Απομαγνητοφώνηση
Ρίτα: Αυτή είναι η οικογένειά μου, η πατρική μου οικογένεια. Ο πατέρας μου, η μητέρα μου, η αδερφή μου και εγώ.
Ρίτα: Μαθήτρια με το κολάρο το άσπρο.
Ρίτα: Αυτή είναι που σας είπα η πιο ιστορική φωτογραφία. Είναι στη θέση Καράλακα όπου είχε γίνει μια μάχη και είχαν σκοτωθεί και δικά μας παιδιά. Ήταν τέσσερα στη μάχη αυτή και είμαστε κάποιες οικογένειες εδώ που περάσαμε από εκεί για να πάμε ακόμη πιο ψηλά. Να μην μας βρουν.
Μιχάλης: Και που είστε εδώ στη φωτογραφία;
Ρίτα: Εγώ είμαι αυτή.
Μιχάλης: Και ποιον άλλο αναγνωρίζετε εδώ;
Ρίτα: Και αυτή είναι η αδερφή μου, ο πατέρας μου με την καμπαρντίνα, ωραίος. Και... Δεν αναγνωρίζω άλλους.
Ρίτα: Τώρα εδώ είναι τα χρόνια που ήμουν μικρή. Εδώ είμαι με δύο ξαδέρφες μου, με την αδερφή μου και εδώ με την αδερφή μου.
Μιχάλης: Εδώ γιατί είστε ντυμένες έτσι;
Ρίτα: Γιατί στα καρναβάλια τότε ή τσολιάδες ντυνόμασταν ή Καραγκούνες. Δεν είχαμε ρούχα σπουδαία.
Μιχάλης: Ήταν για τις απόκριες ή για το Πουρίμ;
Ρίτα: Για τις απόκριες.
Ρίτα: Είναι αυτή, όλα του Πουρίμ.
Μιχάλης: Εδώ είναι η εποχή που ζούσατε σε εκείνο το υπόγειο που μας είπατε;
Ρίτα: Όχι. Που δεν σας θέλουνε. Από εκεί είναι... Όχι, δεν είναι. Κάτσε πόσο χρονών είμαι... Ναι, ναι. Είναι μέχρι το '48. Από το '45 στο '48. Ναι, ήμουν εκεί.
Ρίτα: Ναι, αυτός είναι ένας ξαδερφός μου ο οποίος ήταν στο Ισραήλ, πέθανε. Αυτός ο ίδιος.
Ρίτα: Και εδώ είναι κάποιες οικογένειες. Πώς σας είπαμε το Σουκότ, το Σαββάτο που βγήκαμε έξω. Στην εξοχή τρώγαμε εκεί και τέτοια. Οι μαμάδες είναι μόνο. Οι μπαμπάδες δουλεύουν.
Ρίτα: Εδώ είμαι εγώ. Οι μπαμπάδες δουλεύαν και εμείς τρώγαμε.
Ρίτα: Εδώ πάλι είμαι με τη μητέρα μου. Σε ένα φωτογραφείο τότε βγάζαμε.
Ρίτα: Και εδώ είναι απόκριες, να το. Τσολιάς εγώ. Τσολιάς και η αδερφή μου τίποτα.
Ρίτα: Πάλι η οικογένειά μου εδώ. Εγώ με τον μπαμπά μου καμαρώνω. Πηγαίνουμε βόλτα.
Ρίτα: Εδώ είμαστε με συμμαθήτριες.
Μιχάλης: Από το τέταρτο δημοτικό;
Ρίτα: Από το γυμνάσιο εδώ.
Ρίτα: Το '51. Τελείωσα το '56. Εδώ είμαι στο γυμνάσιο. '51 και... Ναι, στη μετάβαση. Ναι.
Ρίτα: Εδώ είμαι με τον Μιχάλη το Λεβί. Περισσεύει ένας εδώ πρέπει. Που αργότερα έγινε πρόεδρος.
