Απομαγνητοφώνηση
Ραφαήλ Μωυσής: Δεν έχει εβραϊκό ενδιαφέρον η συνέχεια της ιστορίας. Είναι περισσότερο ξέρετε ο Ασέρ Μωυσής ο οποίος παύει να είναι εκπρόσωπος του Ισραήλ μετά από κάποια χρόνια. Ε διότι ήρθε πλέον ο καιρός αναπτύχθηκε διπλωματικό σώμα στο ίδιο το Ισραήλ και ήτανε και απ' τα παράδοξα να είναι εκπρόσωπος του Ισραήλ στην Ελλάδα ένας έλληνας υπήκοος.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Και αυτό έπρεπε κάποτε. Όταν έγινε ανέλαβε διπλωματικός αντιπρόσωπος του Ισραήλ έπρεπε να κόψει κάποιους δεσμούς με την κοινότητα της Ελλάδας; Υπήρχε κάποια τριβή με αυτό το πράγμα;
Ραφαήλ Μωυσής: Δεν υπήρχε τέτοιο θέμα όχι. Και στις τελετές έχουμε τις ωραίες φωτογραφίες που όταν κατατεθεί στεφάνι με την ευκαιρία της ιδρύσεως ο Ζαχαρίας Βιτάλ που ήταν ο πρόεδρος της κοινότητος είναι παρόν στη φωτογραφία εγώ πρόσκοπος.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Ξέρουμε ότι έγινε η επίσκεψη του Μπεν Γκουριόν στην Ελλάδα. Βεβαίως τον. Εσείς δεν ήσασταν εδώ για.
Ραφαήλ Μωυσής: Εγώ είμαι στην Αγγλία ήδη.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Στην Αγγλία, σε αυτή τη στιγμή ο πατέρας σας μπορούσε και μιλούσε εβραϊκά;
Ραφαήλ Μωυσής: Βεβαίως. Μιλούσε την εβραϊκή την έμαθε κατά τη διάρκεια της κατοχής και στη συνέχεια ενδεχομένως πρέπει να διάβαζε την προσευχή, τα γράμματα τα ήξερε από πριν, αλλά την επικοινωνία και την επαφή την ανέπτυξε στη συνέχεια. Βέβαια ταξίδευε αρκετά. Είχε αγοράσει και ένα διαμέρισμα στο Τελ Αβίβ, ενώ ήτανε δηλαδή αυτό νομίζω κατά κάποιο τρόπο δεν ήταν απλώς γιατί ήτανε το μέλλον να πάμε, αλλά επίσης ήτανε προϋπόθεση για να είναι διπλωματικός αντιπρόσωπος, να έχει έδρα.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Πήρε ποτέ την υπηκοότητα την ισραηλινή;
Ραφαήλ Μωυσής: Ναι, την ισραηλινή. Κοιτάξτε δεν ξέρω αν πήρε υπηκοότητα, αλλά είχε διπλωματικό διαβατήριο. Συνεπώς, πρέπει να πούμε ότι είχε υπηκοότητα; Δεν ξέρω.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Τώρα όσο εσείς σπουδάζατε αλλά ακόμα και την εποχή που είχατε παντρευτεί και όταν γυρίσατε ο πατέρας σας είχε καταθέσει σε διάφορες δίκες;
Ραφαήλ Μωυσής: Κοιτάξτε το, αν μιλάμε για τις δίκες, εβραϊκού περιεχομένου είναι δύο δίκες. Η μία μάλλον δεν είναι μία είναι η σειρά των δικών των δοσιλόγων. Στην οποία υποχρεωτικά έπρεπε να παρίσταμε. Απ' το πρωί ως το βράδυ. Επειδή ήσασταν και επειδή ήθελε να μου αποτυπωθεί στην μνήμη μου όλο αυτό το ιστορικό. Και ήμουν εκεί παρόν και στην πρώτη γραμμή συνήθως και να βλέπω ξέρετε ήτανε συγκλονιστικές αυτές γιατί ερχόταν μάρτυρες μάρτυρες κατηγορίας άνθρωποι που είχανε χάσει τη μάνα τους τα αδέρφια τους τα παιδιά τους κτλ.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Μπορείτε να μας πείτε λίγο αυτές.
Ραφαήλ Μωυσής: Ήταν τρομερές αυτές οι σκηνές. Δηλαδή ήταν σπάνιο το να είναι ένας μάρτυρας ο οποίος να μην είναι ήρεμος στην κατάθεσή του. Κλαίγανε, φωνάζανε, θέλανε να κινηθούνε να ορμήσουνε στους κατηγορούμενους. Και θυμάμαι, μ' είχε κάνει εντύπωση κάποιος μάρτυρας, του οποίου δεν θυμάμαι το όνομά του, ο οποίος κατέθεσε με ήρεμη φωνή όπως τώρα σας μιλάω. και ο πρόεδρος να λέει "Σας ευχαριστώ κύριε μάρτυς. Παρακαλώ κύριε μάρτυ συνεχίστε κύριε μάρτυ να είστε ήρεμος". Διότι κανένας άλλος δεν μπορούσε να συγκρατηθεί και ο πατέρας μου ήτανε πάντα στο κουτί του δημοσίου κατηγόρου σε όλες αυτές τις δίκες με εξαίρεση την δίκη αυτών που μας είχαν εμάς εκβιάσει στην οποίαν είχε συνδυασμό και δημόσιος κατηγορός και κύριος μάρτυρας κατηγορίας.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Μετά τον πόλεμο αυτό;
Ραφαήλ Μωυσής: Αυτά μετά τον πόλεμο. Ναι.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Και οι δίκες με τον δικό σας.
Ραφαήλ Μωυσής: Λοιπόν όλες αυτές οι δίκες στην οποία είμαι υποχρεωτικά παρόν. Απ' τις σκηνές που μου είχαν εντυπωσιάσει ήτανε κάποια στιγμή ένας από τους κατηγορούμενους γύρισε στον πατέρα μου και είπε "Ποιος είστε εσείς που μας κατηγορείτε που τα βάλατε στα πόδια για να σώσετε το τομάρι σας;" Απ' τη Θεσσαλονίκη. Και η μητέρα μου να σηκωθεί να πάει να τον αρπάξει και γίνεται μια σκηνή. Και ξέρεις τώρα πράγματα τα οποία μου δημιούργησαν τρομερή εντύπωση ότι αυτός που αποκάλεσε ποιος για να σώσει το τομάρι σας εσείς φύγατε.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Αυτός ήταν θεσσαλονικιός;
Ραφαήλ Μωυσής: Ναι. Κατηγορούμενος. Ίσως ήταν ο Ρεκανάτι.
Ραφαήλ Μωυσής: Και μετά η δίκη Μέρθεν βέβαια. Αλλά τη δίκη Μέρθεν εγώ την ξέρω εξ αποστάσεως. Είμαι ήδη φοιτητής μακριά. Αλλά μου έστελε όλες τις εφημερίδες που δημοσιεύανε τα της δίκης, τις έχω όλες. Και από κει έφτιαξα και αυτό που κατασκεύασα στο κληροδότημα από τα αποκόμματα των εφημερίδων. Στη δίκη του Άιχμαν δεν πήγε αλλά είχε στείλει κατάθεση.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Τι τον κινητοποίησε να γράψει το άρθρο για την ελληνικότητα της Μακεδονίας το 1964;
Ραφαήλ Μωυσής: Είπαμε ότι ο πατέρας συνδύαζε τη μεγάλη έντονη ελληνικότητα και την έντονη εβραϊκότητα τον έντονο εβραϊσμό. Ε το θέμα το μακεδονικό εκείνη την εποχή που έγραψε το άρθρο, είχε έρθει έντονα στην επιφάνεια. Είχαν δημιουργηθεί διάφορες κινήσεις από το θέμα της μη ελληνικότητας της Μακεδονίας το μακεδονικό ζήτημα και αυτό το εκίνησε να αναζητήσει πηγές στη Βίβλο. Ήτανε μια ομιλία η οποία είχε κάνει πολλύ εντύπωση την έκανε στην εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών στη Θεσσαλονίκη για πρώτη φορά και μετά τη δημοσίευσε και έχει δημοσιευθεί σε διάφορα έντυπα.
