Απομαγνητοφώνηση
Μιχάλης: Αυτός είναι ο παππούς μου, με τα κορίτσια, και εδώ η γιαγιά μου, ναι, η γιαγιά μου με τα κορίτσια.
Ραχήλ: Πώς τη λένε;
Μιχάλης: Παππούς Ραχήλ. Και ο παππούς ήτανε.. Μεχέν. Ε, αυτά από την Αυλώνα και γράφηκαν κάτι. Γράφηκαν. 1922. Α, Κορφού λέει. Γιατί πήγαιναν... Ήταν απέναντι και πήγαιναν πολύ, είχανε... πολύ αρέσει, πολλές σχέσεις με... Και αυτές είναι επίσης το ίδιο. Από η οικογένεια του παππού και της γιαγιάς στην Ευρώπη.
Ραχήλ: Ναι, ναι.
Μιχάλης: Έχετε κάποιον το παππού σας εδώ, σε κάποια εικόνα;
Ραχήλ: Ο παππούς μου είναι εδώ. Και είναι εκεί κάπου. Ναι, πάνω. Αριστερά.
Μιχάλης: Είχατε πει ότι είχατε αυτή τη θεία στην πλατεία Σομάτων.
Ραχήλ: Ήταν αδελφή της γιαγιάς. Μόνη που είναι εδώ στην Αθήνα. Ήταν εδώ στην Αθήνα.
Μιχάλης: Ωραία.
Ραχήλ: Οι άλλοι κλειστήκανε στην Αλβανία. Δεν είχαμε καμία υπαφή μαζί τους.
Μιχάλης: Αυτός κύριος ποιος είναι;
Ραχήλ: Αυτός είναι η μόνη από τις αδελφές της μητέρας μου, που παντρεύτηκε χριστιανό. Και την είχανε... κατά κάποιο τρόπο, την είχανε αποκληρώσει. Την είχανε διώξει από το σπίτι. Και είναι η μόνη φωτογραφία που έχω. Βεβαίως κάποια στιγμή συμφιλιωθήκανε. Όταν γεννήθηκαν τα παιδιά. Έχει δύο γιούς δίδμους κιόλας. Αλλά ήταν πολύ... εγώ δεν το γνώρισα βέβαια. Φαίνεται ότι ήταν πολύ καλός.
Μιχάλης: Αυτή κυρία ποιο είναι εκεί;
Ραχήλ: Αυτή. Είναι φίλη της θείας μου. Αυτό είναι της θείας μου το άλμπουμ και ήταν μια φίλη της. Της θείας η οποία... η οποία ήρθε, έφυγε μαζί μας στην αρχή με τον άντρα της και μετά χωριστήκαμε και πήγαινα.
Μιχάλης: Σίλβερ Μάντ.
Ραχήλ: Ναι. Και αυτά είναι τα δίδυμα παιδιά.
Μιχάλης: Του χριστιανού.
Ραχήλ: Ναι.
Μιχάλης: Σε αυτό το άλμπουμ ποιούς συγγενείς έχετε;
Ραχήλ: Αυτό είναι της θείας μου το άλμπουμ. Σίλβερ Μάντ. Ναι, με τον άντρα της. Αυτό είναι ένας αδελφός της που πέθανε πολύ μικρός από φυματίωση. Δηλαδή αδελφός της μητέρας μου και της θείας μου Μιχάλης: Θέλετε να μου δείξετε τον θείο και τη θεία με τα όνοματά τους;
Ραχήλ: Ναι, Ερήκος και Ευτυχία. Σίλβερ Μάντ. Σίλβερ Μάντ. Που έμεναν στα Σεπόλια.
Μιχάλης: Στα Σεπόλια.
Ραχήλ: Κι αυτός είναι ο Σαμίκος. Και αυτή είναι η Άστρο. Η οποία και αυτή η στην Αλβανία πέθανε πάνω στη γέννα. Και άφησε, δηλαδή όταν γέννησε, έπαθε επιλόχιο τότε. Δεν είχαν τρόπο να σώσουν.
Μιχάλης: Από αυτή τη κυρία.
Ραχήλ: Αυτή η αδελφή σας το όνομα.
Μιχάλης: Αδελφή της. Όχι. Και οι αδελφοί μου, ναι. Και οι εγγονείς της μετά. Γιατί έκανε ένα γιο.
Ραχήλ: Εδώ, ποιος ήταν. Α, είναι πάει τα κορίτσια. Αυτή είναι νύφη η Ευτυχία. Και εμείς είμαστε, δηλαδή, οι γονείς μου με την αδελφή μου. Στο γάμο πρέπει να ήταν. Άρα, είναι ο Ζάκ. Ο Ζάκ και η Εστήρ και η Άστρο. Επάνω είναι η γιαγιά μου και η μαμά μου.
Μιχάλης: Εδώ πόσο χρονών λέτε ότι είναι η Άστρο;
Ραχήλ: Αυτή πρέπει να ήτανε το 1937 που παντεύτηκε η θεία μου. Πρέπει να ήταν 8-9. Εγώ είμαι αυτή η μικρή και εδώ είμαι με την αδελφή μου.