Μιχάλης: Είναι αυτός που έγινε πρόεδρος αργότερα;
Ρίτα: Ναι, ναι. Στο σπίτι του που μέναμε.
Ρίτα: Εδώ πάλι είναι φιλενάδες μου από το γυμνάσιο. Τώρα αρχίζει πιο γυμνασιακή η ζωή.
Ρίτα: Και εδώ είναι πάλι σε μια γιορτή τώρα. Σουκότ, δεν ξέρω. Άρα σε αυτές τις γιορτές βγαίνατε έξω.
Ρίτα: Βγαίναμε έξω, βέβαια.
Ρίτα: Να το. Καραγκούνα.
Ρίτα: Εδώ είμαι σε εβραϊκές κατασκηνώσεις. Στη Φραγκοκκλησιά νομίζω. Είναι εδώ. Είμαστε στις εβραϊκές κατασκηνώσεις. Τώρα πια είμαι εδώ.
Μιχάλης: Αυτή είναι η κατασκήνωση που είχαν στήσει οι σιωνιστές;
Ρίτα: Δεν ήταν της κοινότητας από εδώ. Οι Ισραηλινοί δεν την είχαν κάνει αυτή. Αυτά ναι. Είναι από παντού παιδιά. Από όλη την Ελλάδα. Όχι Ισραηλινοί όμως. Όχι. Μόνο από την Ελλάδα είναι.
Μιχάλης: Και τι κάνατε σε αυτή την κατασκήνωση;
Ρίτα: Τι. Τι κάναμε. Πώς περνούσατε; Περνούσαμε τις ώρες. Παίζαμε. Μας κάναν διάφορα παιχνίδια. Τέτοια. Δεν... Δεν κάναμε κάτι ιδιαίτερο. Και μάλιστα εγώ είχα στεναχωρηθεί και ήθελα να φύγω.
Ρίτα: Εδώ. Αυτή. Αυτή είναι λίγο συγκλονιστική η φωτογραφία. Ήμουνα στην πρώτη γυμνασίου. Και επειδή βγήκα πρώτη, ας πούμε, πήρα... Μου δίναν έπαθλο ένα κύλινο. Και πήγα να το πάρω. Το έδινε ο εκάστοτε... Ο εκάστοτε... Πες τον. Μητροπολίτης. Όχι το μητροπολίτης. Δεσπότης. Ο δεσπότης. Ναι. Μητροπολίτης. Το έδινε. Πήγαινε στα σχολεία και το έδινε.
Ρίτα: Τώρα εγώ έβλεπα ότι όλες οι άλλες φιλούσαν το χέρι. Του δεσπότη. Τώρα εγώ να το φιλήσω, να το φιλήσω ήμουν έτσι. Και εκεί απάνω στον δισταγμό με έβγαλε τη φωτογραφία. Γιατί όταν άκουσε κι αυτός Κοέν, ας πούμε, το πήγε πιο επιφυλακτικά.
Ρίτα: Εδώ είμαι που είμαι παραστάτης. Στη σημαία. Στην πρώτη γυμνασίου εδώ. Παραστάτης.
Ρίτα: Εδώ πάλι είναι σε σχολική γιορτή. Την παραμονή. Της 28ης νομίζω. Και εδώ πάλι στη σημαία. Είμαι.
Ρίτα: Λοιπόν εδώ είμαι το καλό κορίτσι που κεντάω. Την προίκα μου.
Μιχάλης: Είχατε προίκα όταν παντρευτήκατε;
Ρίτα: Αν είχα μετρητά και τέτοια που δίνουν. Αν είχατε κάποια πράγματα στην προίκα;
Ρίτα: Όχι μετρητά δεν είχαμε να δώσουμε. Δεν είχε ο πατέρας μου. Αλλά τα άλλα κάποια είδη ας πούμε νοικοκυριού και τέτοια ναι. Είχα. Αλλά δεν ήταν απαραίτητα. Ο άντρας μου δεν ήταν τέτοιος. Ήταν πιο μπροστά από την ηλικία του. Και έλεγε τι θα την κάνουμε. Την προίκα θέλουμε τι εντόνια θα αγοράσουμε.