Ραφαήλ Μωυσής: Ήταν ο μακαρίτης ο Νίκος ο Μάρτης υπουργός σε διάφορες κυβερνήσεις μεταπολεμικά ο οποίος το εκτιμούσε ιδιαίτερα αυτό το άρθρο και το ανέφερε σε κάθε ευκαιρία. Η ελληνικότητα της Μακεδονίας συνέχισε να γράφει βιβλία.
Ραφαήλ Μωυσής: Κοιτάξτε τώρα το τι έγραφε ήταν η γνώση της εβραϊκής και ικανότητα να χειρίζεται την ελληνική γλώσσα. Είχε αρχίσει να γράφει ήδη από πολύ νέος. Το πρώτο του ήτανε το "15 ημέρες ανά την εβραϊκήν Παλαιστίνην" εις την οποίαν έχει πολύ ωραίες περιγραφές της καταστάσεως την οποίαν είχε βρει εκεί στην οποίαν μιλάει βέβαια για τους Εβραίους και τους Άραβες. Ο όρος Παλαιστίνιος δεν υπάρχει.
Ραφαήλ Μωυσής: Εγώ μετά την απελευθέρωση αφού ήδη είμαι πίσω στο κολλέγιο είμαι αθλητής και φίλαθλος και πηγαίνω και παρακολουθώ αγώνες στίβου στο Παναθηναϊκό στο Καλλιμάρμαρο έτσι και οργανώνονται οι πρώτοι μεταπολεμικοί μεσογειακοί αγώνες εις την οποίαν μετέχουν τρεις χώρες: Η Ελλάς, η Τουρκία και η Παλαιστίνη. Όταν λέμε Παλαιστίνη είναι η Παλαιστίνη με το Μαγκέν Νταβίτ. Αυτή ήτανε η ονομαζόμενη Παλαιστίνη.
Ραφαήλ Μωυσής: Και είμαι στο στάδιο και το πρώτο αγώνισμα είναι τα 100 μέτρα. Δεν υπήρχαν προκριματικοί κατευθείαν ο τελικός. Και βγαίνει πρώτος ο Παλαιστίνιος Γκαμπάι και πίσω μου κάποια κυρία που είχε προφανώς έτσι τη θυμάμαι να λέει "Γκαμπάι Ρισσόν, Γκαμπάι Ρισσόν. Ρισσόν είναι πρώτος." Λοιπόν όταν μιλάγαμε για Παλαιστίνη εννοούσαμε τους Εβραίους και τους Άραβες.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Ε προφανώς κάνατε παιδιά. Μπορείτε να μας πείτε πόσα παιδιά πώς τα λέγανε.
Ραφαήλ Μωυσής: Τα παιδιά μου δύο αγόρια απέκτησα. Ο πρώτος γεννήθηκε στην Αμερική και είναι ο Αλέξανδρος. Ο Αλέξανδρος ονομάστηκε Αλέξανδρος επειδή το όνομα του Ασέρ Μωυσή στην κατοχή ήταν Αλέξανδρος. Και κατά αυτόν τον τρόπο και το όνομα Αλέξανδρος ως γνωστόν είναι και εβραϊκό όνομα. Έτος γέννησης 1961.
Ραφαήλ Μωυσής: Ο δεύτερος είναι ο Ηλίας ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα. Η επιλογή του ονόματος Ηλίας ήτανε του Ασέρ Μωυσή σαν ένα όνομα το οποίο είναι και εβραϊκό και ελληνικό και γεννήθηκε το 1965 ο Ηλίας ζει στην Αθήνα στο Ψυχικό. Ο Αλέξανδρος ζει στην Καλιφόρνια είναι αυτός ο οποίος είχε γράψει τα βιβλία κλπ, ο οποίος στις 20 Φεβρουαρίου τα Γιάννινα απελευθερώθηκαν 21 Φεβρουαρίου του 13 και έχουμε και ιστορικές φωτογραφίες απ' την απελευθέρωση όπου ο Εσάτ Πασάς παραδίδει το ξύφος στον Κωνσταντίνο. Είναι φωτογραφία απ' αυτές.
Ραφαήλ Μωυσής: Κάθε χρόνο γίνεται τελετή στα Γιάννινα και κάθε χρόνο παρίσταται πρόεδρος της δημοκρατίας. Και το προηγούμενο βράδυ γίνεται μια μεγάλη τελετή στο πολιτιστικό κέντρο το οποίο φέτος δεν υπάρχει θα γίνει κάπου αλλού. Και πάντα κάποιος είναι keynote speaker. Ο keynote speaker στις 20 Φεβρουαρίου λέγεται Αλέξανδρος Μωυσής. Θα 'ρθει απ' την Αμερική και θα μιλήσει.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Μπαρ Μιτσβά κάνανε;
Ραφαήλ Μωυσής: Μπαρ Μιτσβά έκανε ο Ηλίας. Ο Αλέξανδρος δεν έκανε Μπαρ Μιτσβά. Όχι γιατί δεν θέλαμε αλλά γιατί ήτανε η χρονιά που πέθανε ο παππούς του και ήτανε η οικογένεια όλη σε κατάσταση πένθους. Ο Ηλίας έκανε Μπαρ Μιτσβά.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Όχι τα παιδιά τους.
Ραφαήλ Μωυσής: Ο Ηλίας έκανε Μπαρ Μιτσβά με τον Αράρ. Μπερίθ και όλα αυτά. Επομένως βλέπετε ότι υπάρχει κάποιο εβραϊκό στοιχείο και μετά υπάρχει το εβραϊκό στοιχείο μετά αλλά δεν νομίζω- κοιτάξτε τώρα ο γιος, η περιτομή είναι κάτι την οποίαν στην Αμερική ο Φίλιππος είναι ο γιος του Αλέξανδρου είναι Φίλιππος Φίλιππος Ραφαήλ έκανε περιτομή διότι κάνουν όλα τα παιδιά όχι διότι λόγω εβραϊκής και ο Ραφαήλ εδώ για λόγους ιατρικούς επίσης.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Εσείς τώρα πλέον ως παντρεμένος οικογενειάρχης έχετε έρθει στην Ελλάδα ε παρακολουθείτε τα τεκτενόμενα της κοινότητας.
Ραφαήλ Μωυσής: Όχι κοιτάξτε εγώ στην ζωή μου στην Ελλάδα είχα καλές φιλικές σχέσεις πάντα και με το Λόβιγκερ και περισσότερο με το Μάκη τον Κωνσταντίνη κλπ, αλλά δραστηριότητα μόνο μια μικρή κάποια εποχή δημιουργήθηκε μια επιτροπή δημοσίων σχέσεων του ΚΙΣ στην οποίαν εγώ και μάλιστα τους σύστησα, το όνομα Μαγκλιβέρα σας λέει κάτι ο Διονύσης Μαγκλιβέρας ήταν αυτός που έφτιαξε τα χρονικά ο πρώτος δημιουργός των χρονικών ήταν συμαθητής μου απ' το κολλέγιο και τον σύστησα. Άλλη δραστηριότητα δεν είχα και ένας λόγος μεταξύ σοβαρού και αστείου ξέρεις στον εβραϊκό κύκλο είμαι πάντα ο γιος του Ασέρ Μωυσή έτσι.
Ραφαήλ Μωυσής: Και έτσι ε ασχολήθηκα σε πράγματα τα οποία δεν ήταν ειδικότητα του Ασέρ Μωυσή και ίσως έφτασα ας πούμε ξέρεις ε τον Μωυσή Ελισάφ ο οποίος εξελέγη δήμαρχος νομίζω σε υψηλότερο αξίωμα στο δημόσιο βίο της Ελλάδος διοικητής της ΔΕΗ δεν είχε φτάσει άλλος ομόθρησκος στο παρελθόν. Συνεπώς εμένα ήτανε αλλού και ε ήμουνα δραστήριος στο Κολλέγιο Αθηνών στο διοικητικό συμβούλιο στο Ιωβέ ήμουν και είμαι επίτιμος πρόεδρος μιας σχολής college in Athens δηλαδή είχα μια πολύ έντονη δραστηριότητα και σε θέματα έρευνας και σε θέματα παιδείας και σε θέματα επιχειρήσεων αλλά όχι στην εβραϊκή κοινότητα.
Ραφαήλ Μωυσής: Υπήρχε είχε κάποια κάποια εποχή που είχανε πρόβλημα στο ΚΙΣ δεν μπορούσε να επαναεκλεγεί ο Μάκης ο Κωνσταντίνης γιατί είχε συμπληρώσει ξέρω γω τι και δεν μπορούσε και ο Σαλτιέλ και εκείνος είχε συμπληρώσει χρόνια και ήρθε ο Σαλτιέλ σε εμένα και μου είπε να γίνω πρόεδρος του ΚΙΣ.