Μιχάλης: Πριν το πόλεμο εδώ;
Ραχήλ: Ναι, βέβαια. Πριν το πόλεμο εδώ. Για να δω είχα ημερομηνεία. Πρέπει να ήταν πριν το πόλεμο εδώ γιατί παραείνε μικρή. Εδώ είναι άλλη η αδελφή της μητέρας μου, η Άννα. Η οποία έμεινε εκεί. Στην Αλβανία δηλαδή δεν την γνώρισα ποτέ. Και εδώ είναι πάλι η αδελφή της μητέρας μου με τον άντρα της που έμεινε στον Βόλο.
Μιχάλης: Με αυτούς κάνατε τα πάρτυ τις αποκριές;
Ραχήλ: Όχι. Είναι κομμένα στον Βόλο, όχι.
Μιχάλης: Αυτή είναι η γιαγιά σας πάλι, ε.
Ραχήλ: Ναι, η γιαγιά μου με τη μητέρα μου. Βλέπω εδώ τον μπαμπά, η Άστρο, είναι η μαμά σας, η Σίλβερμαν. Και οι δύο αδελφές της μητέρας μου. Τρεις μάλλον. Τρεις αδελφές της μητέρας. Ο άντρας της θείας μου. Ο άντρας της και εδώ η μαμά μου με τον μπαμπά μου. Οι δύο αδελφές και οι αδελφοί μου στη μέση.
Ραχήλ: Ναι, εδώ είναι ο γιατρός που ήταν χριστιανός και έχει γίνει ολόκληρη ιστορία.
Μιχάλης: Αυτές οι σχολικές φωτογραφίες.
Ραχήλ: Οι σχολικές. Κι αυτή είναι μια καλή φωτογραφία των θείων σας, έτσι. Ναι, η θεία μου και ο θείος μου. Και εδώ είναι η θεία μου, πιο νέα. Και εδώ είναι με το στρατιωτικό ο πατέρας μου. Γράφει κάτι πίσω.
Μιχάλης: Είναι από το τότε που ο πατέρας σας ήταν στο πόλεμο;
Ραχήλ: Ναι, δεν που λέω, μήπως δεν αποκλείεται. Λέει πολλά πίσω, το οποίο είναι και ιταλικά. Η θεία μου είναι. Όχι, δεν πρέπει να είναι ο πατέρας μου. Άλλη, άσχη. Η μητέρα μου και εγώ είμαστε εδώ.
Μιχάλης: Από πότε είστε σε εκείνη τη φωτογραφία;
Ραχήλ: Το 50, θεία. Δεκατεσάρων ήμουν.
Μιχάλης: Τότε ήταν που είχατε μετακομίσει στις Αχαρνών;
Ραχήλ: Δεκατεσάρων. Πεντατρία. Ναι, τότε ναι. Η μητέρα μου εγώ είναι φίλες της θείας μου. Γιατί είναι της θείας. Εδώ είναι ο αδερφός της μητέρας μου. Η αδελφή της. Είχανε στις καλόγριες μερικές πάει στην Κέρκυρα να σπουδάσουν. Εδώ είμαστε μικρά.
Ραχήλ: Αυτό το χάθηκε στο ολοκαύτωμα.
Μιχάλης: Ποιο παιδί;
Ραχήλ: Εδώ.
Μιχάλης: Ποιο, θυμάστε πώς το λέραν.
Ραχήλ: Σα μήκος πρέπει να είναι. Σα μήκος. Α, είναι ωρανί. Εδώ. Και είναι η Αστρακή.
Μιχάλης: Όχι, εγώ είμαι.
Ραχήλ: Α, εσείς είστε. Α, δεν βλέπετε. Οπότε είναι και μετά τον πόλεμο. Ή όχι. Λοιπόν, δεν έχει θυμάται η μητέρα μου. Πάντως θυμάμαι ότι χάθηκε. Αυτός είναι ο Σαμήκος που πέθανε όταν αποθυματίωσε. Και η Άστροη, η οποία πέθανε στη γέννα. Με τα δίδυμα η αδερφή της μητέρας μου. Αυτός είναι όλες από την Αλβανία. Στην Αλβανία.
Ραχήλ: Εγώ είμαι μωρό και εδώ το ίδιο. Α, αυτή είναι η τελευταία γραφή μου.
Μιχάλης: Είστε και τέσσερις εκεί.
Ραχήλ: Την έχω, ναι. Την έχω κάπου. Όχι. εκεί πάνω όχι. Και εδώ είναι η αδελφή της, έμενε στον Βόλο. Είχε έρθει με την κόρη της και βγάζαμε μια οικογενειακή φωτογραφία. Εδώ είμαι παράνυφη στο γάμο της αδελφής μου.
Μιχάλης: Η αδερφή σας είναι στα δεξιά εκεί;
Ραχήλ: Ναι. Εγώ τον ήμουν μικρή.
Μιχάλης: Εσείς είστε εδώ;
Ραχήλ: Ναι, εδώ και εσείς δύο. Εδώ σε κάποια γενέθλια. Εδώ είμαστε στο πάρτυ με την αδελφή μου και το γιο της.
Μιχάλης: Α, για πεςτε μας εδώ ποιοί είναι αυτοί που βλέπουμε.
Ραχήλ: Η μητέρα μου, η αδελφή μου, η μητέρα μου, ο πατέρας μου, η αδελφή μου, ο άνδρας της, εγώ και το γιος της. Εκείνο το παιδί. Εδώ είναι ο ανηψιός μου που είδαμε πριν, μωρό. Νομίζω στον Μπατ Μιτσέφα. Δεν είχα πάει τότε, δεν μπορέσα να πάω. Στο Ισραήλ είναι αυτό.