Ρίτα: Εδώ είμαστε πάλι όλοι σε εκδρομές τώρα με φίλες.
Ρίτα: Εδώ είναι τα παιδιά του σιωνιστικού συλλόγου. Όλοι αυτοί είμαστε σε μια εκδρομή. Στα καλά νερά του Βόλου νομίζω.
Μιχάλης: Είναι σιωνιστικός σύλλογος της Λάρισας;
Ρίτα: Ναι. Και ο Έσδρας ήταν και πρόεδρος του σιωνιστικού συλλόγου.
Μιχάλης: Είναι εδώ ο Έσδρας;
Ρίτα: Εδώ τώρα δεν είναι γιατί είναι οι μικρότεροι λίγο. Αλλά ήταν ο ιδρυτής του σιωνιστικού συλλόγου εδώ. Και έγινε και πρόεδρος μετά.
Μιχάλης: Η οικογένεια του συζύγου σας ήταν από τη Λάρισα μόνο;
Ρίτα: Από τη Λάρισα.
Ρίτα: Και αυτή. Εδώ είμαστε σε ένα σπίτι, σε ένα πάρτι. Εδώ. Κι εγώ χορεύω εδώ με τον Αλχανάτη. Λοιπόν, αυτά. Κάναμε έτσι πάρτι και εκεί στα πάρτι ήταν όλες οι ηλικίες. Από τους μπαμπάδες και τις μαμάδες που μας καμαρώναν. Μέχρι εμάς που καμαρώναμε για τον εαυτό μας.
Ρίτα: Κι εδώ. Να δείτε ο ραβίνος ο Μιζάν είναι αυτός.
Μιχάλης: Αυτός είναι ο Μιζάν;
Ρίτα: Αν ναι. Ήταν χορευτής πρώτος.
Ρίτα: Κι εδώ είμαστε όλες οι φίλες οι οποίες... Αυτή είναι η Ζινούλα. Του Ζακίνου του Μιζάν, του ραβίνου. Αδερφή είναι αυτή. Αυτή πήγε στην Αμερική. Αυτή είμαι εγώ. Αυτή είναι η... Όχι η Λούσι. Ποιά είναι αυτή. Ντέζι Βαρσάνο. Βαρσάνο. Κι αυτή είναι η Λούσι Λεβή.
Ρίτα: Εδώ πάλι είμαστε με αυτόν τον μπαμπά της Ζανέτ.
Ρίτα: Κι εδώ είχα πάει στο Μέτσοβο. Όπου υπηρετούσε σαν ειρηνοδίκης ένας ξαδερφός μου που ήταν εκεί. Και πήγα κι εγώ το καλοκαίρι.
Μιχάλης: Αυτό τι είναι;
Ρίτα: Α, όλα τα κορίτσια εδώ. Στο γυμνάσιο.
Μιχάλης: Αυτός ήταν ο γυμναστιάρχης που αναφέρατε;
Ρίτα: Ναι. Ναι, αυτός με τη γυναίκα του που είναι κι αυτή.
Ρίτα: Εκεί εδώ πια αρχίζει η προέγγαμη ζωή. Αρραβωνιασμένη εδώ.
Μιχάλης: Είστε εδώ με τον Έσδρα;
Ρίτα: Ναι.
Μιχάλης: Εδώ είστε στο σπίτι στις πολυκατοικίες.
Ρίτα: Όχι, εδώ είμαστε στο σπίτι που έμενε ο Έσδρας ως νέος, ως ελεύθερος.
Η Ρίτα Μωυσή μοιράζεται προσωπικές αναμνήσεις από την παιδική ηλικία και νεότητά της μέσα από οικογενειακές φωτογραφίες, περιγράφοντας την πατρική της οικογένεια, εμπειρίες από τον πόλεμο συμπεριλαμβανομένης μιας ιστορικής φωτογραφίας από τη μάχη στην Καράλακα, τη σχολική ζωή, εβραϊκές κατασκηνώσεις, καρναβαλικές γιορτές, και τη συμμετοχή της στον σιωνιστικό σύλλογο. Επίσης διηγείται την περίοδο του αρραβώνα και τη σχέση της με τον Έσδρα.
