε ως Εβραίοι, γιατί η γειτονιά είχε αρκετούς φανατικούς θρησκευόμενους χριστιανούς.
Η μητέρα μας μάς είχε δώσει παρατσούκλια, ονόματα που έμοιαζαν ελληνικά. Δηλαδή ο Ιωσήφ γινόταν Ιωσυφάκος Φάκος, η Παλόμπα Νένα και η Εστρέα Στέλλα.
Από εκεί ξεκινούσε η εβραϊκή μας οντότητα. Και ως παιδιά πατέρα που είχε επιζήσει από στρατόπεδο, προσπαθούσαμε να κρατάμε ζωντανές τις αναμνήσεις, γιατί ο πατέρας μας το ήθελε πάρα πολύ.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Άρα κρατούσατε τα έθιμα του εβραϊσμού στο σπίτι;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Κρατούσαμε τα έθιμα, αλλά επειδή ζούσαμε σε μικτή συνοικία, προσπαθούσαμε να προσαρμοζόμαστε και στην ελληνική πραγματικότητα.
Δεν υπήρχε ακριβώς ρατσισμός, αλλά στα παιδιά υπήρχε μια μνήμη ότι οι Εβραίοι είναι «λίγο περίεργοι». Έτσι υπήρχε μια προσεκτικότητα.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Τι σχέσεις είχε η οικογένειά σας με την Κοινότητα;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Ο πατέρας μου ήταν υπάλληλος της Κοινότητας, οπότε είχαμε καλή σχέση.
Επισκεπτόμασταν την Κοινότητα στη Βασιλέως Ηρακλείου 24, που τότε ήταν το κέντρο του εβραϊσμού της Θεσσαλονίκης. Κάτω υπήρχε συναγωγή, όπως και σήμερα.
Γύρω υπήρχαν εβραϊκά καταστήματα, από όπου προμηθευόμασταν διάφορα πράγματα, και φυσικά προσπαθούσαμε κι εμείς να στηρίζουμε τους συμπατριώτες μας.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Θυμάστε κάποια σημαντικά γεγονότα της Κοινότητας; Κατασκήνωση, Καμπαλάτ Σαμπάτ;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Συμμετείχαμε στις εκδηλώσεις του παιδικού κέντρου και στην κατασκήνωση.
Μάλιστα, την πρώτη φορά που πήγα, ανακηρύχθηκα καλύτερος κατασκηνωτής. Το βραβείο ήταν ένα ιστορικό βιβλίο για το πώς ξεκίνησε το Ισραήλ, στα εβραϊκά. Παρουσίαζε τους ήρωες του Ισραήλ — τον Μπεν Γκουριόν, τον Μοσέ Νταγιάν και όσους πολέμησαν για την ανεξαρτησία.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Θεωρείτε ότι τότε υπήρχε μεγαλύτερη συμμετοχή στην Κοινότητα σε σχέση με σήμερα;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Ναι, πιστεύω ότι υπήρχε μεγαλύτερη συμμετοχή.
Όχι μόνο επειδή υπήρχε πιο έντονο δέσιμο με τη θρησκεία, αλλά και επειδή ο πληθυσμός των Εβραίων της Θεσσαλονίκης ήταν μεγαλύτερος.
Πριν τον πόλεμο, υπήρχε μεγαλύτερη ένταση του εβραϊκού γίγνεσθαι. Σε κάθε εβραϊκή συνοικία υπήρχε συναγωγή. Οι άνθρωποι ήταν περισσότερο δεμένοι.
Ο πατέρας μου έλεγε ένα απλό παράδειγμα: πολλοί Εβραίοι δούλευαν στο λιμάνι με βάρδιες. Αν κάποιος έβγαζε αρκετά χρήματα για το φαγητό της ημέρας — που τότε σήμαινε μια κατσαρόλα φασόλια και λίγο ψωμί — έδινε τη σειρά του σε άλλον, για να βοηθήσει και μια άλλη οικογένεια.
Μετά τον πόλεμο, τα πράγματα άλλαξαν. Η κοινότητα είχε διαλυθεί και οι σχέσεις ήταν πιο χαλαρές.
ΓΚΕΡΣΩΝ ΣΙΜΟΝ: Κάνατε παρέα κυρίως με Εβραίους ή και με Έλληνες;
ΙΩΣΗΦ ΓΚΕΡΣΟΝ: Μετά τον πόλεμο, η Κοινότητα προσπάθησε να συγκεντρώσει τα εβραιόπουλα σε συγκεκριμένα σχολεία.
Εγώ και οι αδελφές μου πηγαίναμε στο ιδιωτικό σχολείο της κυρίας Αγλαΐας Σκηνά. Μαζί με το σχολείο Κοραής, ήταν τα δύο σχολεία που δέχονταν τα εβραιόπουλα της Θεσσαλονίκης.
Εκεί, πέρα από τα κανονικά μαθήματα, είχαμε και μαθήματα εβραϊκών τρεις φορές την εβδομάδα, γιατί η Κοινότητα φρόντιζε να υπάρχει δάσκαλος.
Στη γειτονιά μας, όμως, δεν υπήρχαν εβραιόπουλα. Παίζαμε με τα παιδιά της γειτονιάς και είχαμε εξαιρετικές σχέσεις.
Οι οικογένειες ήταν της ίδιας κοινωνικής τάξης. Τα παιδιά τότε δεν είχαν πολλά παιχνίδια. Παίζαμε όλοι μαζί, δημιουργώντας τα δικά μας παιχνίδια.
Ήταν μια εποχή φτώχειας, αλλά και ανθρώπινης επαφής.