Ραφαήλ Μωυσής: Και εγώ η πρώτη μου απάντηση ήταν είχα θυμηθεί ότι κάποιος άλλος ένας Μήνος Λεβής ήταν της Τράπεζας Ελλάδος γενικός διευθυντής κάτι και σε κάποια τέτοια κατάσταση τον είχαν κάνει πρόεδρο του ΚΙΣ. Και θυμάμαι ότι ήταν παταγώδης η αποτυχία ενός ικανού ανθρώπου αλλά τον βάλανε ξαφνικά να γίνει πρόεδρος του ΚΙΣ και δεν είχε ιδέα.
Ραφαήλ Μωυσής: Και λέω δεν θέλω να γίνω δεύτερος Μήνας Λεβής. Και όχι μου λέει δεν έχουμε άλλον άνθρωπο. Εντάξει θα γίνω αλλά με μία προϋπόθεση, ότι θα έχω αντιπροέδρους τον Αλμπάλα και τον Κωνσταντίνη. Η οποία ήταν οι δύο διευθυντές δεν θελήσανε. Και έτσι δεν έγινα ποτέ ευτυχώς πρόεδρος του ΚΙΣ.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Ποιος έγινε τελικά;
Ραφαήλ Μωυσής: Ο Αλμπάλα. Ξαναβρήκανε τρόπο να ξαναγίνει ο Μάκης. Ήτανε η χρονιά που ήταν δύο χρόνια ο ένας δύο χρόνια ο άλλος.
Ραφαήλ Μωυσής: Εγώ γυρίζω στην Ελλάδα λόγω ΕΒΓΑ και περνάω κάποια χρόνια αυτό το χώρο στη βιομηχανία. Στη συνέχεια πουλιέται η ΕΒΓΑ από την οικογένεια της γυναίκας μου και περίπου συμπίπτει με την πρώτη ενεργειακή κρίση η πρώτη κρίση πετρελαίου που έγινε το εμπάργο. Και η τιμή του πετρελαίου από 2 δολάρια το βαρέλι πήγε στα 12, τετραπλάσια.
Ραφαήλ Μωυσής: Και τότε έχει επιστρέψει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Μιλάμε για τα αμέσως τα χρόνια της μεταπολίτευσης και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής πείθεται ότι είναι ανάγκη να δημιουργηθεί εθνικό συμβούλιο ενεργείας διότι μέχρι τότε ακόμα και η λέξη ενέργεια σαν έννοια όπως σήμερα την ξέρουμε. Η ενέργεια την ξέραμε είναι κάτι, φυσική ενέργεια και τα λοιπά.
Ραφαήλ Μωυσής: Επίσης υπήρχε πετρέλαιο και πετρελαϊκή πολιτική υπήρχε ηλεκτρισμός και πολιτική ηλεκτρισμού αλλά το ότι αυτά τα πράγματα και το πετρέλαιο και ο ηλεκτρισμός και ό,τι άλλο αποτελούν μία έννοια η οποία πρέπει να έχουν κάποια ενιαία στρατηγική. Πόσο ηλεκτρισμό έναντι πόσου πετρελαίου και από τι πρέπει να παράγεται ο ηλεκτρισμός όταν ήταν 2 δολάρια το βαρελί ήτανε ασύμφορη και τότε δημιουργείται και διεθνώς η έννοια της ενεργειακής στρατηγικής και στην Ελλάδα την εισάγει.
Ραφαήλ Μωυσής: Η επιλογή του πρώτου προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Ενέργειας που ονομάζεται Ηλίας Γυφτόπουλος καθηγητής του ΜΙΤ αγαπημένος μου φίλος αδελφικός μου φίλος. Υπουργός του Καραμανλή ήτανε μπατζανάκης μου ο Γιάννης Μπούτος και εγώ πείθω το Γιάννη Μπούτο να πείσει τον Καραμανλή να γίνει πρόεδρος του Συμβουλίου Ενεργείας ο Γυφτόπουλος ο οποίος και γίνεται και εμένα με παίρνει σαν εκτελεστικό γραμματέα του Εθνικού Συμβουλίου Ενεργείας.
Ραφαήλ Μωυσής: Και ξεκινάει συνεπώς να είμαι είναι ένας απ' τους πρώτους αν όχι ο πρώτος που μπορώ να αποκαλώ ειδικός στην ενέργεια στην Ελλάδα. Όλοι οι άλλοι ήρθανε στη συνέχεια. Γίνεται λοιπόν το Συμβούλιο Ενεργείας. Είναι ένα πετυχημένο εργαλείο το οποίο εκτιμά ο Καραμανλής. Και κάποια στιγμή ε αδειάζει μια θέση υποδιοικητή της ΕΤΒΑ και μου προτείνουν να αφήσω το συμβούλιο ενεργείας και να γίνω υποδιοικητής της ΕΤΒΑ.
Ραφαήλ Μωυσής: Και γίνομαι υποδιοικητής της ΕΤΒΑ η οποία ήταν η Εθνική Τράπεζα Βιομηχανικής Αναπτύξεως και έχω αρμοδιότητα και τα κακά δάνεια και τα καινούργια δάνεια και το προσωπικό και κάνω μια λέγεται επιτυχημένη καριέρα σαν υποδιοικητής της ΕΤΒΑ. Μπαίνω πλέον μέσα στο κύκλο των στελεχών ποτέ πολιτευόμενος αλλά πάντως αναγνωριζόμενος ότι ανήκω στο χώρο αυτό.
Ραφαήλ Μωυσής: Έχουν πρόβλημα με τη ΔΕΗ και μου προτείνεται να αναλάβω διοικητή στη ΔΕΗ. Και συνεπώς μετά από υποδιοικητής της ΕΤΒΑ το 1978 γίνομαι διοικητής της ΔΕΗ. Ο νεότερος που είχε γίνει ποτέ. Είμαι 45 χρονών έτσι. Μία περιπετειώδης περίοδος της ζωής μου εις στην οποίαν γεύομαι και τον αντισημιτισμό έτσι ενώ είμαι διοικητής της ΔΕΗ.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Από πού ουφ.
Ραφαήλ Μωυσής: Κοιτάξτε υπάρχουν σε πολλές περιπτώσεις. Καταρχήν, οι Άραβες ήτανε προμηθευτές του πετρελαίου και τους κακοφάνηκε ότι ένας Εβραίος έγινε διοικητής της ΔΕΗ. Και ο Καραμανλής όμως ήτανε επίμονος αυτό το πράγμα. Είχε αποφασίσει ότι θέλει το Μωυσή εκεί και δεν τολμούσε κανείς να πει στον Καραμανλή.
Ραφαήλ Μωυσής: Αλλά να σας πω ένα περιστατικό το οποίο είναι πολύ χαρακτηριστικό. Με επισκέφτηκε ένας βουλευτής Βόλου βουλευτής δηλαδή Μαγνησίας ΠΑΣΟΚ. Ακόμα είμαστε Νέα Δημοκρατία βέβαια έτσι. Και μου λέει είχε υπηρετήσει στη ΔΕΗ πριν της μέρας σας η αδελφή μου η Μαρία η οποία απελύθη. Προφανώς δεν θα ήταν μόνιμη υπάλληλος για να απολυθεί και πρέπει να την επαναπροσλάβετε.
Ραφαήλ Μωυσής: Λέω θα σας απαντήσω, ελάτε ξανά. Ρωτάω τις υπηρεσίες μου λέει αυτή είναι ό,τι χειρότερο. Είχε αναστατώσει τους πάντες. Ήτανε αμελής, με τίποτε κύριε διοικητά ας πούμε. Και έρχεται ξανά αυτός και του λέω δυστυχώς η αδελφή σας δεν γίνεται αποδεκτή στην επιχείρηση. Θα το μετανιώσετε μου λέει, όπως σας βλέπω.