Ρίτα Μωυσή
Απομαγνητοφώνηση
Ρίτα: Αυτή είναι η οικογένειά μου, η πατρική μου οικογένεια. Ο πατέρας μου, η μητέρα μου, η αδερφή μου και εγώ.
Ρίτα: Μαθήτρια με το κολάρο το άσπρο.
Ρίτα: Αυτή είναι που σας είπα η πιο ιστορική φωτογραφία. Είναι στη θέση Καράλακα όπου είχε γίνει μια μάχη και είχαν σκοτωθεί και δικά μας παιδιά. Ήταν τέσσερα στη μάχη αυτή και είμαστε κάποιες οικογένειες εδώ που περάσαμε από εκεί για να πάμε ακόμη πιο ψηλά. Να μην μας βρουν.
Μιχάλης: Και που είστε εδώ στη φωτογραφία;
Ρίτα: Εγώ είμαι αυτή.
Μιχάλης: Και ποιον άλλο αναγνωρίζετε εδώ;
Ρίτα: Και αυτή είναι η αδερφή μου, ο πατέρας μου με την καμπαρντίνα, ωραίος. Και... Δεν αναγνωρίζω άλλους.
Ρίτα: Τώρα εδώ είναι τα χρόνια που ήμουν μικρή. Εδώ είμαι με δύο ξαδέρφες μου, με την αδερφή μου και εδώ με την αδερφή μου.
Μιχάλης: Εδώ γιατί είστε ντυμένες έτσι;
Ρίτα: Γιατί στα καρναβάλια τότε ή τσολιάδες ντυνόμασταν ή Καραγκούνες. Δεν είχαμε ρούχα σπουδαία.
Μιχάλης: Ήταν για τις απόκριες ή για το Πουρίμ;
Ρίτα: Για τις απόκριες.
Ρίτα: Είναι αυτή, όλα του Πουρίμ.
Μιχάλης: Εδώ είναι η εποχή που ζούσατε σε εκείνο το υπόγειο που μας είπατε;
Ρίτα: Όχι. Που δεν σας θέλουνε. Από εκεί είναι... Όχι, δεν είναι. Κάτσε πόσο χρονών είμαι... Ναι, ναι. Είναι μέχρι το '48. Από το '45 στο '48. Ναι, ήμουν εκεί.
Ρίτα: Ναι, αυτός είναι ένας ξαδερφός μου ο οποίος ήταν στο Ισραήλ, πέθανε. Αυτός ο ίδιος.
Ρίτα: Και εδώ είναι κάποιες οικογένειες. Πώς σας είπαμε το Σουκότ, το Σαββάτο που βγήκαμε έξω. Στην εξοχή τρώγαμε εκεί και τέτοια. Οι μαμάδες είναι μόνο. Οι μπαμπάδες δουλεύουν.
Ρίτα: Εδώ είμαι εγώ. Οι μπαμπάδες δουλεύαν και εμείς τρώγαμε.
Ρίτα: Εδώ πάλι είμαι με τη μητέρα μου. Σε ένα φωτογραφείο τότε βγάζαμε.
Ρίτα: Και εδώ είναι απόκριες, να το. Τσολιάς εγώ. Τσολιάς και η αδερφή μου τίποτα.
Ρίτα: Πάλι η οικογένειά μου εδώ. Εγώ με τον μπαμπά μου καμαρώνω. Πηγαίνουμε βόλτα.
Ρίτα: Εδώ είμαστε με συμμαθήτριες.
Μιχάλης: Από το τέταρτο δημοτικό;
Ρίτα: Από το γυμνάσιο εδώ.