Ραχήλ: Η μαμά μου πήγαινε πάντοτε, για πέσραχα, στο Ισραήλ. Ο μπαμπάς μου έμενε μόνος εδώ και έρχονταν και έμενε στο σπίτι μας.
Μιχάλης: Και όταν έρχονταν στο σπίτι σας, με τον άνδρα σας κάνατε και σέντερ.
Ραχήλ: Ναι, βέβαια. Όχι, όχι, εκείνος έφευγε την τελευταία βδομάδα, πριν το σέντερ έφευγε και πήγε στο Ισραήλ.
Μιχάλης: Α, και ο πατέρας.
Ραχήλ: Ναι, ναι.
Μιχάλης: Εδώ ποιοι είναι αυτοί;
Ραχήλ: Εδώ είναι οι συνεργάτες του. Α, εδώ είναι οι συνεργάτες του πατέρα μου, στη Θεσσαλονίκη.
Μιχάλης: Είναι ο κύριος Μαυρογιώργης εδώ;
Ραχήλ: Όχι, δεν έχω σε καμία φωτογραφία. Εδώ είναι στο Ισραήλ βέβαια.
Μιχάλης: Ποιοι είστε;
Ραχήλ: Η αδερφή μου, ο άνδρας της και ο Ιωσήφ που πήγε στη θέση του. Α, είναι οι δύο Ιωσήφ εδώ. Ναι. Στο Ισραήλ. Στο Ισραήλ, εμεναν πήγανε, όταν πήγανε το 1953, πήγανε στο Τσου Μωσέ. Είναι λίγο πιο μακριά από την Ατάνια. Και ο Πέπες παντρεύτηκε κάποια η οποία ήταν Ελβετίδα και κάποια χρόνια μείνανε εδώ. Και μετά, επειδή πέθανε ο πατέρας της, πήγανε στην Ελβετία και πήγανε στη Ζήρυχη.
Ραχήλ: Εδώ είμαστε εμείς, ας πούμε, η οικογένεια η δική μου. Στο μπαλκόνι εδώ, γιατί εδώ μένανε το σπίτι, οι γονείς μου μένανε σε εγώ το σπίτι, που μένω εγώ τώρα. Είναι τραβηγμένοι στο μπαλκόνι τους.
Μιχάλης: Άρα είναι σε αυτό εδώ το μπαλκόνι.
Ραχήλ: Ναι, ναι.
Μιχάλης: Πες να μας πεις ποιο είναι ο άτομα που βλέπεις.
Ραχήλ: Είναι η Ματίρντα, η Αλίκη, εγώ και αυτή είναι, μια κόρη ενός συνεργάτου του πατέρα μου από την Ιταλία. Εδώ είναι τα παιδιά, ντυμένα, ρολόι και ο λιπότης.
Μιχάλης: Υπήρχε κάποιος λόγος που ήταν ντυμένα...
Ραχήλ: Ναι, απόκριες ήταν. Μπορεί και να ήταν και η δική μας η αποκριά. Μια μέρα είναι, ναι, αυτό μπορεί. Εγώ είμαι.
Μιχάλης: Α, εσείς είστε.
Ραχήλ: Ναι, ναι. Στο σχολείο.
Μιχάλης: Στο σχολείο; Γυμνάσιο;
Ραχήλ: Όχι, δημοτικό είναι εδώ, γιατί βλέπω ο Μήλιος, είμασταν πέμπτη δημοτικού. Στο σχολείο ήταν... Μπουναράκι λεγόταν τότε, γιατί μετά έγινε Χατζιδάκι. Α, και εδώ το ίδιο, ναι. Α, όχι, εδώ είναι ο Ζυβορλόκουλος, ο οποίος ήταν στην έκτη δημοτικού.
Μιχάλης: Για να δείξτε μας που είστε εσείς.
Ραχήλ: Εδώ.
Μιχάλης: Μπορείτε να μας δείξετε την Έλλησα Φυχά;
Ραχήλ: Ναι, βέβαια. Είστε εσείς; Ναι, μόνη μου.
Μιχάλης: Πότε;
Ραχήλ: Το 1059, πόσο είχαμε, 22 Μαρτίου.
Μιχάλης: Μπορείτε να διαβάστε τι λέει;
Ραχήλ: Στους αγαπημένους μου γονείς, ένα μικρό ενθύμιο, μιας μεγάλης μέρας. Και εδώ είστε από την ίδια μέρα. Ναι. Πάλι την έχω αφιερώσει στον μπαμπά μου και στη μαμά, που τόσο αγαπούμε. Λίγη και κανείς. Χαήμ.
Μιχάλης: Φωνάζατε τον άντρα σας;
Ραχήλ: Ναι, Χαήμ ήταν. Χαήμ. Αλλά του έμεινε και εκείνο από την κατοχή, το είχε αλλάξει σε κανείς, για να μη φαίνεται εβραϊκό. Εδώ.
Μιχάλης: Ποιες βλέπουμε;
Ραχήλ: Ναι, είναι η Αλίκη και η Ματύλντα. Σε ποιο σπίτι. Ε, πρέπει να είναι. Ένα λεπτό. Είναι στο 159, στο άλλο σπίτι. Εδώ. Ναι, ναι.