Ραφαήλ Μωυσής: Καταθέτει επερώτηση στη Βουλή των Ελλήνων για θέματα ενεργειακά γενικώς περί ενεργειακής δήθεν πολιτικής εις τα οποία αναπτύσει την άποψη πώς ο μη Έλλην Ραφαήλ Μωυσής γίνεται διοικητής της ΔΕΗ. Είναι γνωστό ότι έχει πολεμήσει εις τον πόλεμο των έξι ημερών ως ταγματάρχης του εβραϊκού στρατού και πώς είναι δυνατόν αυτό τον άνθρωπο ο οποίος δεν έχει καμία πίστη εις την Ελλάδα καμία πίστη.
Ραφαήλ Μωυσής: Ο υπουργός ο Στέφανος Μάνος ο οποίος με υπερασπίζεται κατά κάποιο τρόπο. Αλλά περισσότερο τον ενδιαφέρει η ενεργειακή πολιτική. Προεδρεύων της βουλής είναι ο μετέπειτα σχεδόν πρόεδρος της δημοκρατίας και πρόεδρος της βουλής ο Αλευράς ο οποίος λέει είναι στα πρακτικά το ΠΑΣΟΚ δεν θα είχε αντίρρηση να χρησιμοποιηθεί ο αλλοεθνής Ραφαήλ Μωυσής ας πούμε ως διοικητής της Εθνικής Τράπεζας αλλά όχι ως διοικητής της ΔΕΗ όπου έχουμε συμφέροντα με τα αραβικά.
Ραφαήλ Μωυσής: Το ίδιο βράδυ με παίρνει τηλέφωνο δημοσιογράφος της Ελευθεροτυπίας και μου λέει "Κύριε διοικητά ε ήσταν πράγματι ταγματάρχης του εβραϊκού στρατού στον πόλεμο των 6 ημερών." Του λέω "Κύριε μου δεν ήμουνα ταγματάρχης και κατά σύμπτωση έχω ένα καταπληκτικό άλλοθι διότι θυμάμαι ότι ενώ γινότανε ο πόλεμος των έξι ημερών εγώ είχα υποβληθεί σε εγχείρηση κήλης και ενώ πονούσα άκουγα το ραδιόφωνο να μεταδίδει τις ειδήσεις απ' τον πόλεμο των 6 ημερών.
Ραφαήλ Μωυσής: Μου λέει σε ποια κλινική χειρουργηθήκατε ρε παιδάκι μου δεν θυμάμαι. Τώρα αυτά συνέβησαν. Ο πόλεμος το 67 και είμαστε τώρα στο 80-81 δεν θυμάμαι. Ήτανε λέω κάποια πάροδος λεωφόρο Αλεξάνδρας. Δεν θυμάμαι πώς λεγόταν ο γιατρός σας λέω θυμάμαι Ποθητός. Πού τον βρίσκουμε έχει πεθάνει. Πολύ βολικά δεν είναι όλα. Δεν θυμάστε την κλινική. Ο γιατρός σας έχει βολικά πεθάνει και εσείς θέλετε να πιστέψουμε ότι έχετε άλλοθι.
Ραφαήλ Μωυσής: Και δημοσιεύει η Ελευθεροτυπία την επομένη ότι επιβεβαιώθηκε ότι ο Ραφαήλ Μωυσής ο διοικητής της ΔΕΗ ήτανε ταγματάρχης προσέξτε μη σας πω να σηκωθείτε προσοχή τώρα ταγματάρχης του εβραϊκού στρατού. Κάποιος καλός χριστιανός διαβάζει ελευθεροτυπία και αυτός ο καλός χριστιανός ήτανε λογιστής της κλινικής την οποίαν εγώ δεν θυμόμουν.
Ραφαήλ Μωυσής: Και εμφανίζεται και παίρνει την ελευθεροτυπία και τη ΔΕΗ και πάνε και βρίσκουν στα υπόγεια της κλινικής όπου τηρούν τα αρχεία και επαληθεύεται ότι είχα πράγματι χειρουργηθεί και ήμουνα σε εκείνες μέρες. Την επομένη γράφει κάποιο κακότεχνο σχόλιο για μένα η Ελευθεροτυπία και ο οποίος επί την ευκαιρία δεν πολέμησε.
Ραφαήλ Μωυσής: Λοιπόν αυτά ήτανε και συνέβησαν και άλλα και γράφησαν και άλλα από επώνυμους ανθρώπους. Ε πέθανε η αδελφή μου ενώ ήμουνα διοικητής της ΔΕΗ από καρκίνο και θέλησα να πάω στην κηδεία και ερωτάται, ήταν υπεύθυνος τύπου για την κυβέρνηση τότε ο Θανάσης Τσαλδάρης και αληθεύει ότι ο διοικητής της ΔΕΗ θα ταξιδεύει για προσωπικούς σκοπούς στο Ισραήλ με το οποίο δεν έχουμε συνάψει δεν είχαμε συνάψει σχέση και ο Τσαλδάρης λέει θα το απαγορεύσουμε. Θα μου απαγορεύουν να πάω στην κηδεία της αδερφής μου έτσι.
Ραφαήλ Μωυσής: Και εγώ δεν ήξερα τι να κάνω. Υπήρχε ένας δημοσιογράφος μεγάλος Ανδρουλάκης. Δεν είχε σχέση με τον Ανδρουλάκη το σημερινό αλλά ήτανε δημοσιογράφος από τους πολύ έγκριτους τότε. Και τον φωνάζω στο γραφείο μου του λέω αυτό κι αυτό σημαίνει και με κοιτάει και μου λέει "Παιδί μου τώρα εγώ ήταν μεγάλος άνθρωπος δικαιούται να με πει παιδί μου αν δεν το κάνεις αυτό στη ζωή σου όλη θα έχεις τύψεις. Θα μπεις στο αεροπλάνο και θα πας στην κηδεία της αδερφής σου. Μην ακούσω άλλη κουβέντα." Και πήγα πράγματι στην κηδεία της αδερφής.
Ραφαήλ Μωυσής: Λοιπόν αυτά ήτανε τα υπήρχαν κι άλλα, αλλά υπήρχαν και τα καλά. Δηλαδή ο Γιώργος Ράλλης παρότι είχε φήμη από οικογένεια όχι φιλοεβραϊκή ήτανε άψογος μαζί μου. Έτσι δηλαδή κάποτε που πήγανε και είπανε πρέπει να τον διώξεις αυτό. Έγινε πρωθυπουργός ο Ράλλης μετά πρέπει να τον διώξεις αυτόν. Γιατί τι κακό έχει κάνει. Μα είναι εβραίος. Αλλά τίποτα δεν έχετε να του προσάψετε. Ήταν του Ράλλη η απάντηση.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Ποιοι είχαν πάει να το ζητήσουν αυτό.
Ραφαήλ Μωυσής: Βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας οι οποίοι έβλεπαν ότι τότε ήτανε το θέμα ήτανε η αύξηση των τιμών του ρεύματος. Τα φουσκωμένα τιμολόγια στα οποία εγώ ήμουνα ο ήρωας διότι ανέβαινε η τιμή του ρεύματος. Τότε απ' τις φωτογραφίες οι οποίες νομίζω είναι στο βιβλίο μου. Όχι στο βιβλίο μου το άλλο. Στο καρναβάλι του 81 υπήρχε άρμα Μωυσής εγώ "Ου αυξήσεις ηλεκτρικό ρεύμα" κλπ και το με παρακολουθούσα και το θυμάμαι.
Ραφαήλ Μωυσής: Ας πούμε είχαν έρθει να μου ζητήσουν αν θέλω κάποια βοήθεια γιατί έχει στη στην περίοδο των φουσκωμένων λογαριασμών είχε πάρει πολλή έκταση και ο αντισημιτισμός σε βάρος. Από τότε είχε συνδυαστεί ότι όλο αυτό που ο λαός πληρώνει ακριβό το ρεύμα διότι κάτι κάπως ο Μωυσής τα στέλνει αλλού τα λεφτά.
Στο τρίτο μέρος της συνέντευξης, ο Ραφαήλ Μωυσής αφηγείται την οικογενειακή του ζωή και την επαγγελματική του εξέλιξη. Περιγράφει τη γέννηση των δύο γιων του, Αλέξανδρου (1961) και Ηλία (1965), την επιστροφή στην Ελλάδα το 1962 για τη διεύθυνση της ΕΒΓΑ, και την εντυπωσιακή καριέρα του στον δημόσιο τομέα. Από το Εθνικό Συμβούλιο Ενεργείας, προήχθη σε υποδιοικητή της ΕΤΒΑ και στη συνέχεια, σε ηλικία μόλις 35 ετών, έγινε διοικητής της ΔΕΗ το 1978. Αναλυτικά παρουσιάζει τα φαινόμενα αντισημιτισμού που αντιμετώπισε κατά τη θητεία του, συμπεριλαμβανομένων των ψευδών κατηγοριών για συμμετοχή στον πόλεμο των έξι ημερών και των πιέσεων που δέχτηκε από πολιτικούς και μέσα ενημέρωσης. Η αφήγηση καταδεικνύει τις προκλήσεις που αντιμετώπιζε ένας Εβραίος στελέχος σε υψηλές θέσεις της ελληνικής δημόσιας διοίκησης τη δεκαετία του 1980.