Ρίτα: Το '51. Τελείωσα το '56. Εδώ είμαι στο γυμνάσιο. '51 και... Ναι, στη μετάβαση. Ναι.
Ρίτα: Εδώ είμαι με τον Μιχάλη το Λεβί. Περισσεύει ένας εδώ πρέπει. Που αργότερα έγινε πρόεδρος.
Μιχάλης: Είναι αυτός που έγινε πρόεδρος αργότερα;
Ρίτα: Ναι, ναι. Στο σπίτι του που μέναμε.
Ρίτα: Εδώ πάλι είναι φιλενάδες μου από το γυμνάσιο. Τώρα αρχίζει πιο γυμνασιακή η ζωή.
Ρίτα: Και εδώ είναι πάλι σε μια γιορτή τώρα. Σουκότ, δεν ξέρω. Άρα σε αυτές τις γιορτές βγαίνατε έξω.
Ρίτα: Βγαίναμε έξω, βέβαια.
Ρίτα: Να το. Καραγκούνα.
Ρίτα: Εδώ είμαι σε εβραϊκές κατασκηνώσεις. Στη Φραγκοκκλησιά νομίζω. Είναι εδώ. Είμαστε στις εβραϊκές κατασκηνώσεις. Τώρα πια είμαι εδώ.
Μιχάλης: Αυτή είναι η κατασκήνωση που είχαν στήσει οι σιωνιστές;
Ρίτα: Δεν ήταν της κοινότητας από εδώ. Οι Ισραηλινοί δεν την είχαν κάνει αυτή. Αυτά ναι. Είναι από παντού παιδιά. Από όλη την Ελλάδα. Όχι Ισραηλινοί όμως. Όχι. Μόνο από την Ελλάδα είναι.
Μιχάλης: Και τι κάνατε σε αυτή την κατασκήνωση;
Ρίτα: Τι. Τι κάναμε. Πώς περνούσατε; Περνούσαμε τις ώρες. Παίζαμε. Μας κάναν διάφορα παιχνίδια. Τέτοια. Δεν... Δεν κάναμε κάτι ιδιαίτερο. Και μάλιστα εγώ είχα στεναχωρηθεί και ήθελα να φύγω.
Ρίτα: Εδώ. Αυτή. Αυτή είναι λίγο συγκλονιστική η φωτογραφία. Ήμουνα στην πρώτη γυμνασίου. Και επειδή βγήκα πρώτη, ας πούμε, πήρα... Μου δίναν έπαθλο ένα κύλινο. Και πήγα να το πάρω. Το έδινε ο εκάστοτε... Ο εκάστοτε... Πες τον. Μητροπολίτης. Όχι το μητροπολίτης. Δεσπότης. Ο δεσπότης. Ναι. Μητροπολίτης. Το έδινε. Πήγαινε στα σχολεία και το έδινε.
Ρίτα: Τώρα εγώ έβλεπα ότι όλες οι άλλες φιλούσαν το χέρι. Του δεσπότη. Τώρα εγώ να το φιλήσω, να το φιλήσω ήμουν έτσι. Και εκεί απάνω στον δισταγμό με έβγαλε τη φωτογραφία. Γιατί όταν άκουσε κι αυτός Κοέν, ας πούμε, το πήγε πιο επιφυλακτικά.
Ρίτα: Εδώ είμαι που είμαι παραστάτης. Στη σημαία. Στην πρώτη γυμνασίου εδώ. Παραστάτης.
Ρίτα: Εδώ πάλι είναι σε σχολική γιορτή. Την παραμονή. Της 28ης νομίζω. Και εδώ πάλι στη σημαία. Είμαι.
Ρίτα: Λοιπόν εδώ είμαι το καλό κορίτσι που κεντάω. Την προίκα μου.