Μιχάλης: Και γιατί φωράνε άσπρα;
Ραχήλ: Για το μπατμιτσβά. Είναι, τους είχαμε γράψει ειδικά στον Άκη.
Μιχάλης: Πόσο χρόνο είναι;
Ραχήλ: Ε, όταν ήταν δώδεκα, το γεννήθηκε μία το εξήντα, το εβδομηνταδύο έγινε νομίζω. Το εβδομηνταένα ή το εβδομηνταδύο πρέπει να είναι.
Μιχάλης: Ε, και με δυο λόγια, τι είναι το μπατμιτσβά;
Ραχήλ: Είναι η ενηλικίωση των κοριτσιών. Υποτίθεται από εκεί και πέρα ότι μπορούν να ψηφίζουνε, μπορούν να συμπεριφευρθούν σαν γυναίκες και θεωρείται ότι δεν είναι παιδιά.
Μιχάλης: Και πού γίνεται αυτό;
Ραχήλ: Στην Συναγωγή.
Μιχάλης: Και σε ποια Συναγωγή έγινε το μπατμιτσβά;
Ραχήλ: Στην Μελιδώνη.
Μιχάλης: Και τι κάνανε όταν ήταν μέσα στη Συναγωγή;
Ραχήλ: Νομίζω ότι τραγουδίσανε όλες μαζί και κάθε μία χωριστά είπε κάποια προσευχή.
Μιχάλης: Σε ποια γλώσσα;
Ραχήλ: Στα εβραϊκά. Μάθανε τα εβραϊκά. Τους είχανε κάνει μαθήματα ειδικά.
Μιχάλης: Ποιος τους έκανε μαθήματα;
Ραχήλ: Ο Μπαρτζυλάι ήταν τότε στη Συναγωγή.
Μιχάλης: Διαβάσανε από κάπου ή την είπαν από έξω;
Ραχήλ: Και διαβάσανε και τι και είπαν και την είχαν μάθει από έξω.
Μιχάλης: Θυμάστεαπό τι διαβάσανε;
Ραχήλ: Καθόλου το θυμάμαι.
Μιχάλης: Όλα αυτά τα κορίτσια , ποιά είναι;
Ραχήλ: Όχι ένα ένα.
Μιχάλης: Γιατί είναι τόσο πολλά κορίτσια;
Ραχήλ: Είναι τα κορίτσια που εκείνη τη χρονιά γίνανε δώδεκα.
Μιχάλης: Και γιατί κρατάνε λουλούδια;
Ραχήλ: Ναι γιατί υποτίθεται πως είναι σαν ένας μικρός γάμος ας πούμε. Και πρέπει να κρατήσουν κάποιον. Είναι της αθωότητας. Και εδώ βλέπουμε ότι έχουν βάλει λουλούδια και στο κεφάλι. Μετά. Μετά τα βάζανε αυτά.
Μιχάλης: Εδώ θυμάστε πού είναι;
Ραχήλ: Πάλι έξω από τη Συναγωγή είναι αυτό. Ναι είναι η Μεγάλη Συναγωγή.
Μιχάλης: Κάνατε κάτι μετά;
Ραχήλ: Νομίζω ναι αν θυμάμαι καλά. Είχαμε και εδώ πέρα καλέσει στο σπίτι. Δηλαδή στον άλλο σπίτι που μέναμε. Είχαμε καλέσει όλη την οικογένεια. Και φάγαμε κάτι όλοι μαζί. Είχατε. Και γλυκό κάτι για το καλό.
Μιχάλης: Και ποιοι άλλοι άνθρωποι ήταν στη Συναγωγή εκείνη τη μέρα;
Ραχήλ: Όλη η οικογένεια ήτανε. Οι ξαδέλφες μου, η αδερφή μου βέβαια δεν είχε μπορέσει να έρθει. Αλλά ήτανε όλη η οικογένεια. η οποία ήρθε μετά στο σπίτι για να δούμε. Έχουμε καμία φωτογραφία από εκεί.
Μιχάλης: Οπότε ήταν μια σημαντική μέρα.
Ραχήλ: Βέβαια. Το θυμάμαι ακόμα. Νομίζω πως έχω κρατήσει ακόματα φουστάνια τους. Σαν εθίμιο. Η γιαγιά μου εδώ. Η γιαγιά μου και ο παππούς μου. Με, η Άστρο που επινάνε. Η Τίλη, η Δεύτερη και η Βικτόρια. Τρεις αδελφές που ήτανε πρώτες. Ο παππούς Μεναχέμ. Και είναι στην Αυλώνα. Στην Αυλώνα, ναι. Και οι κάτω δύο φωτογραφίες από το γάμο. Η μαμά μου και ο παπάς μου στο γάμο τους. Και εδώ στον αραβώνα τους με τη γιαγιά μου. Με τη Ραχή.
Παρουσίαση οικογενειακών φωτογραφιών και εστίαση σε μνήμες από την Αλβανία και την Ελλάδα. Η Ραχήλ Αλκαλάη παρουσιάζει φωτογραφίες των παππούδων της Μεναχέμ και Ραχήλ από την Αυλώνα, καθώς και συγγενών που έμειναν στην Αλβανία ή μετανάστευσαν. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη θεία Ευτυχία που παντρεύτηκε χριστιανό και αποκληρώθηκε προσωρινά. Η συνέντευξη περιλαμβάνει επίσης σχολικές φωτογραφίες και αναμνήσεις από το μπατμιτσβά, των κοριτσιών της οικογένειας, που έγινε στη συναγωγή Μελιδώνης, με τη διδασκαλία του Μπαρτζυλάι.