Ραφαήλ Μωυσής
Απομαγνητοφώνηση
Ραφαήλ Μωυσής: Δεν έχει εβραϊκό ενδιαφέρον η συνέχεια της ιστορίας. Είναι περισσότερο ξέρετε ο Ασέρ Μωυσής ο οποίος παύει να είναι εκπρόσωπος του Ισραήλ μετά από κάποια χρόνια. Ε διότι ήρθε πλέον ο καιρός αναπτύχθηκε διπλωματικό σώμα στο ίδιο το Ισραήλ και ήτανε και απ' τα παράδοξα να είναι εκπρόσωπος του Ισραήλ στην Ελλάδα ένας έλληνας υπήκοος.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Και αυτό έπρεπε κάποτε. Όταν έγινε ανέλαβε διπλωματικός αντιπρόσωπος του Ισραήλ έπρεπε να κόψει κάποιους δεσμούς με την κοινότητα της Ελλάδας; Υπήρχε κάποια τριβή με αυτό το πράγμα;
Ραφαήλ Μωυσής: Δεν υπήρχε τέτοιο θέμα όχι. Και στις τελετές έχουμε τις ωραίες φωτογραφίες που όταν κατατεθεί στεφάνι με την ευκαιρία της ιδρύσεως ο Ζαχαρίας Βιτάλ που ήταν ο πρόεδρος της κοινότητος είναι παρόν στη φωτογραφία εγώ πρόσκοπος.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Ξέρουμε ότι έγινε η επίσκεψη του Μπεν Γκουριόν στην Ελλάδα. Βεβαίως τον. Εσείς δεν ήσασταν εδώ για.
Ραφαήλ Μωυσής: Εγώ είμαι στην Αγγλία ήδη.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Στην Αγγλία, σε αυτή τη στιγμή ο πατέρας σας μπορούσε και μιλούσε εβραϊκά;
Ραφαήλ Μωυσής: Βεβαίως. Μιλούσε την εβραϊκή την έμαθε κατά τη διάρκεια της κατοχής και στη συνέχεια ενδεχομένως πρέπει να διάβαζε την προσευχή, τα γράμματα τα ήξερε από πριν, αλλά την επικοινωνία και την επαφή την ανέπτυξε στη συνέχεια. Βέβαια ταξίδευε αρκετά. Είχε αγοράσει και ένα διαμέρισμα στο Τελ Αβίβ, ενώ ήτανε δηλαδή αυτό νομίζω κατά κάποιο τρόπο δεν ήταν απλώς γιατί ήτανε το μέλλον να πάμε, αλλά επίσης ήτανε προϋπόθεση για να είναι διπλωματικός αντιπρόσωπος, να έχει έδρα.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Πήρε ποτέ την υπηκοότητα την ισραηλινή;
Ραφαήλ Μωυσής: Ναι, την ισραηλινή. Κοιτάξτε δεν ξέρω αν πήρε υπηκοότητα, αλλά είχε διπλωματικό διαβατήριο. Συνεπώς, πρέπει να πούμε ότι είχε υπηκοότητα; Δεν ξέρω.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Τώρα όσο εσείς σπουδάζατε αλλά ακόμα και την εποχή που είχατε παντρευτεί και όταν γυρίσατε ο πατέρας σας είχε καταθέσει σε διάφορες δίκες;
Ραφαήλ Μωυσής: Κοιτάξτε το, αν μιλάμε για τις δίκες, εβραϊκού περιεχομένου είναι δύο δίκες. Η μία μάλλον δεν είναι μία είναι η σειρά των δικών των δοσιλόγων. Στην οποία υποχρεωτικά έπρεπε να παρίσταμε. Απ' το πρωί ως το βράδυ. Επειδή ήσασταν και επειδή ήθελε να μου αποτυπωθεί στην μνήμη μου όλο αυτό το ιστορικό. Και ήμουν εκεί παρόν και στην πρώτη γραμμή συνήθως και να βλέπω ξέρετε ήτανε συγκλονιστικές αυτές γιατί ερχόταν μάρτυρες μάρτυρες κατηγορίας άνθρωποι που είχανε χάσει τη μάνα τους τα αδέρφια τους τα παιδιά τους κτλ.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Μπορείτε να μας πείτε λίγο αυτές.
Ραφαήλ Μωυσής: Ήταν τρομερές αυτές οι σκηνές. Δηλαδή ήταν σπάνιο το να είναι ένας μάρτυρας ο οποίος να μην είναι ήρεμος στην κατάθεσή του. Κλαίγανε, φωνάζανε, θέλανε να κινηθούνε να ορμήσουνε στους κατηγορούμενους. Και θυμάμαι, μ' είχε κάνει εντύπωση κάποιος μάρτυρας, του οποίου δεν θυμάμαι το όνομά του, ο οποίος κατέθεσε με ήρεμη φωνή όπως τώρα σας μιλάω. και ο πρόεδρος να λέει "Σας ευχαριστώ κύριε μάρτυς. Παρακαλώ κύριε μάρτυ συνεχίστε κύριε μάρτυ να είστε ήρεμος". Διότι κανένας άλλος δεν μπορούσε να συγκρατηθεί και ο πατέρας μου ήτανε πάντα στο κουτί του δημοσίου κατηγόρου σε όλες αυτές τις δίκες με εξαίρεση την δίκη αυτών που μας είχαν εμάς εκβιάσει στην οποίαν είχε συνδυασμό και δημόσιος κατηγορός και κύριος μάρτυρας κατηγορίας.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Μετά τον πόλεμο αυτό;
Ραφαήλ Μωυσής: Αυτά μετά τον πόλεμο. Ναι.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Και οι δίκες με τον δικό σας.
Ραφαήλ Μωυσής: Λοιπόν όλες αυτές οι δίκες στην οποία είμαι υποχρεωτικά παρόν. Απ' τις σκηνές που μου είχαν εντυπωσιάσει ήτανε κάποια στιγμή ένας από τους κατηγορούμενους γύρισε στον πατέρα μου και είπε "Ποιος είστε εσείς που μας κατηγορείτε που τα βάλατε στα πόδια για να σώσετε το τομάρι σας;" Απ' τη Θεσσαλονίκη. Και η μητέρα μου να σηκωθεί να πάει να τον αρπάξει και γίνεται μια σκηνή. Και ξέρεις τώρα πράγματα τα οποία μου δημιούργησαν τρομερή εντύπωση ότι αυτός που αποκάλεσε ποιος για να σώσει το τομάρι σας εσείς φύγατε.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Αυτός ήταν θεσσαλονικιός;
Ραφαήλ Μωυσής: Ναι. Κατηγορούμενος. Ίσως ήταν ο Ρεκανάτι.
Ραφαήλ Μωυσής: Και μετά η δίκη Μέρθεν βέβαια. Αλλά τη δίκη Μέρθεν εγώ την ξέρω εξ αποστάσεως. Είμαι ήδη φοιτητής μακριά. Αλλά μου έστελε όλες τις εφημερίδες που δημοσιεύανε τα της δίκης, τις έχω όλες. Και από κει έφτιαξα και αυτό που κατασκεύασα στο κληροδότημα από τα αποκόμματα των εφημερίδων. Στη δίκη του Άιχμαν δεν πήγε αλλά είχε στείλει κατάθεση.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Τι τον κινητοποίησε να γράψει το άρθρο για την ελληνικότητα της Μακεδονίας το 1964;
Ραφαήλ Μωυσής: Είπαμε ότι ο πατέρας συνδύαζε τη μεγάλη έντονη ελληνικότητα και την έντονη εβραϊκότητα τον έντονο εβραϊσμό. Ε το θέμα το μακεδονικό εκείνη την εποχή που έγραψε το άρθρο, είχε έρθει έντονα στην επιφάνεια. Είχαν δημιουργηθεί διάφορες κινήσεις από το θέμα της μη ελληνικότητας της Μακεδονίας το μακεδονικό ζήτημα και αυτό το εκίνησε να αναζητήσει πηγές στη Βίβλο. Ήτανε μια ομιλία η οποία είχε κάνει πολλύ εντύπωση την έκανε στην εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών στη Θεσσαλονίκη για πρώτη φορά και μετά τη δημοσίευσε και έχει δημοσιευθεί σε διάφορα έντυπα.