Μιχάλης: Είχατε προίκα όταν παντρευτήκατε;
Ρίτα: Αν είχα μετρητά και τέτοια που δίνουν. Αν είχατε κάποια πράγματα στην προίκα;
Ρίτα: Όχι μετρητά δεν είχαμε να δώσουμε. Δεν είχε ο πατέρας μου. Αλλά τα άλλα κάποια είδη ας πούμε νοικοκυριού και τέτοια ναι. Είχα. Αλλά δεν ήταν απαραίτητα. Ο άντρας μου δεν ήταν τέτοιος. Ήταν πιο μπροστά από την ηλικία του. Και έλεγε τι θα την κάνουμε. Την προίκα θέλουμε τι εντόνια θα αγοράσουμε.
Ρίτα: Εδώ είμαστε πάλι όλοι σε εκδρομές τώρα με φίλες.
Ρίτα: Εδώ είναι τα παιδιά του σιωνιστικού συλλόγου. Όλοι αυτοί είμαστε σε μια εκδρομή. Στα καλά νερά του Βόλου νομίζω.
Μιχάλης: Είναι σιωνιστικός σύλλογος της Λάρισας;
Ρίτα: Ναι. Και ο Έσδρας ήταν και πρόεδρος του σιωνιστικού συλλόγου.
Μιχάλης: Είναι εδώ ο Έσδρας;
Ρίτα: Εδώ τώρα δεν είναι γιατί είναι οι μικρότεροι λίγο. Αλλά ήταν ο ιδρυτής του σιωνιστικού συλλόγου εδώ. Και έγινε και πρόεδρος μετά.
Μιχάλης: Η οικογένεια του συζύγου σας ήταν από τη Λάρισα μόνο;
Ρίτα: Από τη Λάρισα.
Ρίτα: Και αυτή. Εδώ είμαστε σε ένα σπίτι, σε ένα πάρτι. Εδώ. Κι εγώ χορεύω εδώ με τον Αλχανάτη. Λοιπόν, αυτά. Κάναμε έτσι πάρτι και εκεί στα πάρτι ήταν όλες οι ηλικίες. Από τους μπαμπάδες και τις μαμάδες που μας καμαρώναν. Μέχρι εμάς που καμαρώναμε για τον εαυτό μας.
Ρίτα: Κι εδώ. Να δείτε ο ραβίνος ο Μιζάν είναι αυτός.
Μιχάλης: Αυτός είναι ο Μιζάν;
Ρίτα: Αν ναι. Ήταν χορευτής πρώτος.
Ρίτα: Κι εδώ είμαστε όλες οι φίλες οι οποίες... Αυτή είναι η Ζινούλα. Του Ζακίνου του Μιζάν, του ραβίνου. Αδερφή είναι αυτή. Αυτή πήγε στην Αμερική. Αυτή είμαι εγώ. Αυτή είναι η... Όχι η Λούσι. Ποιά είναι αυτή. Ντέζι Βαρσάνο. Βαρσάνο. Κι αυτή είναι η Λούσι Λεβή.
Ρίτα: Εδώ πάλι είμαστε με αυτόν τον μπαμπά της Ζανέτ.
Ρίτα: Κι εδώ είχα πάει στο Μέτσοβο. Όπου υπηρετούσε σαν ειρηνοδίκης ένας ξαδερφός μου που ήταν εκεί. Και πήγα κι εγώ το καλοκαίρι.
Μιχάλης: Αυτό τι είναι;
Ρίτα: Α, όλα τα κορίτσια εδώ. Στο γυμνάσιο.
Μιχάλης: Αυτός ήταν ο γυμναστιάρχης που αναφέρατε;
Ρίτα: Ναι. Ναι, αυτός με τη γυναίκα του που είναι κι αυτή.
Ρίτα: Εκεί εδώ πια αρχίζει η προέγγαμη ζωή. Αρραβωνιασμένη εδώ.
Μιχάλης: Είστε εδώ με τον Έσδρα;
Ρίτα: Ναι.
Μιχάλης: Εδώ είστε στο σπίτι στις πολυκατοικίες.
Ρίτα: Όχι, εδώ είμαστε στο σπίτι που έμενε ο Έσδρας ως νέος, ως ελεύθερος.