Ραχήλ Αλκαλάη (Μποττόν)
Απομαγνητοφώνηση
Μιχάλης: Αυτός είναι ο παππούς μου, με τα κορίτσια, και εδώ η γιαγιά μου, ναι, η γιαγιά μου με τα κορίτσια.
Ραχήλ: Πώς τη λένε;
Μιχάλης: Παππούς Ραχήλ. Και ο παππούς ήτανε.. Μεχέν. Ε, αυτά από την Αυλώνα και γράφηκαν κάτι. Γράφηκαν. 1922. Α, Κορφού λέει. Γιατί πήγαιναν... Ήταν απέναντι και πήγαιναν πολύ, είχανε... πολύ αρέσει, πολλές σχέσεις με... Και αυτές είναι επίσης το ίδιο. Από η οικογένεια του παππού και της γιαγιάς στην Ευρώπη.
Ραχήλ: Ναι, ναι.
Μιχάλης: Έχετε κάποιον το παππού σας εδώ, σε κάποια εικόνα;
Ραχήλ: Ο παππούς μου είναι εδώ. Και είναι εκεί κάπου. Ναι, πάνω. Αριστερά.
Μιχάλης: Είχατε πει ότι είχατε αυτή τη θεία στην πλατεία Σομάτων.
Ραχήλ: Ήταν αδελφή της γιαγιάς. Μόνη που είναι εδώ στην Αθήνα. Ήταν εδώ στην Αθήνα.
Μιχάλης: Ωραία.
Ραχήλ: Οι άλλοι κλειστήκανε στην Αλβανία. Δεν είχαμε καμία υπαφή μαζί τους.
Μιχάλης: Αυτός κύριος ποιος είναι;
Ραχήλ: Αυτός είναι η μόνη από τις αδελφές της μητέρας μου, που παντρεύτηκε χριστιανό. Και την είχανε... κατά κάποιο τρόπο, την είχανε αποκληρώσει. Την είχανε διώξει από το σπίτι. Και είναι η μόνη φωτογραφία που έχω. Βεβαίως κάποια στιγμή συμφιλιωθήκανε. Όταν γεννήθηκαν τα παιδιά. Έχει δύο γιούς δίδμους κιόλας. Αλλά ήταν πολύ... εγώ δεν το γνώρισα βέβαια. Φαίνεται ότι ήταν πολύ καλός.
Μιχάλης: Αυτή κυρία ποιο είναι εκεί;
Ραχήλ: Αυτή. Είναι φίλη της θείας μου. Αυτό είναι της θείας μου το άλμπουμ και ήταν μια φίλη της. Της θείας η οποία... η οποία ήρθε, έφυγε μαζί μας στην αρχή με τον άντρα της και μετά χωριστήκαμε και πήγαινα.
Μιχάλης: Σίλβερ Μάντ.
Ραχήλ: Ναι. Και αυτά είναι τα δίδυμα παιδιά.
Μιχάλης: Του χριστιανού.
Ραχήλ: Ναι.
Μιχάλης: Σε αυτό το άλμπουμ ποιούς συγγενείς έχετε;
Ραχήλ: Αυτό είναι της θείας μου το άλμπουμ. Σίλβερ Μάντ. Ναι, με τον άντρα της. Αυτό είναι ένας αδελφός της που πέθανε πολύ μικρός από φυματίωση. Δηλαδή αδελφός της μητέρας μου και της θείας μου Μιχάλης: Θέλετε να μου δείξετε τον θείο και τη θεία με τα όνοματά τους;
Ραχήλ: Ναι, Ερήκος και Ευτυχία. Σίλβερ Μάντ. Σίλβερ Μάντ. Που έμεναν στα Σεπόλια.
Μιχάλης: Στα Σεπόλια.
Ραχήλ: Κι αυτός είναι ο Σαμίκος. Και αυτή είναι η Άστρο. Η οποία και αυτή η στην Αλβανία πέθανε πάνω στη γέννα. Και άφησε, δηλαδή όταν γέννησε, έπαθε επιλόχιο τότε. Δεν είχαν τρόπο να σώσουν.
Μιχάλης: Από αυτή τη κυρία.
Ραχήλ: Αυτή η αδελφή σας το όνομα.
Μιχάλης: Αδελφή της. Όχι. Και οι αδελφοί μου, ναι. Και οι εγγονείς της μετά. Γιατί έκανε ένα γιο.
Ραχήλ: Εδώ, ποιος ήταν. Α, είναι πάει τα κορίτσια. Αυτή είναι νύφη η Ευτυχία. Και εμείς είμαστε, δηλαδή, οι γονείς μου με την αδελφή μου. Στο γάμο πρέπει να ήταν. Άρα, είναι ο Ζάκ. Ο Ζάκ και η Εστήρ και η Άστρο. Επάνω είναι η γιαγιά μου και η μαμά μου.