Ραφαήλ Μωυσής: Ήταν ο μακαρίτης ο Νίκος ο Μάρτης υπουργός σε διάφορες κυβερνήσεις μεταπολεμικά ο οποίος το εκτιμούσε ιδιαίτερα αυτό το άρθρο και το ανέφερε σε κάθε ευκαιρία. Η ελληνικότητα της Μακεδονίας συνέχισε να γράφει βιβλία.
Ραφαήλ Μωυσής: Κοιτάξτε τώρα το τι έγραφε ήταν η γνώση της εβραϊκής και ικανότητα να χειρίζεται την ελληνική γλώσσα. Είχε αρχίσει να γράφει ήδη από πολύ νέος. Το πρώτο του ήτανε το "15 ημέρες ανά την εβραϊκήν Παλαιστίνην" εις την οποίαν έχει πολύ ωραίες περιγραφές της καταστάσεως την οποίαν είχε βρει εκεί στην οποίαν μιλάει βέβαια για τους Εβραίους και τους Άραβες. Ο όρος Παλαιστίνιος δεν υπάρχει.
Ραφαήλ Μωυσής: Εγώ μετά την απελευθέρωση αφού ήδη είμαι πίσω στο κολλέγιο είμαι αθλητής και φίλαθλος και πηγαίνω και παρακολουθώ αγώνες στίβου στο Παναθηναϊκό στο Καλλιμάρμαρο έτσι και οργανώνονται οι πρώτοι μεταπολεμικοί μεσογειακοί αγώνες εις την οποίαν μετέχουν τρεις χώρες: Η Ελλάς, η Τουρκία και η Παλαιστίνη. Όταν λέμε Παλαιστίνη είναι η Παλαιστίνη με το Μαγκέν Νταβίτ. Αυτή ήτανε η ονομαζόμενη Παλαιστίνη.
Ραφαήλ Μωυσής: Και είμαι στο στάδιο και το πρώτο αγώνισμα είναι τα 100 μέτρα. Δεν υπήρχαν προκριματικοί κατευθείαν ο τελικός. Και βγαίνει πρώτος ο Παλαιστίνιος Γκαμπάι και πίσω μου κάποια κυρία που είχε προφανώς έτσι τη θυμάμαι να λέει "Γκαμπάι Ρισσόν, Γκαμπάι Ρισσόν. Ρισσόν είναι πρώτος." Λοιπόν όταν μιλάγαμε για Παλαιστίνη εννοούσαμε τους Εβραίους και τους Άραβες.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Ε προφανώς κάνατε παιδιά. Μπορείτε να μας πείτε πόσα παιδιά πώς τα λέγανε.
Ραφαήλ Μωυσής: Τα παιδιά μου δύο αγόρια απέκτησα. Ο πρώτος γεννήθηκε στην Αμερική και είναι ο Αλέξανδρος. Ο Αλέξανδρος ονομάστηκε Αλέξανδρος επειδή το όνομα του Ασέρ Μωυσή στην κατοχή ήταν Αλέξανδρος. Και κατά αυτόν τον τρόπο και το όνομα Αλέξανδρος ως γνωστόν είναι και εβραϊκό όνομα. Έτος γέννησης 1961.
Ραφαήλ Μωυσής: Ο δεύτερος είναι ο Ηλίας ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα. Η επιλογή του ονόματος Ηλίας ήτανε του Ασέρ Μωυσή σαν ένα όνομα το οποίο είναι και εβραϊκό και ελληνικό και γεννήθηκε το 1965 ο Ηλίας ζει στην Αθήνα στο Ψυχικό. Ο Αλέξανδρος ζει στην Καλιφόρνια είναι αυτός ο οποίος είχε γράψει τα βιβλία κλπ, ο οποίος στις 20 Φεβρουαρίου τα Γιάννινα απελευθερώθηκαν 21 Φεβρουαρίου του 13 και έχουμε και ιστορικές φωτογραφίες απ' την απελευθέρωση όπου ο Εσάτ Πασάς παραδίδει το ξύφος στον Κωνσταντίνο. Είναι φωτογραφία απ' αυτές.
Ραφαήλ Μωυσής: Κάθε χρόνο γίνεται τελετή στα Γιάννινα και κάθε χρόνο παρίσταται πρόεδρος της δημοκρατίας. Και το προηγούμενο βράδυ γίνεται μια μεγάλη τελετή στο πολιτιστικό κέντρο το οποίο φέτος δεν υπάρχει θα γίνει κάπου αλλού. Και πάντα κάποιος είναι keynote speaker. Ο keynote speaker στις 20 Φεβρουαρίου λέγεται Αλέξανδρος Μωυσής. Θα 'ρθει απ' την Αμερική και θα μιλήσει.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Μπαρ Μιτσβά κάνανε;
Ραφαήλ Μωυσής: Μπαρ Μιτσβά έκανε ο Ηλίας. Ο Αλέξανδρος δεν έκανε Μπαρ Μιτσβά. Όχι γιατί δεν θέλαμε αλλά γιατί ήτανε η χρονιά που πέθανε ο παππούς του και ήτανε η οικογένεια όλη σε κατάσταση πένθους. Ο Ηλίας έκανε Μπαρ Μιτσβά.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Όχι τα παιδιά τους.
Ραφαήλ Μωυσής: Ο Ηλίας έκανε Μπαρ Μιτσβά με τον Αράρ. Μπερίθ και όλα αυτά. Επομένως βλέπετε ότι υπάρχει κάποιο εβραϊκό στοιχείο και μετά υπάρχει το εβραϊκό στοιχείο μετά αλλά δεν νομίζω- κοιτάξτε τώρα ο γιος, η περιτομή είναι κάτι την οποίαν στην Αμερική ο Φίλιππος είναι ο γιος του Αλέξανδρου είναι Φίλιππος Φίλιππος Ραφαήλ έκανε περιτομή διότι κάνουν όλα τα παιδιά όχι διότι λόγω εβραϊκής και ο Ραφαήλ εδώ για λόγους ιατρικούς επίσης.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Εσείς τώρα πλέον ως παντρεμένος οικογενειάρχης έχετε έρθει στην Ελλάδα ε παρακολουθείτε τα τεκτενόμενα της κοινότητας.
Ραφαήλ Μωυσής: Όχι κοιτάξτε εγώ στην ζωή μου στην Ελλάδα είχα καλές φιλικές σχέσεις πάντα και με το Λόβιγκερ και περισσότερο με το Μάκη τον Κωνσταντίνη κλπ, αλλά δραστηριότητα μόνο μια μικρή κάποια εποχή δημιουργήθηκε μια επιτροπή δημοσίων σχέσεων του ΚΙΣ στην οποίαν εγώ και μάλιστα τους σύστησα, το όνομα Μαγκλιβέρα σας λέει κάτι ο Διονύσης Μαγκλιβέρας ήταν αυτός που έφτιαξε τα χρονικά ο πρώτος δημιουργός των χρονικών ήταν συμαθητής μου απ' το κολλέγιο και τον σύστησα. Άλλη δραστηριότητα δεν είχα και ένας λόγος μεταξύ σοβαρού και αστείου ξέρεις στον εβραϊκό κύκλο είμαι πάντα ο γιος του Ασέρ Μωυσή έτσι.
Ραφαήλ Μωυσής: Και έτσι ε ασχολήθηκα σε πράγματα τα οποία δεν ήταν ειδικότητα του Ασέρ Μωυσή και ίσως έφτασα ας πούμε ξέρεις ε τον Μωυσή Ελισάφ ο οποίος εξελέγη δήμαρχος νομίζω σε υψηλότερο αξίωμα στο δημόσιο βίο της Ελλάδος διοικητής της ΔΕΗ δεν είχε φτάσει άλλος ομόθρησκος στο παρελθόν. Συνεπώς εμένα ήτανε αλλού και ε ήμουνα δραστήριος στο Κολλέγιο Αθηνών στο διοικητικό συμβούλιο στο Ιωβέ ήμουν και είμαι επίτιμος πρόεδρος μιας σχολής college in Athens δηλαδή είχα μια πολύ έντονη δραστηριότητα και σε θέματα έρευνας και σε θέματα παιδείας και σε θέματα επιχειρήσεων αλλά όχι στην εβραϊκή κοινότητα.
Ραφαήλ Μωυσής: Υπήρχε είχε κάποια κάποια εποχή που είχανε πρόβλημα στο ΚΙΣ δεν μπορούσε να επαναεκλεγεί ο Μάκης ο Κωνσταντίνης γιατί είχε συμπληρώσει ξέρω γω τι και δεν μπορούσε και ο Σαλτιέλ και εκείνος είχε συμπληρώσει χρόνια και ήρθε ο Σαλτιέλ σε εμένα και μου είπε να γίνω πρόεδρος του ΚΙΣ.
Ραφαήλ Μωυσής: Και εγώ η πρώτη μου απάντηση ήταν είχα θυμηθεί ότι κάποιος άλλος ένας Μήνος Λεβής ήταν της Τράπεζας Ελλάδος γενικός διευθυντής κάτι και σε κάποια τέτοια κατάσταση τον είχαν κάνει πρόεδρο του ΚΙΣ. Και θυμάμαι ότι ήταν παταγώδης η αποτυχία ενός ικανού ανθρώπου αλλά τον βάλανε ξαφνικά να γίνει πρόεδρος του ΚΙΣ και δεν είχε ιδέα.
Ραφαήλ Μωυσής: Και λέω δεν θέλω να γίνω δεύτερος Μήνας Λεβής. Και όχι μου λέει δεν έχουμε άλλον άνθρωπο. Εντάξει θα γίνω αλλά με μία προϋπόθεση, ότι θα έχω αντιπροέδρους τον Αλμπάλα και τον Κωνσταντίνη. Η οποία ήταν οι δύο διευθυντές δεν θελήσανε. Και έτσι δεν έγινα ποτέ ευτυχώς πρόεδρος του ΚΙΣ.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Ποιος έγινε τελικά;
Ραφαήλ Μωυσής: Ο Αλμπάλα. Ξαναβρήκανε τρόπο να ξαναγίνει ο Μάκης. Ήτανε η χρονιά που ήταν δύο χρόνια ο ένας δύο χρόνια ο άλλος.
Ραφαήλ Μωυσής: Εγώ γυρίζω στην Ελλάδα λόγω ΕΒΓΑ και περνάω κάποια χρόνια αυτό το χώρο στη βιομηχανία. Στη συνέχεια πουλιέται η ΕΒΓΑ από την οικογένεια της γυναίκας μου και περίπου συμπίπτει με την πρώτη ενεργειακή κρίση η πρώτη κρίση πετρελαίου που έγινε το εμπάργο. Και η τιμή του πετρελαίου από 2 δολάρια το βαρέλι πήγε στα 12, τετραπλάσια.
Ραφαήλ Μωυσής: Και τότε έχει επιστρέψει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Μιλάμε για τα αμέσως τα χρόνια της μεταπολίτευσης και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής πείθεται ότι είναι ανάγκη να δημιουργηθεί εθνικό συμβούλιο ενεργείας διότι μέχρι τότε ακόμα και η λέξη ενέργεια σαν έννοια όπως σήμερα την ξέρουμε. Η ενέργεια την ξέραμε είναι κάτι, φυσική ενέργεια και τα λοιπά.
Ραφαήλ Μωυσής: Επίσης υπήρχε πετρέλαιο και πετρελαϊκή πολιτική υπήρχε ηλεκτρισμός και πολιτική ηλεκτρισμού αλλά το ότι αυτά τα πράγματα και το πετρέλαιο και ο ηλεκτρισμός και ό,τι άλλο αποτελούν μία έννοια η οποία πρέπει να έχουν κάποια ενιαία στρατηγική. Πόσο ηλεκτρισμό έναντι πόσου πετρελαίου και από τι πρέπει να παράγεται ο ηλεκτρισμός όταν ήταν 2 δολάρια το βαρελί ήτανε ασύμφορη και τότε δημιουργείται και διεθνώς η έννοια της ενεργειακής στρατηγικής και στην Ελλάδα την εισάγει.
Ραφαήλ Μωυσής: Η επιλογή του πρώτου προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Ενέργειας που ονομάζεται Ηλίας Γυφτόπουλος καθηγητής του ΜΙΤ αγαπημένος μου φίλος αδελφικός μου φίλος. Υπουργός του Καραμανλή ήτανε μπατζανάκης μου ο Γιάννης Μπούτος και εγώ πείθω το Γιάννη Μπούτο να πείσει τον Καραμανλή να γίνει πρόεδρος του Συμβουλίου Ενεργείας ο Γυφτόπουλος ο οποίος και γίνεται και εμένα με παίρνει σαν εκτελεστικό γραμματέα του Εθνικού Συμβουλίου Ενεργείας.
Ραφαήλ Μωυσής: Και ξεκινάει συνεπώς να είμαι είναι ένας απ' τους πρώτους αν όχι ο πρώτος που μπορώ να αποκαλώ ειδικός στην ενέργεια στην Ελλάδα. Όλοι οι άλλοι ήρθανε στη συνέχεια. Γίνεται λοιπόν το Συμβούλιο Ενεργείας. Είναι ένα πετυχημένο εργαλείο το οποίο εκτιμά ο Καραμανλής. Και κάποια στιγμή ε αδειάζει μια θέση υποδιοικητή της ΕΤΒΑ και μου προτείνουν να αφήσω το συμβούλιο ενεργείας και να γίνω υποδιοικητής της ΕΤΒΑ.
Ραφαήλ Μωυσής: Και γίνομαι υποδιοικητής της ΕΤΒΑ η οποία ήταν η Εθνική Τράπεζα Βιομηχανικής Αναπτύξεως και έχω αρμοδιότητα και τα κακά δάνεια και τα καινούργια δάνεια και το προσωπικό και κάνω μια λέγεται επιτυχημένη καριέρα σαν υποδιοικητής της ΕΤΒΑ. Μπαίνω πλέον μέσα στο κύκλο των στελεχών ποτέ πολιτευόμενος αλλά πάντως αναγνωριζόμενος ότι ανήκω στο χώρο αυτό.
Ραφαήλ Μωυσής: Έχουν πρόβλημα με τη ΔΕΗ και μου προτείνεται να αναλάβω διοικητή στη ΔΕΗ. Και συνεπώς μετά από υποδιοικητής της ΕΤΒΑ το 1978 γίνομαι διοικητής της ΔΕΗ. Ο νεότερος που είχε γίνει ποτέ. Είμαι 45 χρονών έτσι. Μία περιπετειώδης περίοδος της ζωής μου εις στην οποίαν γεύομαι και τον αντισημιτισμό έτσι ενώ είμαι διοικητής της ΔΕΗ.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Από πού ουφ.
Ραφαήλ Μωυσής: Κοιτάξτε υπάρχουν σε πολλές περιπτώσεις. Καταρχήν, οι Άραβες ήτανε προμηθευτές του πετρελαίου και τους κακοφάνηκε ότι ένας Εβραίος έγινε διοικητής της ΔΕΗ. Και ο Καραμανλής όμως ήτανε επίμονος αυτό το πράγμα. Είχε αποφασίσει ότι θέλει το Μωυσή εκεί και δεν τολμούσε κανείς να πει στον Καραμανλή.
Ραφαήλ Μωυσής: Αλλά να σας πω ένα περιστατικό το οποίο είναι πολύ χαρακτηριστικό. Με επισκέφτηκε ένας βουλευτής Βόλου βουλευτής δηλαδή Μαγνησίας ΠΑΣΟΚ. Ακόμα είμαστε Νέα Δημοκρατία βέβαια έτσι. Και μου λέει είχε υπηρετήσει στη ΔΕΗ πριν της μέρας σας η αδελφή μου η Μαρία η οποία απελύθη. Προφανώς δεν θα ήταν μόνιμη υπάλληλος για να απολυθεί και πρέπει να την επαναπροσλάβετε.