Μιχάλης: Εδώ πόσο χρονών λέτε ότι είναι η Άστρο;
Ραχήλ: Αυτή πρέπει να ήτανε το 1937 που παντεύτηκε η θεία μου. Πρέπει να ήταν 8-9. Εγώ είμαι αυτή η μικρή και εδώ είμαι με την αδελφή μου.
Μιχάλης: Πριν το πόλεμο εδώ;
Ραχήλ: Ναι, βέβαια. Πριν το πόλεμο εδώ. Για να δω είχα ημερομηνεία. Πρέπει να ήταν πριν το πόλεμο εδώ γιατί παραείνε μικρή. Εδώ είναι άλλη η αδελφή της μητέρας μου, η Άννα. Η οποία έμεινε εκεί. Στην Αλβανία δηλαδή δεν την γνώρισα ποτέ. Και εδώ είναι πάλι η αδελφή της μητέρας μου με τον άντρα της που έμεινε στον Βόλο.
Μιχάλης: Με αυτούς κάνατε τα πάρτυ τις αποκριές;
Ραχήλ: Όχι. Είναι κομμένα στον Βόλο, όχι.
Μιχάλης: Αυτή είναι η γιαγιά σας πάλι, ε.
Ραχήλ: Ναι, η γιαγιά μου με τη μητέρα μου. Βλέπω εδώ τον μπαμπά, η Άστρο, είναι η μαμά σας, η Σίλβερμαν. Και οι δύο αδελφές της μητέρας μου. Τρεις μάλλον. Τρεις αδελφές της μητέρας. Ο άντρας της θείας μου. Ο άντρας της και εδώ η μαμά μου με τον μπαμπά μου. Οι δύο αδελφές και οι αδελφοί μου στη μέση.
Ραχήλ: Ναι, εδώ είναι ο γιατρός που ήταν χριστιανός και έχει γίνει ολόκληρη ιστορία.
Μιχάλης: Αυτές οι σχολικές φωτογραφίες.
Ραχήλ: Οι σχολικές. Κι αυτή είναι μια καλή φωτογραφία των θείων σας, έτσι. Ναι, η θεία μου και ο θείος μου. Και εδώ είναι η θεία μου, πιο νέα. Και εδώ είναι με το στρατιωτικό ο πατέρας μου. Γράφει κάτι πίσω.
Μιχάλης: Είναι από το τότε που ο πατέρας σας ήταν στο πόλεμο;
Ραχήλ: Ναι, δεν που λέω, μήπως δεν αποκλείεται. Λέει πολλά πίσω, το οποίο είναι και ιταλικά. Η θεία μου είναι. Όχι, δεν πρέπει να είναι ο πατέρας μου. Άλλη, άσχη. Η μητέρα μου και εγώ είμαστε εδώ.
Μιχάλης: Από πότε είστε σε εκείνη τη φωτογραφία;
Ραχήλ: Το 50, θεία. Δεκατεσάρων ήμουν.
Μιχάλης: Τότε ήταν που είχατε μετακομίσει στις Αχαρνών;
Ραχήλ: Δεκατεσάρων. Πεντατρία. Ναι, τότε ναι. Η μητέρα μου εγώ είναι φίλες της θείας μου. Γιατί είναι της θείας. Εδώ είναι ο αδερφός της μητέρας μου. Η αδελφή της. Είχανε στις καλόγριες μερικές πάει στην Κέρκυρα να σπουδάσουν. Εδώ είμαστε μικρά.
Ραχήλ: Αυτό το χάθηκε στο ολοκαύτωμα.
Μιχάλης: Ποιο παιδί;
Ραχήλ: Εδώ.
Μιχάλης: Ποιο, θυμάστε πώς το λέραν.
Ραχήλ: Σα μήκος πρέπει να είναι. Σα μήκος. Α, είναι ωρανί. Εδώ. Και είναι η Αστρακή.
Μιχάλης: Όχι, εγώ είμαι.
Ραχήλ: Α, εσείς είστε. Α, δεν βλέπετε. Οπότε είναι και μετά τον πόλεμο. Ή όχι. Λοιπόν, δεν έχει θυμάται η μητέρα μου. Πάντως θυμάμαι ότι χάθηκε. Αυτός είναι ο Σαμήκος που πέθανε όταν αποθυματίωσε. Και η Άστροη, η οποία πέθανε στη γέννα. Με τα δίδυμα η αδερφή της μητέρας μου. Αυτός είναι όλες από την Αλβανία. Στην Αλβανία.
Ραχήλ: Εγώ είμαι μωρό και εδώ το ίδιο. Α, αυτή είναι η τελευταία γραφή μου.
Μιχάλης: Είστε και τέσσερις εκεί.
Ραχήλ: Την έχω, ναι. Την έχω κάπου. Όχι. εκεί πάνω όχι. Και εδώ είναι η αδελφή της, έμενε στον Βόλο. Είχε έρθει με την κόρη της και βγάζαμε μια οικογενειακή φωτογραφία. Εδώ είμαι παράνυφη στο γάμο της αδελφής μου.
Μιχάλης: Η αδερφή σας είναι στα δεξιά εκεί;
Ραχήλ: Ναι. Εγώ τον ήμουν μικρή.
Μιχάλης: Εσείς είστε εδώ;
Ραχήλ: Ναι, εδώ και εσείς δύο. Εδώ σε κάποια γενέθλια. Εδώ είμαστε στο πάρτυ με την αδελφή μου και το γιο της.