Ραφαήλ Μωυσής: Λέω θα σας απαντήσω, ελάτε ξανά. Ρωτάω τις υπηρεσίες μου λέει αυτή είναι ό,τι χειρότερο. Είχε αναστατώσει τους πάντες. Ήτανε αμελής, με τίποτε κύριε διοικητά ας πούμε. Και έρχεται ξανά αυτός και του λέω δυστυχώς η αδελφή σας δεν γίνεται αποδεκτή στην επιχείρηση. Θα το μετανιώσετε μου λέει, όπως σας βλέπω.
Ραφαήλ Μωυσής: Καταθέτει επερώτηση στη Βουλή των Ελλήνων για θέματα ενεργειακά γενικώς περί ενεργειακής δήθεν πολιτικής εις τα οποία αναπτύσει την άποψη πώς ο μη Έλλην Ραφαήλ Μωυσής γίνεται διοικητής της ΔΕΗ. Είναι γνωστό ότι έχει πολεμήσει εις τον πόλεμο των έξι ημερών ως ταγματάρχης του εβραϊκού στρατού και πώς είναι δυνατόν αυτό τον άνθρωπο ο οποίος δεν έχει καμία πίστη εις την Ελλάδα καμία πίστη.
Ραφαήλ Μωυσής: Ο υπουργός ο Στέφανος Μάνος ο οποίος με υπερασπίζεται κατά κάποιο τρόπο. Αλλά περισσότερο τον ενδιαφέρει η ενεργειακή πολιτική. Προεδρεύων της βουλής είναι ο μετέπειτα σχεδόν πρόεδρος της δημοκρατίας και πρόεδρος της βουλής ο Αλευράς ο οποίος λέει είναι στα πρακτικά το ΠΑΣΟΚ δεν θα είχε αντίρρηση να χρησιμοποιηθεί ο αλλοεθνής Ραφαήλ Μωυσής ας πούμε ως διοικητής της Εθνικής Τράπεζας αλλά όχι ως διοικητής της ΔΕΗ όπου έχουμε συμφέροντα με τα αραβικά.
Ραφαήλ Μωυσής: Το ίδιο βράδυ με παίρνει τηλέφωνο δημοσιογράφος της Ελευθεροτυπίας και μου λέει "Κύριε διοικητά ε ήσταν πράγματι ταγματάρχης του εβραϊκού στρατού στον πόλεμο των 6 ημερών." Του λέω "Κύριε μου δεν ήμουνα ταγματάρχης και κατά σύμπτωση έχω ένα καταπληκτικό άλλοθι διότι θυμάμαι ότι ενώ γινότανε ο πόλεμος των έξι ημερών εγώ είχα υποβληθεί σε εγχείρηση κήλης και ενώ πονούσα άκουγα το ραδιόφωνο να μεταδίδει τις ειδήσεις απ' τον πόλεμο των 6 ημερών.
Ραφαήλ Μωυσής: Μου λέει σε ποια κλινική χειρουργηθήκατε ρε παιδάκι μου δεν θυμάμαι. Τώρα αυτά συνέβησαν. Ο πόλεμος το 67 και είμαστε τώρα στο 80-81 δεν θυμάμαι. Ήτανε λέω κάποια πάροδος λεωφόρο Αλεξάνδρας. Δεν θυμάμαι πώς λεγόταν ο γιατρός σας λέω θυμάμαι Ποθητός. Πού τον βρίσκουμε έχει πεθάνει. Πολύ βολικά δεν είναι όλα. Δεν θυμάστε την κλινική. Ο γιατρός σας έχει βολικά πεθάνει και εσείς θέλετε να πιστέψουμε ότι έχετε άλλοθι.
Ραφαήλ Μωυσής: Και δημοσιεύει η Ελευθεροτυπία την επομένη ότι επιβεβαιώθηκε ότι ο Ραφαήλ Μωυσής ο διοικητής της ΔΕΗ ήτανε ταγματάρχης προσέξτε μη σας πω να σηκωθείτε προσοχή τώρα ταγματάρχης του εβραϊκού στρατού. Κάποιος καλός χριστιανός διαβάζει ελευθεροτυπία και αυτός ο καλός χριστιανός ήτανε λογιστής της κλινικής την οποίαν εγώ δεν θυμόμουν.
Ραφαήλ Μωυσής: Και εμφανίζεται και παίρνει την ελευθεροτυπία και τη ΔΕΗ και πάνε και βρίσκουν στα υπόγεια της κλινικής όπου τηρούν τα αρχεία και επαληθεύεται ότι είχα πράγματι χειρουργηθεί και ήμουνα σε εκείνες μέρες. Την επομένη γράφει κάποιο κακότεχνο σχόλιο για μένα η Ελευθεροτυπία και ο οποίος επί την ευκαιρία δεν πολέμησε.
Ραφαήλ Μωυσής: Λοιπόν αυτά ήτανε και συνέβησαν και άλλα και γράφησαν και άλλα από επώνυμους ανθρώπους. Ε πέθανε η αδελφή μου ενώ ήμουνα διοικητής της ΔΕΗ από καρκίνο και θέλησα να πάω στην κηδεία και ερωτάται, ήταν υπεύθυνος τύπου για την κυβέρνηση τότε ο Θανάσης Τσαλδάρης και αληθεύει ότι ο διοικητής της ΔΕΗ θα ταξιδεύει για προσωπικούς σκοπούς στο Ισραήλ με το οποίο δεν έχουμε συνάψει δεν είχαμε συνάψει σχέση και ο Τσαλδάρης λέει θα το απαγορεύσουμε. Θα μου απαγορεύουν να πάω στην κηδεία της αδερφής μου έτσι.
Ραφαήλ Μωυσής: Και εγώ δεν ήξερα τι να κάνω. Υπήρχε ένας δημοσιογράφος μεγάλος Ανδρουλάκης. Δεν είχε σχέση με τον Ανδρουλάκη το σημερινό αλλά ήτανε δημοσιογράφος από τους πολύ έγκριτους τότε. Και τον φωνάζω στο γραφείο μου του λέω αυτό κι αυτό σημαίνει και με κοιτάει και μου λέει "Παιδί μου τώρα εγώ ήταν μεγάλος άνθρωπος δικαιούται να με πει παιδί μου αν δεν το κάνεις αυτό στη ζωή σου όλη θα έχεις τύψεις. Θα μπεις στο αεροπλάνο και θα πας στην κηδεία της αδερφής σου. Μην ακούσω άλλη κουβέντα." Και πήγα πράγματι στην κηδεία της αδερφής.
Ραφαήλ Μωυσής: Λοιπόν αυτά ήτανε τα υπήρχαν κι άλλα, αλλά υπήρχαν και τα καλά. Δηλαδή ο Γιώργος Ράλλης παρότι είχε φήμη από οικογένεια όχι φιλοεβραϊκή ήτανε άψογος μαζί μου. Έτσι δηλαδή κάποτε που πήγανε και είπανε πρέπει να τον διώξεις αυτό. Έγινε πρωθυπουργός ο Ράλλης μετά πρέπει να τον διώξεις αυτόν. Γιατί τι κακό έχει κάνει. Μα είναι εβραίος. Αλλά τίποτα δεν έχετε να του προσάψετε. Ήταν του Ράλλη η απάντηση.
Μιχάλης Δασκαλάκης Γιώντης: Ποιοι είχαν πάει να το ζητήσουν αυτό.
Ραφαήλ Μωυσής: Βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας οι οποίοι έβλεπαν ότι τότε ήτανε το θέμα ήτανε η αύξηση των τιμών του ρεύματος. Τα φουσκωμένα τιμολόγια στα οποία εγώ ήμουνα ο ήρωας διότι ανέβαινε η τιμή του ρεύματος. Τότε απ' τις φωτογραφίες οι οποίες νομίζω είναι στο βιβλίο μου. Όχι στο βιβλίο μου το άλλο. Στο καρναβάλι του 81 υπήρχε άρμα Μωυσής εγώ "Ου αυξήσεις ηλεκτρικό ρεύμα" κλπ και το με παρακολουθούσα και το θυμάμαι.
Ραφαήλ Μωυσής: Ας πούμε είχαν έρθει να μου ζητήσουν αν θέλω κάποια βοήθεια γιατί έχει στη στην περίοδο των φουσκωμένων λογαριασμών είχε πάρει πολλή έκταση και ο αντισημιτισμός σε βάρος. Από τότε είχε συνδυαστεί ότι όλο αυτό που ο λαός πληρώνει ακριβό το ρεύμα διότι κάτι κάπως ο Μωυσής τα στέλνει αλλού τα λεφτά.