Μιχάλης: Α, για πεςτε μας εδώ ποιοί είναι αυτοί που βλέπουμε.
Ραχήλ: Η μητέρα μου, η αδελφή μου, η μητέρα μου, ο πατέρας μου, η αδελφή μου, ο άνδρας της, εγώ και το γιος της. Εκείνο το παιδί. Εδώ είναι ο ανηψιός μου που είδαμε πριν, μωρό. Νομίζω στον Μπατ Μιτσέφα. Δεν είχα πάει τότε, δεν μπορέσα να πάω. Στο Ισραήλ είναι αυτό.
Ραχήλ: Η μαμά μου πήγαινε πάντοτε, για πέσραχα, στο Ισραήλ. Ο μπαμπάς μου έμενε μόνος εδώ και έρχονταν και έμενε στο σπίτι μας.
Μιχάλης: Και όταν έρχονταν στο σπίτι σας, με τον άνδρα σας κάνατε και σέντερ.
Ραχήλ: Ναι, βέβαια. Όχι, όχι, εκείνος έφευγε την τελευταία βδομάδα, πριν το σέντερ έφευγε και πήγε στο Ισραήλ.
Μιχάλης: Α, και ο πατέρας.
Ραχήλ: Ναι, ναι.
Μιχάλης: Εδώ ποιοι είναι αυτοί;
Ραχήλ: Εδώ είναι οι συνεργάτες του. Α, εδώ είναι οι συνεργάτες του πατέρα μου, στη Θεσσαλονίκη.
Μιχάλης: Είναι ο κύριος Μαυρογιώργης εδώ;
Ραχήλ: Όχι, δεν έχω σε καμία φωτογραφία. Εδώ είναι στο Ισραήλ βέβαια.
Μιχάλης: Ποιοι είστε;
Ραχήλ: Η αδερφή μου, ο άνδρας της και ο Ιωσήφ που πήγε στη θέση του. Α, είναι οι δύο Ιωσήφ εδώ. Ναι. Στο Ισραήλ. Στο Ισραήλ, εμεναν πήγανε, όταν πήγανε το 1953, πήγανε στο Τσου Μωσέ. Είναι λίγο πιο μακριά από την Ατάνια. Και ο Πέπες παντρεύτηκε κάποια η οποία ήταν Ελβετίδα και κάποια χρόνια μείνανε εδώ. Και μετά, επειδή πέθανε ο πατέρας της, πήγανε στην Ελβετία και πήγανε στη Ζήρυχη.
Ραχήλ: Εδώ είμαστε εμείς, ας πούμε, η οικογένεια η δική μου. Στο μπαλκόνι εδώ, γιατί εδώ μένανε το σπίτι, οι γονείς μου μένανε σε εγώ το σπίτι, που μένω εγώ τώρα. Είναι τραβηγμένοι στο μπαλκόνι τους.
Μιχάλης: Άρα είναι σε αυτό εδώ το μπαλκόνι.
Ραχήλ: Ναι, ναι.
Μιχάλης: Πες να μας πεις ποιο είναι ο άτομα που βλέπεις.
Ραχήλ: Είναι η Ματίρντα, η Αλίκη, εγώ και αυτή είναι, μια κόρη ενός συνεργάτου του πατέρα μου από την Ιταλία. Εδώ είναι τα παιδιά, ντυμένα, ρολόι και ο λιπότης.
Μιχάλης: Υπήρχε κάποιος λόγος που ήταν ντυμένα...
Ραχήλ: Ναι, απόκριες ήταν. Μπορεί και να ήταν και η δική μας η αποκριά. Μια μέρα είναι, ναι, αυτό μπορεί. Εγώ είμαι.
Μιχάλης: Α, εσείς είστε.
Ραχήλ: Ναι, ναι. Στο σχολείο.
Μιχάλης: Στο σχολείο; Γυμνάσιο;
Ραχήλ: Όχι, δημοτικό είναι εδώ, γιατί βλέπω ο Μήλιος, είμασταν πέμπτη δημοτικού. Στο σχολείο ήταν... Μπουναράκι λεγόταν τότε, γιατί μετά έγινε Χατζιδάκι. Α, και εδώ το ίδιο, ναι. Α, όχι, εδώ είναι ο Ζυβορλόκουλος, ο οποίος ήταν στην έκτη δημοτικού.
Μιχάλης: Για να δείξτε μας που είστε εσείς.
Ραχήλ: Εδώ.
Μιχάλης: Μπορείτε να μας δείξετε την Έλλησα Φυχά;
Ραχήλ: Ναι, βέβαια. Είστε εσείς; Ναι, μόνη μου.
Μιχάλης: Πότε;
Ραχήλ: Το 1059, πόσο είχαμε, 22 Μαρτίου.
Μιχάλης: Μπορείτε να διαβάστε τι λέει;
Ραχήλ: Στους αγαπημένους μου γονείς, ένα μικρό ενθύμιο, μιας μεγάλης μέρας. Και εδώ είστε από την ίδια μέρα. Ναι. Πάλι την έχω αφιερώσει στον μπαμπά μου και στη μαμά, που τόσο αγαπούμε. Λίγη και κανείς. Χαήμ.
Μιχάλης: Φωνάζατε τον άντρα σας;
Ραχήλ: Ναι, Χαήμ ήταν. Χαήμ. Αλλά του έμεινε και εκείνο από την κατοχή, το είχε αλλάξει σε κανείς, για να μη φαίνεται εβραϊκό. Εδώ.
Μιχάλης: Ποιες βλέπουμε;
Ραχήλ: Ναι, είναι η Αλίκη και η Ματύλντα. Σε ποιο σπίτι. Ε, πρέπει να είναι. Ένα λεπτό. Είναι στο 159, στο άλλο σπίτι. Εδώ. Ναι, ναι.
Μιχάλης: Και γιατί φωράνε άσπρα;
Ραχήλ: Για το μπατμιτσβά. Είναι, τους είχαμε γράψει ειδικά στον Άκη.
Μιχάλης: Πόσο χρόνο είναι;
Ραχήλ: Ε, όταν ήταν δώδεκα, το γεννήθηκε μία το εξήντα, το εβδομηνταδύο έγινε νομίζω. Το εβδομηνταένα ή το εβδομηνταδύο πρέπει να είναι.
Μιχάλης: Ε, και με δυο λόγια, τι είναι το μπατμιτσβά;
Ραχήλ: Είναι η ενηλικίωση των κοριτσιών. Υποτίθεται από εκεί και πέρα ότι μπορούν να ψηφίζουνε, μπορούν να συμπεριφευρθούν σαν γυναίκες και θεωρείται ότι δεν είναι παιδιά.
Μιχάλης: Και πού γίνεται αυτό;
Ραχήλ: Στην Συναγωγή.
Μιχάλης: Και σε ποια Συναγωγή έγινε το μπατμιτσβά;
Ραχήλ: Στην Μελιδώνη.
Μιχάλης: Και τι κάνανε όταν ήταν μέσα στη Συναγωγή;
Ραχήλ: Νομίζω ότι τραγουδίσανε όλες μαζί και κάθε μία χωριστά είπε κάποια προσευχή.
Μιχάλης: Σε ποια γλώσσα;
Ραχήλ: Στα εβραϊκά. Μάθανε τα εβραϊκά. Τους είχανε κάνει μαθήματα ειδικά.
Μιχάλης: Ποιος τους έκανε μαθήματα;
Ραχήλ: Ο Μπαρτζυλάι ήταν τότε στη Συναγωγή.
Μιχάλης: Διαβάσανε από κάπου ή την είπαν από έξω;
Ραχήλ: Και διαβάσανε και τι και είπαν και την είχαν μάθει από έξω.
Μιχάλης: Θυμάστεαπό τι διαβάσανε;
Ραχήλ: Καθόλου το θυμάμαι.
Μιχάλης: Όλα αυτά τα κορίτσια , ποιά είναι;
Ραχήλ: Όχι ένα ένα.
Μιχάλης: Γιατί είναι τόσο πολλά κορίτσια;
Ραχήλ: Είναι τα κορίτσια που εκείνη τη χρονιά γίνανε δώδεκα.
Μιχάλης: Και γιατί κρατάνε λουλούδια;
Ραχήλ: Ναι γιατί υποτίθεται πως είναι σαν ένας μικρός γάμος ας πούμε. Και πρέπει να κρατήσουν κάποιον. Είναι της αθωότητας. Και εδώ βλέπουμε ότι έχουν βάλει λουλούδια και στο κεφάλι. Μετά. Μετά τα βάζανε αυτά.
Μιχάλης: Εδώ θυμάστε πού είναι;
Ραχήλ: Πάλι έξω από τη Συναγωγή είναι αυτό. Ναι είναι η Μεγάλη Συναγωγή.
Μιχάλης: Κάνατε κάτι μετά;
Ραχήλ: Νομίζω ναι αν θυμάμαι καλά. Είχαμε και εδώ πέρα καλέσει στο σπίτι. Δηλαδή στον άλλο σπίτι που μέναμε. Είχαμε καλέσει όλη την οικογένεια. Και φάγαμε κάτι όλοι μαζί. Είχατε. Και γλυκό κάτι για το καλό.
Μιχάλης: Και ποιοι άλλοι άνθρωποι ήταν στη Συναγωγή εκείνη τη μέρα;
Ραχήλ: Όλη η οικογένεια ήτανε. Οι ξαδέλφες μου, η αδερφή μου βέβαια δεν είχε μπορέσει να έρθει. Αλλά ήτανε όλη η οικογένεια. η οποία ήρθε μετά στο σπίτι για να δούμε. Έχουμε καμία φωτογραφία από εκεί.
Μιχάλης: Οπότε ήταν μια σημαντική μέρα.
Ραχήλ: Βέβαια. Το θυμάμαι ακόμα. Νομίζω πως έχω κρατήσει ακόματα φουστάνια τους. Σαν εθίμιο. Η γιαγιά μου εδώ. Η γιαγιά μου και ο παππούς μου. Με, η Άστρο που επινάνε. Η Τίλη, η Δεύτερη και η Βικτόρια. Τρεις αδελφές που ήτανε πρώτες. Ο παππούς Μεναχέμ. Και είναι στην Αυλώνα. Στην Αυλώνα, ναι. Και οι κάτω δύο φωτογραφίες από το γάμο. Η μαμά μου και ο παπάς μου στο γάμο τους. Και εδώ στον αραβώνα τους με τη γιαγιά μου. Με τη Ραχή.